basis naar compleet

— maandag 27 november 2023, 16:04 | 0 reacties, praat mee

ON! mag blijven uitzenden, Uslu trekt vergunning ondanks verzoek NPO niet in

© ÁNP / Peter Hilz

ON! mag blijven uitzenden, demissionair staatssecretaris Gunay Uslu trekt de vergunning ondanks het verzoek van de NPO niet in. Uslu legt het verzoek naast zich neer omdat ze op dit moment te weinig juridische basis ziet om zo'n "verstrekkend besluit" te nemen. Laatste wijziging: 28 november 2023, 07:13

Dat staat in een kamerbrief van maandag.

“Er is niet genoeg juridische grond om de voorlopige erkenning van ON in te trekken”, stelt Uslu in de kamerbrief.

Lees ook: Ongehoord Nederland reageert op behoud uitzendvergunning: ‘Enorme overwinning’

“Ik zie dat er problemen zijn. Maar vooralsnog constateer ik niet zo’n manifest en structureel gebrek aan samenwerkingsbereidheid dat dit het zware middel van intrekking rechtvaardigt. Ik wil benadrukken dat ik geen oordeel kan en wíl geven over de inhoud van de programmering van ON. Het is essentieel dat we de journalistieke vrijheid beschermen, in al haar verschijningsvormen en uitersten. De afstand tussen Den Haag en Hilversum moet onverminderd groot zijn.”

De ontwikkelingen rondom ON! brachten brede discussies op gang over het huidige mediastelsel en de omroepwereld werd geconfronteerd met uitdagingen met betrekking tot onafhankelijkheid en journalistieke integriteit. Een terugblik.

Ledenwerfcampagne succesvol
Vier jaar bestaat Ongehoord Nederland nu. De initiatiefnemers meldden eind november 2019 dat ze de nieuwe publieke omroep zouden zijn “die de stem vertolkt van de Nederlanders die nu niet gehoord worden”. Dat betekende dat de aspirant-omroep voor 31 december van dat jaar minstens 50.000 leden moest hebben. De campagne om dat voor elkaar te krijgen liep als een speer. Ruim voor het einde van de deadline werd de 50.000 betalende leden binnengehaald.

Interne strubbelingen
Dat de start van een nieuwe omroep niet probleemloos verloopt is logisch, maar bij Ongehoord Nederland is het al meteen erg onrustig. Zo vertrekt in de beginperiode van de omroep bijvoorbeeld oprichter Haye Van der Heyden na zijn opmerking in het radioprogramma de Perstribune dat zelfs ontkenners van de Holocaust een platform verdienen.

Vervolgens stapt Ybeltje Berckmoes op als secretaris en programmamaakster omdat ze van mening is dat niet iedereen gehoord zal worden bij de omroep. En Joost Niemöller treedt terug als voorzitter van de Raad van Toezicht omdat de omroep dreigt met het aanpakken van een andere journalist die kritische vragen stelt over de omroep.

Uitspraken over media roepen weerstand op
Vanaf het begin haalt ON! het nieuws met uitspraken gericht tegen journalistieke media. Vooral de NOS krijgt het te verduren. ON!-voorzitter Arnold Karskens houdt al jaren een zwartboek bij over de NOS waarin de NOS in zijn ogen gekleurd, sturend of al dan niet bewust verkeerd bericht. Hij vindt deze stelselmatige vooringenomenheid, zoals hij het noemt, niet passen bij een organisatie die uit algemene middelen wordt betaald en stelt zelfs voor dat de hoofdredacteur van de NOS door de verantwoordelijke minister ontslagen moet kunnen worden, als die niet functioneert.

Het zal niet de enige keer zijn dat de NOS er van langs krijgt. De structurele diskwalificatie van NOS als onafhankelijke nieuwsvoorziening door Ongehoord Nederland werpt vragen op over de regels voor toelating van nieuwe omroepen tot het publieke bestel. 

