Herman van Gelderen (1957-2026) : Kleurrijke verhalenverteller ging van brandhaarden naar Buitenlandse Zaken

Mijn mobiel gaat af. Het is maart 1998. Herman van Gelderen valt meteen met de deur in huis: “Maria je moet toetreden tot de hoofdredactie van Netwerk!” Het is even stil van mijn kant. Als ondernemersdochter heb ik mijzelf net ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.

“Herman, aardig dat je aan mij denkt, maar ik zet een punt achter mijn journalistieke loopbaan”. Wie Herman kent, weet dat hij een nee niet zomaar accepteert. Hij is een beleefde doorzetter. Lang verhaal kort; door Herman van Gelderen duurde mijn journalistenloopbaan 6 jaar langer en werd ik de eerste vrouwelijke hoofdredacteur in Hilversum.

Herman en ik leerden elkaar al ruim voor dit telefoongesprek kennen op het journalistieke speelveld en hadden meteen een klik. Tot Netwerk hadden we nooit op dezelfde redactie gezeten, maar we waren allebei observerend, van de grote lijnen, niet haantje de voorste willen zijn, maar ook niet de kaas van je brood laten eten. Beiden hadden we veel andere liefhebberijen dan de journalistiek waar we over praatten. Hij de jazz en ik de paardensport. Herman was te allen tijde aardig, collegiaal en bracht veel humor mee die hij van zijn Britse moeder had geërfd.

Dat beaamt ook Annemarie de Jong die met hem op de School voor Journalistiek zat. Samen startten ze hun loopbaan bij Radio Rijnmond en daarna samen naar RTL Nieuws. “Een vriend voor het leven. En altijd collegiaal. Herman kon met Kerst 1990 een klus van mij overnemen in Suriname, de telefooncoup van Bouterse en Graanoogst op de democratisch gekozen president Ramsewak Shankar. Maar ik wilde liever niet door een eerste ontmoeting met mijn toekomstige schoonfamilie. Herman wilde de klus wel overnemen als hij daar om gevraagd werd. Maar mijn toekomstige man zei:  ‘Annemarie, je vader komt nota bene uit Suriname. Herman hakte vervolgens de knoop door. Annemarie, jij gaat wel, punt uit.”

Vlaggetjesdag
Herman van Gelderen was belezen en een verhalenverteller. Hij reisde in zijn tijd bij RTL Nieuws en actualiteitenrubriek Netwerk dikwijls naar brandhaarden. Bijvoorbeeld de genocide in Rwanda, de gedwongen evacuatie en vernietiging van dorpen van Koerden in de Turkse regio Diyarbakir, de oorlog in Bosnië en de Golf. Hij wist aan de hand van ontmoetingen ter plaatse met burgers of slachtoffers het grotere plaatje te schetsen.

Rik Rensen, toenmalig hoofdredacteur van RTL Nieuws, beaamt dat. “Herman kon als geen ander met die kleine verhalen laten zien wat er zich geopolitiek afspeelde. Maar eenmaal thuis ging hij met hetzelfde enthousiasme de vlaggetjesdag in Scheveningen verslaan.” Die brandhaarden lieten Herman niet onberoerd, bijvoorbeeld door een gebeurtenis in Diyarbakir waar een vrouw een kind in zijn armen drukte en zelf wegrende. Het kind belandde uiteindelijk bij een hulporganisatie en op advies van zijn hoofdredacteur zocht Herman eenmaal thuis ook hulp. 

Als Annemarie de Jong en ik herinneringen ophalen over Herman vertelt zij dat hij een enkele keer weleens begon op te scheppen over zijn ontmoetingen met belangrijke mensen tijdens dinertjes met Jeroen Pauw en Leo de Later. “Dan bliezen we hem snel van tafel en begon hij hard om zichzelf te lachen”.

