Minka Nijhuis over haar nieuwe roman: ‘Fictie geeft me meer vrijheid’

Regelmatig werd me gevraagd te schrijven over mijn werk in oorlogen en dictaturen. ‘Jij, als oude rot in het vak’ of:  ‘Jij, als vrouw!’ Ik maakte me er meestal met een grap van af. Dat ik nog veel te jong was voor memoires en dat die best konden wachten tot ik als hoogbejaarde mijn ongewisse werkterrein voor een rolstoel zou verruilen. Ik voel me nu eenmaal meer thuis in de rol van een ouderwetse verteller die in dienst van het verhaal staat, dan in die van een hoofdpersoon. Tegelijkertijd zag ik wel dat er daardoor dankbaar materiaal bleef liggen over een vak dat tot de verbeelding spreekt, maar dat ook met de nodige mythes en valse heroïek omgeven is. Er viel best het nodige te onthullen over al die mijnenvelden en frontlinies, uit én thuis. Vooral wanneer je als freelancer werkt.

Laat ik toch maar eens gek doen en het uitproberen, dacht ik een jaar of vijf geleden. De titel ‘Gekkenwerk’ (ondertitel ‘De zorgvuldig bewaarde geheimen van een oorlogsjournalist’) lag dan ook voor de hand. Het boek moest vooral voor een breed publiek een kijkje bieden in de keuken van het vak. Humor, zelfspot en absurditeit leken me aantrekkelijke, maar ook noodzakelijke ingrediënten. Een zwaarmoedig tragisch relaas was niet de bedoeling en een verongelijkte klaagzang over een ambacht in de knel al helemaal niet.

Zo ontstond het personage Lotte, die van beginnend doe het zelver uitgroeit tot een routinier in het vak. De bouwstenen zijn ontleend aan de werkelijkheid, maar Lotte staat ambivalenter in het vak dan ik en ze werkt zich wat vaker in de nesten. Ze wordt soms meegesleurd in het machogedrag op de overvolle apenrots die oorlogsverslaggeving kan zijn, maar roept zichzelf dan ook wel weer tot de orde. Fictie gaf me tevens meer vrijheid om de zwaardere momenten met absurdisme of lichtvoetigheid af te wisselen en om te spelen met het materiaal. 

Lotte schrijft 25 jaar lang aan een oudere neef. Die briefvorm geeft een losse structuur en maakt dat sprongen in de tijd en de wisselingen in lengte zich natuurlijk laten lezen. Niet alle losse eindjes hoeven nauwkeurig afgehecht zoals bij een ‘volwassen’ roman.

Aanvankelijk miste ik tijdens het schrijven het vanzelfsprekende bestaansrecht van het verhaal en de urgentie die ik in mijn journalistieke werk wel ervaar. De stem van Lotte vinden duurde langer dan ik dacht. Het ging soepeler toen ik het advies kreeg om elke dag aandacht aan het manuscript te besteden ook al was het maar even. Ik maakte een lijstje van Lottes eigenschappen en hield die bij de hand tijdens het schrijven. Ik noteerde invallen en zinnen die in mijn hoofd zoemden meteen omdat ze me makkelijker ontglipten dan ik gewend was uit mijn non-fictie werk. Zo kwamen Lotte en haar wereld steeds meer tot leven.