Lezersreizen: Met de hoofdredacteur van de Volkskrant naar Berlijn en met een NRC-columnist naar ‘veelschender’ Saudi-Arabië

‘Ga met ons mee naar Berlijn!’, prijkt er op de webwinkel van de Volkskrant onder het kopje ‘de mooiste lezersreizen’. De aanbieding, speciaal voor Volkskrant-lezers, is niet mis. Samen met hoofdredacteur Pieter Klok verblijven 24 deelnemers deze week in een viersterrenhotel inclusief ‘beeldschoon zwembad in neorenaissance stijl’.

Experiment
Het is de eerste keer dat lezers op reis kunnen met Klok. Het blijkt vooralsnog om een experiment te gaan, mailt de hoofdredacteur van de Volkskrant aan Villamedia. Ook zijn voorganger Philippe Remarque zou meegaan op de reis, staat er in de aanbieding op de webwinkel beschreven. Na mailcontact blijkt dit niet te kloppen. ‘Ik zeg alleen vooraf iets tegen de deelnemers, als oud-correspondent in Berlijn.’

Tijdens de reis worden ‘nieuwe uitzonderlijke ontwikkelingen’ in de Duitse hoofdstad toegelicht door deskundigen van de Volkskrant en andere specialisten. Onder andere Duitsland-correspondent Remco Andersen en buitenlandredacteur Sterre Lindhout vertellen op de reis over Berlijn. ‘We wandelen, fietsen en toeren met bovengenoemden door de stad; onderweg worden de verschillende lagen van de stad als een ui afgepeld’, staat er op de webwinkel.

Literatuur, politieke verdieping, cultuur en geschiedenis
De trip wordt georganiseerd door Pied à Terre, een Amsterdamse reisboekhandel die sinds 2017 ook reizen aanbiedt. Het reisbureau komt altijd met de eerste plannen, vervolgens wordt daar - in overleg met de redactie - een selectie uit gemaakt, laat Klok weten.

Eisen vanuit de redactie zijn dat het interessante bestemmingen zijn, waar veel te zien is en waar veel over te vertellen valt. ‘Plekken waar je belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen kunt schetsen’, schrijft Klok. Een andere eis is dat de bestemmingen altijd per trein te bereizen moeten zijn, omdat de redactie van de Volkskrant vliegverkeer niet wil stimuleren.

Eigenaar van het reisbureau Pied à Terre is Paul Vigeveno. Hij heeft ervaring met zijn eerdere (verkochte) reisorganisaties Voyage & Culture en Academische Reizen waar hij lezersreizen voor onder andere NRC, Elsevier (inmiddels EW) en het Nederlands Dagblad organiseerde. ‘Bij elke reis horen literatuur, politieke verdieping, cultuur, geschiedenis’, vertelt Vigeveno aan de telefoon vanuit Berlijn waar hij voor de Volkskrantreis is.

Als reisorganisator is hij verantwoordelijk voor het programma. ‘En dat doen we vaak wel in overleg met de mensen van de krant of van het blad. Uitgangspunt is dat je een reis probeert te ontwikkelen die toegevoegde waarde heeft op datgene wat lezers in hun krant of blad lezen.’

‘Financieel gewin niet het belangrijke doel’
Zo is er voor de Volkskrantreis naar Berlijn van tevoren contact geweest met hoofdredacteur Klok over de thema’s die de reis zou bevatten. ‘Die zijn voor deze reis zo breed mogelijk gehouden. Enerzijds historisch: bijvoorbeeld over de Joodse geschiedenis van Berlijn. Anderzijds over bijvoorbeeld de moderne architectuur van de stad.’

Klok zegt dat hij voor de reis vrije dagen inlevert, voor medewerkers van de Volkskrant is het ‘gewoon werk’. De vraag wat zo’n lezersreis precies voor de krant oplevert - de trip naar Berlijn kost 1.365,00 euro per persoon - wordt voorzichtig ontweken. ‘Financieel gewin is niet ons belangrijkste doel. Het is een mooie manier om intensief contact te hebben met een deel van onze lezers.’

