Liveblog Oekraïne: New York Times vertrekt, BBC blijft in Rusland; FPU/RSF bundelen krachten
In dit artikel houden we je op de hoogte van de ontwikkelingen rondom de oorlog in Oekraïne en de impact op journalisten, media en de journalistiek. De New York Times legt het werk binnen Rusland neer, terwijl de BBC juist heeft besloten het nog even uit te zingen, ondanks de repressieve wetgeving met tot 15 jaar cel voor onwelgevallig nieuws.
We houden een overzicht bij met journalisten die verslag doen vanuit Rusland en Oekraïne. Dat overzicht vind je hier.
Krachtenbundeling FPU en RSF
Persvrijheidsorganisaties Free Press Unlimited en Lviv Press Freedom Centre van Reporters sans Frontières (RSF) gaan samenwerken om “gecoördineerde en efficiënte steun te bieden aan Oekraïense journalisten en media in gevaar”. Via het Lviv Press Freedom Centre dient straks als ontvangst- en distributiecentrum voor beschermingsmiddelen voor journalisten, met name kogelvrije vesten en helmen.
Verder is er een digitaal steunpunt, bedoeld voor informatie te bieden aan journalisten die financiële of psychologische steun zoeken. Via een portaal worden zulke hulpverzoeken centraal verzameld. “Door onze krachten te bundelen kunnen we verder komen en sneller reageren”, zegt Christophe Deloire, secretaris-generaal van RSF.
Free Press Unlimited zorgt er daarnaast samen met de NVJ. voor dat er nog deze week vijftig kogelwerende vesten naar Oekraïne gestuurd worden. De vesten zijn bedoeld voor Oekraïense journalisten. Volgens berichten zouden er op dit moment geen kogelwerende vesten meer te krijgen zijn in zowel Oekraïne als Polen.
Oorlogsmolestrisico Oekraïne weer af te dekken
DSV, de verzekeraar achter Mediapolis, meldt dat oorlogsmolestrisico voor de regio Oekraïne weer is hersteld. “De afgelopen dagen hebben wij met de verzekeraars gesproken, en hen inmiddels bereid gevonden, om het oorlogsrisico voor bestaande klanten weer mee te verzekeren”, meldt Mediapolis.
Naast Oekraïne geldt de dekking ook weer voor De Zwarte Zee en de gehele kustlijn (inclusief Rusland en Oekraïne) rondom de Zee van Azov. Tijdelijke dekking is mogelijk voor bestaande verzekeringen waarin afdekking van dit risico vóór opzegging ook bestond. De premie blijft vooralsnog gelijk. Mediapolis sluit wijziging van premie en voorwaarden niet uit, mocht de situatie in Oekraïne veranderen.
New York Times vertrekt
Neil MacFarquhar, voormalig bureauchef Rusland voor de New York Times, noemt het vertrek een treurige dag voor de krant. De New York Times bleef in Rusland, óók onder Stalin, óók op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. “Niets kon ons verdrijven”, aldus MacFarquhar.
Very sad day for the history of @nytimes in Moscow. Pulling all its correspondents out of the country. We have had reporters there continuously since 1921, with one or two short interruptions due to visa hiccoughs. Not Stalin, not the Cold War, nothing drove us out. pic.twitter.com/LcSwFqeAeU
— Neil MacFarquhar (@NeilMacFarquhar) March 8, 2022
In een verklaring zegt de uitgever dat de stap mogelijk tijdelijk is. De impact van de wetgeving wordt momenteel door een team van juristen, veiligheidsexperts en ervaren journalisten bekeken. Zolang dat nog onduidelijk is, wil de krant personeel niet onnodig aan risico’s blootstellen.
As a former Moscow bureau chief for @nytimes, I am saddened to report that we are pulling our journalists from Russia.
— Cliff Levy (@cliffordlevy) March 8, 2022
Here is a statement from @meslackman, assistant managing editor, to the company. pic.twitter.com/TGrb2w2wqB
BBC besluit te blijven
De Britse publieke omroep BBC heeft de wetgeving ook bestudeerd. Eerder deze week besloot de BBC activiteiten in Rusland te staken. Eerder was toegang tot de BBC News-website in Rusland al geblokkeerd, in reactie op het Europese verbod op RT/Sputnik News.