Gebrekkige toelatingstoets zorgt voor discussies over omroepbestel
Ondanks kritische bezwaren van verschillende instanties zoals de Raad voor Cultuur en het Commissariaat voor de Media, werd ON! in juli 2021 benoemd tot aspirant-omroep met financiële ondersteuning. ON! heeft tot 2026 een voorlopige erkenning als omroep in het Nederlandse publieke bestel en krijgen 3,6 miljoen euro te besteden.

De toelatingstoets voor nieuwe omroepen werd echter bekritiseerd vanwege het ontbreken van duidelijke criteria en toetsingskaders. Zo zijn er bij ON! onder meer zorgen over de verspreiding van desinformatie. Voor nieuwe en bestaande omroepen blijkt er nauwelijks een drempel te zijn om te worden toegelaten tot het publieke omroepbestel. Problemen zouden vooral komen doordat begrippen uit de Mediawet niet zijn uitgewerkt en toetsingskaders ontbreken of zoek zijn geraakt. 

Demissionair minister Slob geeft in november 2021 een eerste aanzet welke nieuwe criteria zouden moeten gelden voor nieuwe toetreders tot het publieke bestel. Maar hij schrijft ook dat het de komende jaren om verder debat vraagt.

De criteria in het rapport zijn onderverdeeld in twee categorieën: de beoordeling van de bijdrage van de omroep aan het gehele publieke bestel en de individuele prestaties van de omroep. Op de vraag of de minister omroepen niet veel explicieter publieke waarden moet laten onderschrijven stelt Slob dat de “huisregels, de journalistieke code en de NPO-governancecode” daar duidelijk genoeg over zijn. “En als een omroep na twee keer de wet te hebben overtreden opnieuw over de schreef gaat, kan die ook weer úít het huis gezet worden. Dat mag een bewindspersoon doen.”

Na het rapport van Slob volgt in april 2022 een advies van de Raad van Cultuur aan staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur en Media). Volgens de Raad is het omroepbestel op termijn niet goed houdbaar. Met de huidige regels kunnen er steeds omroepen bijkomen, terwijl er zelden een verdwijnt. Ook de NPO denkt dat begrenzing van het aantal omroepen een mogelijk scenario kan zijn.

Het rapport van Slob laat volgens de Raad de wezenlijke vraag naar onderscheidende criteria voor erkenning van omroepen onbeantwoord. Volgens de Raad moet “de conclusie onder ogen worden gezien dat zulke criteria eenvoudigweg niet vindbaar zijn”.

Start rtv-uitzendingen Ongehoord Nederland
Op 22 februari 2022 is dan het eerste programma van ON! te zien op televisie: Ongehoord Nieuws. Een recensie van de Volkskrant stelt dat vooral radicaal-rechtse geluiden te horen zijn. Al snel ontstaan er controverses over de inhoud. Bij de Ombudsman van de NPO komen meteen klachten binnen over ‘onjuiste inhoud, desinformatie en gebrek aan onpartijdigheid’. De omroep zou de stem vertolken van de Nederlanders die nu niet gehoord worden.

Zorgen over omvolkingstheoriën
Ook de politiek reageert op de uitzendingen van Ongehoord Nieuws Er worden schriftelijke Kamervragen gesteld over “onweersproken complottheorieën” rondom ‘omvolking’. Dat is in extreemrechtse kringen het idee dat oorspronkelijke witte bewoners van een land stilaan worden verdreven door immigratie en multiculturalisme. Volgens D66 mag voor verspreiding en het onweersproken laten van deze theorieën op de Nederlandse publieke omroep geen ruimte zijn. Andere partijen sluiten zich daarbij aan.

Minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wil vanuit zijn functie geen oordeel vormen. Staatssecretaris Gunay Uslu (Media) begrijpt de zorgen over de omvolkingstheorieën die aan bod komen bij Ongehoord Nederland. Ze wijst wel op de onafhankelijkheid van de omroepen, hoewel de bewindsvrouw eraan toevoegt dat ook op ON! niet alles mag worden gezegd.

Journalistieke code van de NPO geschonden
In de maanden na de start van de uitzendingen volgt de kritiek op Ongehoord Nederland elkaar steeds sneller op. Zo concludeert de Ombudsman van de NPO, Margo Smit, na diverse onderzoeken dat verschillende publicaties van ON! de journalistieke code van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) hebben geschonden. Er wordt volgens Smit passief en actief bijgedragen aan verspreiding van aantoonbaar onjuiste informatie.

