PersVeilig veiligheid vrouwelijke journalisten

— woensdag 14 september 2022, 06:00 | 0 reacties, praat mee

Tekst European Media Freedom Act gelekt: ambitieuze plannen voor gladstrijken Europees mediabeleid

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen aan het begin van een vergadering in Straatsburg, eerder vandaag. Ze zal vermoedelijk vrijdag de definitieve tekst van EMFA presenteren | EPA

De Europese Commissie werkt aan ambitieuze plannen voor een meer geharmoniseerd mediabeleid binnen de Europese Unie. Dat blijkt uit een gelekt vertrouwelijk voorstel voor een zogeheten European Media Freedom Act (EMFA). Het wetsvoorstel heeft impact op alle bestaande mediavormen (online, publieke omroepen, uitgevers e.d.) en moet sector deze weerbaarder maken tegen beïnvloeding door overheden en big tech. Laatste wijziging: 15 september 2022, 12:42

Het gelekte voorstel (hier in .pdf-formaat te bekijken) is volgens ingewijden overgens niet de meest recente versie. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen zal het definitieve voorstel naar verwachting aanstaande vrijdag 16 september presenteren.

Een gezonde mediasector levert volgens de Europese Commissie niet alleen economisch voordeel op, maar is noodzakelijk voor het waarborgen van fundamentele rechten en maatschappelijke vrijheden binnen de Europese Unie.

Volgens een schatting van de Europese Commissie zou geharmoniseerde wetgeving de Europese mediasector bovendien met jaarlijks bijna 3 miljard euro laten groeien.

Investeringen
De EMFA moet verder pan-Europese investeringen op mediagebied aanjagen, door het voor mediabedrijven eenvoudiger te maken om ‘over grenzen heen’ te investeren en samen te werken. De Commissie schrijft dat diverse lidstaten vanwege afkalvende pluriformiteit en uitdagingen rondom online media inmiddels zelf wetgeving hebben geïntroduceerd. Andere landen werken aan wetgeving.

“Er is toenemend risico dat deze verschillen in nationale aanpak uiteen gaan lopen en de vrije interne markt wordt beperkt”, waarschuwt de Commissie. Een harmonisering van nationale regelgeving op het gebied van media is daarom noodzakelijk, stelt de Commissie.

Het voorstel legt grote platforms de verplichting op transparant te rapporteren over zaken als bezoekcijfers, zodat adverteerders en mediabedrijven daarop hun beleid kunnen afstemmen. Verder legt de EMFA beperkingen op rond omvang en inzet van reclamebudget van overheden, om te voorkomen dat zulke middelen partijdig worden besteed en bepaalde mediabedrijven uitsluiten.

De Commissie stelt dat sommige lidstaten zich in toenemende mate bemoeien met het redactionele proces bij mediabedrijven, soms via wetgeving. Deze lidstaten worden in het voorstel niet bij naam genoemd, maar in Polen en Hongarije werden vrije de media aan de laatste jaren aan banden gelegd.

Het is volgens de Commissie de hoogste tijd binnen de Europese Unie redactionele onafhankelijkheid wettelijk te garanderen.

Betere bronbescherming
Journalisten moeten gegarandeerd veilig en zonder intimidatie of beïnvloeding kunnen werken, en de garantie krijgen dat hun bronnen en vertrouwelijke communicatie worden beschermd.

In het voorstel wordt gepleit voor bescherming van journalistieke vrijheid om informatie te verzamelen, op feiten te controleren en te analyseren. Journalisten, ongeacht in vast of freelance dienstverband, moeten kunnen rekenen op een “robuuste beveiliging van journalistieke bronnen en communicatie”, aldus het voorstel.

Journalisten moeten dat werk kunnen doen zonder te worden bespied. “Zonder zulke bronbescherming bestaat het risico dat bronnen niet langer met media willen samenwerken over zaken die het publieke belang aangaan”, schrijft de Commissie. Hun rol als ‘maatschappelijke waakhond’ komt dan in gevaar.

De tekst leest soms wat vrijblijvend. Zo wordt in artikel 4 de inzet van spyware tegen mediabedrijven, journalisten en - indien van toepassing - familieleden en andere werknemers expliciet verboden. De deur blijft echter op een kier, voor uitzonderingen “per geval”, indien de nationale veiligheid in het geding is. De inzet moet dan juridisch gekaderd zijn.