Op zondag wees BBC’s Wereldomroep luisteraars op welke kortegolf-frequenties uitzendingen te beluisteren zullen zijn.
You can listen for updates on the Russia-Ukraine war on BBC World Service live online ?? https://t.co/ZpQiRUoNHP
— BBC World Service (@bbcworldservice) March 2, 2022
And the map shows our shortwave radio reach in #Ukraine
?? 15735 kHz 16:00 – 18:00 GMT +2
?? 5875 kHz 22:00 – 00:00 GMT +2 pic.twitter.com/q1wa2o3j4g
BBC’s communicatieafdeling laat in een korte verklaring weten dat de implicaties van de nieuwe wetgeving is afgezet tegen de noodzaak van verslaggeving binnen en vanuit Rusland. “Na zorgvuldig overleg hebben we besloot om Engelstalige verlsaggeving uit Rusland op de avond van dinsdag 8 maart weer te hervatten, na een korte onderbreking eerder deze week.”
De veiligheid van het personeel in Rusland blijft hoogste prioriteit, aldus de omroep.
CNN is gestopt met verslaggeving vanuit Rusland, maar houdt de Moskouse redactie aan. “We onderzoeken momenteel de impact van de nieuwe wetgeving”, aldus een woordvoerder.
Uittocht journalisten duurt voort
Het Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ) becijfert dat inmiddels zo’n 150 journalisten Rusland hebben verlaten, om het risico van langdurige celstraffen voor verslaggeving te ontlopen.
At least 150 journalists are believed to have left the #Russia in the face of Moscow’s crackdown on independent Russian media.
— Committee to Protect Journalists (@pressfreedom) March 8, 2022
Find the latest updates on the Russia-Ukraine war here:https://t.co/pB0Ds2IOhB
Twitter nu ook via Tor-netwerk
Via het zogheten Tor-netwerk kunnen mensen die leven onder repressieve regimes internetblokkades ontlopen en anoniem het internet op. Er zijn dagelijks 300.000 Russen actief via het netwerk, aldus de organisatie achter project.
Het sociale netwerk Twitter is binnen Rusland, net als Facebook en andere Westerse platforms en nieuwsmedia. Twitter meldt dat het een speciale Tor-geschikte ingang heeft gebouwd. Het stelt Russische gebruikers (en anderen) in staat het platform te bereiken.
This is possibly the most important and long-awaited tweet that I've ever composed.
— Alec Muffett (@AlecMuffett) March 8, 2022
On behalf of @Twitter, I am delighted to announce their new @TorProject onion service, at:https://t.co/Un8u0AEXeE pic.twitter.com/AgEV4ZZt3k
Het is een kat-en-muisspel: in december 2021 begon toezichthouder Roskomnadzor met het actief blokkeren van Tor-infrastructuur. Rusland heeft jaren gewerkt aan een systeem om het internet binnen Rusland te kunnen filteren of zelfs compleet te ontkoppelen van de rest van de wereld.
Eerste plannen werden in februari 2019 bekend. Poetin ondertekende in mei 2019 een wet, die in november van dat jaar van kracht werd.
The Kremlin's censorship has turned "Russia into a walled-off digital state akin to China and Iran, which tightly control the internet and censor foreign websites and dissent." https://t.co/o3JtG2PhD0
— Kenneth Roth (@KenRoth) March 9, 2022
Desinformatie over desinformatie
In de informatieoorlog zijn factcheckers onmisbaar. Tegelijk is de autoriteit die uit factchecks opstijgt voor desinformatieverspreiders ook onweerstaanbaar. ProPublica meldt dat er rondom Oekraïne inmiddels desinformatiecampagnes lopen die zich vermommen als factchecks.
NEW: Over a dozen Russian-language videos spreading on social media claim to debunk Ukrainian disinfo.
— Craig Silverman (@CraigSilverman) March 8, 2022
But they’re actually part of a disturbing campaign that spreads disinformation by disguising it as fact-checking.
A story & ??on debunks-as-disinfo: https://t.co/r2I8EeJ8J3
De methode is simpel en effectief: manipuleer video’s en beeldmateriaal, ontkracht dat vervolgens met een beschuldigende vinger naar de tegenpartij. ProPublica licht een video uit, die Oekraïers ervan beschuldigt een video uit 2017, van een exploderend wapendepot nabij Kalynivka te hebben herverpakt als Russische raketaanval.
