Tech-tips: Olifanten in een auteursrechtenporceleinkast

Het auteursrecht vind ik zó interessant, dat het een van de belangrijkste redenen was om naast mijn werk een studie rechten op te pakken. De discussie die sinds een paar maanden woedt over het auteursrecht in relatie tot kunstmatige intelligentie (AI), laat mijn hart dan ook flink sneller kloppen. Want van alle kanttekeningen die je op dit moment bij het gebruik van AI kunt maken, behoren die over het auteursrecht voor ons mediamensen tot de belangrijkste.

Een kleine flitscursus: een generatieve kunstmatige intelligentie zoals ChatGPT creëert nieuw werk op basis van data waarmee hij is getraind. Aan die data is geen gebrek. Vaak zijn er miljoenen door mensen gemaakte artikelen of afbeeldingen nodig bij het trainen van een generatieve AI. Van die data hebben de AI-modellen geleerd ons na te doen.

Maar wélke data AI-bouwers nou precies aan hun model hebben gevoerd, is doorgaans niet bekend. Het Europees Parlement wil dat veranderen. In mei nam het de AI Act aan. Die regelgeving verplicht bouwers van AI-modellen transparant te zijn over welk auteursrechtelijk beschermd materiaal er is gebruikt bij het trainen van modellen.

Vanuit AI-bouwers, maar ook vanuit de juridische wereld, is daar kritiek op. Je kunt immers redeneren dat een AI-model alleen het auteursrechtelijk materiaal heeft ‘gelezen’ en zelf nieuw werk creëert met de opgedane kennis. Vergelijkbaar met een krantenlezer die zelf ook artikelen schrijft. Aan de andere kun je verdedigen dat de AI het trainingsmateriaal gebruikt om afgeleid werk te maken. En dan botst het wél op auteursrechtelijk gebied.

Andere kritiek: als een AI-model is getraind met miljoenen artikelen, dan is vaststellen op welke verhalen auteursrecht rust een onmogelijke opgave. Dat stelde ook universitair docent João Quintais van de rechtenfaculteit van de UvA recentelijk in gesprek met De Correspondent. En, vraagt hij af, wat hebben kranten en freelancers er nou eigenlijk aan om te weten of AI met hun werk is getraind? (Het korte antwoord: ze willen graag betaald krijgen voor het gebruik van hun werk!)

De wijze waarop AI-bouwers zich gedragen als olifanten in een auteursrechtenporceleinkast past bij het start-upmantra move fast and break things. Eerst iets maken, daarna pas (eventueel) nadenken over de gevolgen. Het is een logische gedachte, want als je maar blijft wachten tot alle randvoorwaarden kloppen, dan gebeurt er vrij weinig op innovatievlak.

Maar als de Google’s van deze wereld (na jaren strijd) moeten betalen voor het gebruik van nieuwsberichten verwacht ik dat AI-bouwers ook zelf de knip moeten gaan trekken. Of dat nou via een AI-belasting voor gebruikers is of door afspraken te maken met de nieuwsmarkt. Betaald worden zal er.