Eerder dit jaar riep de Europees Toezichthouder voor gegevensbescherming EDPS op tot een verbod op afluistersoftware binnen de Europese Unie. Het bleek dat de inzet van spyware tegen journalisten en politici binnen Europa regelmatig voorkomt.

Een pan-Europees onderzoek naar de inzet van spyware vond de Commissie afgelopen april niet nodig. Dat was volgens de Commissie vooral een taak voor nationale autoriteiten.

Indien de voorstellen het halen, moeten Nederlandse inlichtingendiensten communicatie tussen journalisten en bronnen met meer zorg behandelen. Wetgeving rond bronbescherming varieert bovendien per lidstaat, aldus de Commissie.

Sommige lidstaten bieden ‘absolute veiligheid’, waardoor journalisten nooit gedwongen kunnen worden bronnen te onthullen. Andere lidstaten hebben een minder strikte definitie van bronbescherming - zeker als een journalist een bron beschermt die deel uitmaakt van een rechtszaak.

Tegelijk werken journalisten steeds vaker internationaal samen en richten ze zich evenzo vaak op een internationaal publiek, schrijft de Commissie. Er is daardoor een juridisch schemergebied ontstaan. “De bescherming van journalistieke bronnen en communicatie vereist harmonisering en versterking op pan-Europees niveau”, aldus het voorstel.

De Europese Federatie van Journalisten (EFJ) verwijst in een reactie ook naar de toename in SLAPP-zaken, waar nog geen duidelijk Europees antwoord op is. Strategic Lawsuit Against Public Participation probeert publiek debat te ondermijnen en publicaties te voorkomen door individuele journalisten of platformen te intimideren met potentieel torenhoge proceskosten.

In voormalige lidstaat Groot-Brittannië gaat smaadwetgeving op de schop, omdat deze te vaak voor SLAPP-rechtszaken werd misbruikt.

Publieke omroepen
De wijze van financiering en de nabijheid van de Staat die dat geld beschikbaar stelt, betekent dat publieke omroepen in de Europese Unie soms blootstaan aan beïnvloeding. Dat is in het bijzonder het geval in lidstaten waar de wettelijke garanties daartegen ‘onevenwichtig’ zijn, stelt de Commissie.

Het is van belang dat er wettelijke internationale standaarden komen, die de onafhankelijkheid van publieke omroepen vastleggen. Volgens de Commissie biedt alleen een stabiele, meerjarenfinanciering afdoende garantie tegen beïnvloeding als gevolg van jaarlijks terugkerende budgetonderhandelingen.

Verwijdering van illegaal materiaal
De EMFA beoogt verder om Europese burgers te beschermen tegen illegale en schadelijke inhoud, afkomstig van organisaties die zich niet aan Europese standaarden houden. Dat is op zichzelf een goed plan, stelt EFJ, maar dat onderdeel vereist volgens hen meer discussie.

In 2020 stelden grote technologiebedrijven en online platforms, verenigd in de lobbyvereniging European Digital Media Association, dat het belangrijk is een duidelijk juridisch onderscheid te maken tussen materiaal dat al in heel Europa verboden is en materiaal dat ‘mogelijk schadelijk, maar niet illegaal’ is.

Uitgevers en grote platforms zijn huiverig een rol toebedeeld te krijgen als scheidsrechter op inhoud. Aan wat sommige lidstaten verbieden, wordt in andere landen minder zwaar getild. Blasfemie is bijvoorbeeld niet overal strafbaar.

Er is een nieuw te vormen ‘raad van toezicht’ aangekondigd, dat moet gaan bestaan uit nationale toezichthouders en andere experts uit lidstaten. Sommige lidstaten staan echter vijandig tegenover de journalistiek. Dat draagt het risico in zich dat toezicht van meet af aan niet onafhankelijk is, vreest EFJ. Het is niet ondenkbaar dat het hele EMFA-voorstel vanuit deze hoek wordt getorpedeerd.

In een reactie op het gelekte document stelt NVJ-secretaris Thomas Bruning dat de EMFA-voorstellen ook voor Nederland van belang zijn, omdat hier sprake is van stevige en voortdurende mediaconsolidatie. In Nederland staan Talpa en RTL op het punt samen te gaan. De EMFA beoogt meer openheid over bezittingen en belangen van mediabedrijven af te dwingen, volgens Bruning een welkome ontwikkeling.

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Jenny Fritschy

Webontwikkeling

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.