Karskens blijft achter de uitzendingen staan. “Wel begrijpen we dat het voor sommigen even wennen is dat er met onze intrede andere meningen en feitelijke interpretaties te zien en horen zijn in het publieke bestel. Wij tonen en interpreteren immers de andere zijde van de nieuwsbol.”

ON! krijgt dubieuze eer omroepgeschiedenis te schrijven
Als gevolg van het meerdere malen schenden van de journalistieke code legt de NPO Ongehoord Nederland financiële sancties op. De Raad van Bestuur van de NPO kan als sanctie maximaal 15 procent van het budget inhouden. ON! Krijgt niet één keer, maar wel liefst drie keer te maken met een dergelijke straf. Bezwaren van ON! worden afgewezen. De eerste twee sancties blijven staan. In totaal is de omroep al met respectievelijk 84.000 (eerste sanctie) en ruim 56.000 (tweede sanctie) gekort. De derde bezwaarprocedure van ON! tegen de budgetkorting van bijna 132.000 euro loopt nog. De omroep wordt onder andere gesanctioneerd vanwege vermeend gebrek aan samenwerking met andere omroepen en het niet nakomen van wettelijke verplichtingen binnen het publieke omroepbestel.

Er komen steeds meer oproepen om ON! uit het bestel te verwijderen, ook vanuit de mediawereld. Alle omroepen van de NPO willen dat het Commissariaat voor de Media op “zeer korte termijn” een oordeel velt of Ongehoord Nederland de mediawet heeft overtreden. Het CvdM geeft aan het “niet passend en ook onevenredig” te vinden om met extra maatregelen te komen, omdat de NPO al sancties heeft opgelegd.

Een aantal NPO-omroepen geeft aan op journalistiek gebied niet meer te willen samenwerken of praten met Ongehoord Nederland. Hoofdredacteur en bestuurder Bert Huisjes van WNL riep de journalistieke managers bij de publieke omroep op te stoppen met hun onderling overleg zolang Ongehoord Nederland (ON) daarbij zit.

Ongehoord Nederland verwijt de collega-omroepen “het geluid van miljoenen Nederlanders” uit te sluiten.

Oproep om erkenning in te trekken
De Raad van Bestuur van de NPO heeft aan Gunay Uslu, staatssecretaris Cultuur en Media, gevraagd om de voorlopige erkenning van de omroep in te trekken nadat de NPO de derde sanctie aan ON! oplegde. Volgens de NPO geeft ON! “nog steeds” onvoldoende uitvoering aan de bereidheid tot samenwerking en is er “geen andere mogelijkheid meer dan over te gaan tot het uiterste middel dat de wetgever de NPO heeft toegekend”. Ook Kamerleden willen actie.

Als de staatssecretaris de vraag van de NPO inwilligt, zou dit een unicum zijn in de Nederlandse omroepgeschiedenis. Nog nooit werd er een erkenning van een omroep weer ingetrokken.

Uslu vindt het ‘ongemakkelijk’ dat ze als bewindspersoon moet gaan besluiten of ze de voorlopige erkenning van Ongehoord Nederland gaat intrekken. ‘Daar kan ik heel eerlijk over zijn.’ Omdat ze de eerste bewindspersoon in de geschiedenis is die het verzoek krijgt om zo’n ‘ingrijpend’ besluit te nemen, wil Uslu zorgvuldig te werk gaan. Daarvoor zal ze ook advies inwinnen bij de landsadvocaat. Ze verwacht pas na de zomer een besluit te nemen.

Of ON! uit het bestel zou moeten verdeelt ook journalisten. Eurocommissaris Vera Jourova noemt de grens tussen gerechtvaardigd ingrijpen en censuur heel dun.