Zo’n ontmoeting met belangrijke mensen had Herman voor Netwerk in Amerika tijdens de presidentsverkiezingen in 2000. Herman bezocht met cameraman Harry van de Westelaken een rally van ‘George DoubleU jr.’ in San Diego. Herman besefte als tv-journalist het belang van goed camerawerk bij reportages in hectische situaties. Hij stelde als enige journalist tussen de aanzienlijke persmeute van de grote Amerikaanse Networks luidkeels twee behoorlijk kritische vragen aan Bush jr. Er viel een oorverdovende stilte. 

Bush zocht tussen de cameralampen door het gezicht van de in de meute enigszins verdrongen vragensteller met dat vreemde, Rotterdamse accent. “Well, you’re making your report with a different angle, aren’t you?!”
Harry vervolgt: “Na afloop stonden we voor een eindshot opgesteld aan een dranghek, vooraan in de meute. De toekomstige president ontworstelde zich tijdens de aftocht enigszins aan zijn beveiligers, liep regelrecht op Herman af, keek hem nog eens indringend in de ogen, gaf een ferme handdruk… “Good luck to you, sir!” Eindshot geslaagd.”

Het thuisfront werd nooit vergeten tijdens buitenlandse reizen. Harry van de Westelaken herinnert zich dat er in Amerika steevast een extra middag gereserveerd werd om voor de kinderen kleren te shoppen bij de Gap. Hij had dan van zijn vrouw Ruth Nederveen een wensenlijst bij zich en twee naar het hotel gefaxte A4tjes met een omtrektekening van de schoentjes, want ‘die Amerikanen hadden van die rare maten’.

Rolmodel
Als hoofdredacteur vergeleek ik alle journalisten op de redactie weleens met een kleurenpalet van een schilder. Je hebt op het palet veel basistinten nodig om het verhaal op te zetten, maar je hebt speciale kleuren nodig om het te kunnen laten schitteren. Herman had veel basiskleuren in huis. Maar zodra je hem op pad stuurde bleek die rustige, weloverwogen, diplomatieke journalist die extra kleuren van het palet in zijn zak te hebben meegenomen. Door contact te houden met uitstekende ondersteuners op de redactie en door zijn belezenheid die waarde toevoegde aan zijn verhalen.

Die verhalenverteller probeerde in 2007 even te ruiken aan het hoofdredacteurschap van Netwerk, ik was al weg, maar mensen aansturen bleek niet zijn ding. Toch maakte Rik Rensen, die was verkast naar RNW Media de voormalige Wereldomroep, hem hoofd van de nieuwe Afrika desk in 2009. “Niet om mensen aan te sturen maar om met jonge mensen nieuwe concepten te ontwikkelen om verhalen te vertellen. Hij werd een rolmodel voor jonge journalisten.” 

Een van die jongeren was Sophie van Leeuwen, oud-Afrika-verslaggever en -presentator bij RNW media:  “Herman was een wervelwind. Samen bedachten we nieuwe formats als de comedyshow ‘What’s up Africa’ en ‘My Song’. Herman gaf ons kansen daar ben ik hem dankbaar voor.  Zo leerde ik lange reportages in Afrikate maken, filmen en presenteren. Zijn grijns en bulderlach, de grappen over zijn favoriete voetbalclub Sparta, wat een mooi mens.”

Door zijn buitenland-belangstelling belandde hij uiteindelijk bij het ministerie van Buitenlandse Zaken waar hij in totaal ruim 12 jaar voor heeft gewerkt. Herman begon als woordvoerder. Oud-minister Bernard Bot herinnert zich dat werken met Herman “een geschenk uit de hemel was. Herman kende namelijk alle soorten media en wist hoe hij daarmee moest omgaan. Een prachtig en eerlijk mens en voor mij een ideale leidsman”.
Van journalist naar diplomaat. En nu is die lieve, collegiale, belezen, humorvolle Herman heen.

Met dank aan Bernard Bot, Jolan Douwes, Annemarie de Jong, Sophie van Leeuwen, Rik Rensen, Roelf van Til en Harry van de Westelaken.