Een expert beschrijft de effectiviteit van deze methode tegenover ProPublica. “Dit is zo effectief omdat je in werkelijkheid niet iemand hoeft te overtuigen dat dit klopt. Het is genoeg om mensen onzeker te maken wat nog te vertrouwen is.”
Archiveren in tijden van onzekerheid
OSINT-experts Bellingcat hebben een handleiding gepubliceerd hoe informatie uit Telegram-kanalen bewaard en gedocumenteerd kan worden.
Open Source Intelligence gebruikt video’s, foto’s, documenten, sociale media posts en andere openbare bronnen om een conflict in kaart te brengen. Deze bronnen zijn soms bijzonder vluchtig: berichten worden verwijderd, kanalen verdwijnen soms. Het is zaak zulk materiaal op tijd veilig te stellen, aldus Bellingcat.
De exodus van Westerse bedrijven duurt voort: na kritiek op initiële besluiteloosheid brengt fastfoodketen McDonalds ertoe de 850 Russische vestigingen voorlopig te sluiten. Er werken 62.000 mensen voor McDonalds in Rusland. Het bedrijf heeft 5 miljoen dollar opzij gezet voor steun aan werknemers. Oekraïense werknemers worden volledig doorbetaald, aldus McDonalds in een verklaring.
Het vertrek van McDonalds heeft een symbolische lading: de komst van de iconische hamburgerketen in 1990 was een indicatie van een optimistische nieuwe relatie met het Westen.
Ook koffieketen Starbucks staakt voorlopig de activiteiten binnen Rusland, aldus een korte verklaring. De rond 2000 franchisenemers krijgen ondersteuning, belooft topman Kevin Johnson. Dit zijn overigens slechts de grootste namen: inmiddels hebben zo’n 300 bedrijven banden met Rusland verbroken, meldt Yale School of Management, dat een actieve lijst bijhoudt.
Niet iedereen vertrekt: internet-infrastructuurgigant Cloudflare blijft Rusland actief. Topman Matthew Prince zegt dat een vertrek enkel de gewone Rus zal raken. Uit gegevens van Cloudflare zou blijken dat Russen wel degelijk op zoek zijn naar informatie buiten de mediabubbel.
Verkeer naar internationale nieuwssites neemt toe, in combinatie met pogingen van de Russische autoriteiten verkeer te blokkeren of af te knijpen, aldus Prince. Een vertrek van Cloudflare zou een opsteker zijn voor Poetin, meent Prince.
Tsjernobyl
Het internationale atoomenergieagentschap IAEA zegt zeer bezorgd te zijn over de kerncentrale van Tsjernobyl. Die is bezet door Russische troepen. Het personeel zou onder hoge stress moeten werken. Systemen die IAEA inlichten over de staat van nucleair material sturen geen data meer door, meldt persbureau Reuters.
De IAEA meldt dat berichten over stroomuitval geen reden tot zorg is.
IAEA says heat load of spent fuel storage pool and volume of cooling water at #Chornobyl Nuclear Power Plant sufficient for effective heat removal without need for electrical supply. IAEA update from March 3: https://t.co/x5IlduZQOn
— IAEA - International Atomic Energy Agency (@iaeaorg) March 9, 2022
Als dat niet al voldoende reden voor een brokkelige nachtrust is: deze opinie van Christopher Chivvis van denktank Carnegie Endowment for International Peace schetst een toekomstbeeld hoe de Oekraïne-oorlog kan eindigen. Chivvis: “Hoe het er nu voorstaat, met alles dat Poetin op deze oorlog wedt, lijkt het onwaarschijnlijk dat hij genoegen neemt met minder dan totale onderwerping van de Oekraïense regering.”
Tegelijk is volgens Chivvis de weerstand zo groot dat Poetins positie in Rusland zelf kan gaan wankelen. Uit war games die Amerika en bondgenoten hebben gespeeld lijkt de inzet van een nucleaire optie niet ondenkbaar, als Poetin zich bedreigd voelt. Volgens Chivvis kan dat de vorm hebben van een plotse nucleaire test of een demonstratie “zover te willen gaan” met een klein tactisch nucleair wapen.
Praat mee