Onderzoeken
De controverses rondom ON! leiden tot diverse discussies en debatten over het omroepbestel en regulering. De ophef rond de nieuwkomer zorgt er voor dat het Commissariaat voor de Media drie onderzoeken start bij de Nederlandse Publieke Omroep. Betrouwbaarheid van journalistiek, in combinatie met redactionele onafhankelijkheid, is een van de overkoepelende thema’s die onderzocht worden.

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil ook dat het sanctiebeleid van de publieke omroep wordt aangescherpt, zodat duidelijker wordt wanneer omroepen uit het bestel worden gezet als zij zich niet aan de regels houden. 

De Tweede Kamer wil verder dat er een advies wordt uitgebracht over hoe de publieke omroep er in de toekomst moet uitzien. Een adviescollege is al op verzoek van het kabinet aan het nadenken over een mogelijke vernieuwing van de vereisten waaraan omroepen moeten voldoen.

Een meerderheid van de Kamer steunt een motie om dit college te vragen een veel breder advies uit te brengen. Dat zet de deur op een kier voor een discussie over hoe het stelsel in elkaar zit. Het Commissariaat voor de Media is blij dat de Tweede Kamer een motie heeft aangenomen waarin wordt opgeroepen te kijken naar de toekomst van het publieke bestel.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Media) laat tijdens een debat in de Tweede Kamer over de mediabegroting weten dat het kabinet waarschijnlijk de wet wil veranderen waarin onder meer de inrichting van het omroepenstelsel staat beschreven. Het zou de eerste keer in ruim vijftien jaar zijn dat deze zogeheten Mediawet wordt aangepast.

De staatssecretaris zou na de zomer een besluit nemen, maar die datum is naar later in het jaar geschoven. Ze moet in december een besluit nemen. Dan verloopt namelijk de uiterlijke termijn om te reageren op het verzoek van de NPO om de voorlopige erkenning van de omroep in te trekken.

Commissie Van Geel
Maar voor het zover is verscheen eind september ook nog het rapport ‘Eenheid in Veelzijdigheid’ van de Commissie Geel over de huidige staat en werking van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en hoe deze er in de toekomst uit moet zien. Het college was eerst gevraagd te adviseren over criteria waaraan nieuwe en bestaande omroepen in het bestel moeten voldoen. Het moest daarnaast een voorstel te doen voor hoe die criteria beoordeeld kunnen worden. Later kwam daar, op verzoek van de Tweede Kamer, de opdracht bij om ook naar de toekomstbestendigheid van de NPO te kijken.

Een van de adviezen is dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) uit maximaal zes omroepverenigingen zou moeten bestaan, het zijn er nu negen. VVD, D66, CDA, ChristenUnie en GroenLinks/PvdA zien waardevolle aanknopingspunten in de ruim vijftig voorstellen. De PVV spreekt over ‘paniekvoetbal’ omdat het onderzoek er kwam naar aanleiding van de komst van de omroep Ongehoord Nederland.

Het is in ieder geval duidelijk geworden dat Hilversum veranderingen staan te wachten. De kans is groot dat de politiek na de verkiezingen van 22 november gaat sleutelen aan de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). De nieuw verkozen Tweede Kamer gaat dan namelijk de ingrijpende voorstellen bespreken van het adviescollege dat heeft nagedacht over de toekomst van het omroepstelsel.

Geen bestuurlijk overleg
De omroep wordt inmiddels op steeds meer plekken geweerd. ON was al niet meer welkom bij bijeenkomsten tussen alle journalistieke managers van de publieke omroepen, in november volgt het bericht dat het bestuur van Ongehoord Nederland, ook niet meer welkom is in het bestuurlijke overleg dat de NPO op onregelmatige basis met de omroepen belegt. Dat besluit is genomen na een incident in september, toen bestuurder Reinette Klever tijdens een lunch stiekem opnames maakte van NPO-voorzitter Frederieke Leeflang en deze via social media had gedeeld.

Besluit Uslu
En dan valt eindelijk het langverwachte besluit van Uslu. Het is in het voordeel van ON: de zendmachtiging van Ongehoord Nederland wordt niet ingetrokken.

Het besluit is voorlopig. ON! en de NPO hebben nu twee weken de tijd om een zienswijze in te dienen. Daarna volgt een definitief besluit.

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.