Ook NRC biedt in haar webwinkel lezersreizen aan die worden georganiseerd door onder andere Pied à Terre en Voyage & Culture. De samenwerking met de laatstgenoemde bestaat sinds 2006 en is sinds de overname in 2013 een van de labels van het bedrijf The International Travel Group (ITG).

Met NRC naar Saudi-Arabië
Een van de excursies van NRC, georganiseerd door ITG, is een elfdaagse reis naar Saudi-Arabië in februari 2024 onder leiding van NRC-columnist Carolien Roelants. De bestemming van de reis raakte in augustus in opspraak nadat factchecker Marieke Kuypers kritiek leverde op het platform X.

Tekst gaat door onder tweet

WTF @nrc biedt een dure reis naar Saudi-Arabië aan, inclusief bezoek aan NEOM onder begeleiding van NRC-columnist Roelants. Voor dit "futuristische project" zijn leden van de Huwaitat stam uit hun woonplaats verdreven. Drie van hen zijn wegens hun verzet ter dood veroordeeld. pic.twitter.com/opA2UbeIQx

— Marieke Kuypers (@KuypersMarieke) August 21, 2023

Op de planning staat onder andere een uitstapje naar NEOM: de futuristische stad in wording. NEOM is een omstreden project, waarvoor mogelijk tienduizenden stamleden van de inheemse al-Huwaitat gedwongen worden verhuisd. Bij de protesten tegen NEOM is al een dode gevallen.

Het project wordt geïnitieerd door Mohammed bin Salman. De kroonprins van Saoedi-Arabië zou volgens een speciale rapporteur van de Verenigde Naties achter de brute moord zitten op de kritische journalist Jamal Khashoggi in 2018. ‘Saoedi-Arabië liet een bekende journalist in stukken zagen in hun consulaat in Istanbul. NRC zegt: ach, dat is al vijf jaar geleden. Weet je wat? We maken er een cultuurreis van, nemen een columnist mee en laten de deelnemers €7000 betalen. Crazy’, schrijft Olaf Koens, RTL Nieuws-correspondent Midden Oosten, hierover op X.

Voor ons het het simpel: Saudi-Arabië is bereisbaar en veilig, dus zit het in ons programma

Het zijn voor Harco van Uden, CEO van ITG, geen redenen om het land te boycotten. ‘Als reisorganisatie hebben wij geen politieke antenne. En dat is bewust, want anders zouden wij moeten gaan bepalen wat andere mensen wel en niet moeten doen. Voor ons het het simpel: Saudi-Arabië is bereisbaar en veilig, dus zit het in ons programma.’

Sinds september 2019 laat het land weer toeristen toe. Voor Van Uden reden om erheen te gaan en te kijken naar mogelijkheden voor excursies. Hierbij let hij op onder andere de infrastructuur, de kwaliteit van de accommodaties en interessante plekken om te bezoeken. En daarbij worden de randjes vaak juist opgezocht, vertelt hij. 

‘Wij willen als reisorganisatie bijzondere bestemmingen hebben. Een gewoon reisje naar de Franse Côte d’Azur is natuurlijk nog niet NRC-waardig. We gaan dus graag een stapje verder, omdat de krant een zeer belezen en een zeer bereisde doelgroep heeft. Ze zijn al redelijk op de hoogte hoe de wereld eruitziet.’

Reisprogramma voor Saudi-Arabië omarmd door NRC
Van Uden twijfelde geen moment om Saudi-Arabië toe te voegen aan de lijst van ITG met meer dan 150 bestemmingen. ‘Het is denk ik een van de meest bijzondere landen op aarde, vol met tradities. Alles is daar nog authentiek en puur. Hoe gaaf is het om dat eens te bekijken? Natuurlijk gebeuren er ook negatieve dingen in Saudi-Arabië, maar die gebeuren ook in Amerika, in Nederland en in Turkije. En daar wordt geen discussie over gevoerd.’

Het reisprogramma voor Saudi-Arabië werd volgens Van Uden meteen omarmd door NRC, met name door columnist en voormalig redacteur Midden-Oosten Carolien Roelants die leiding heeft over de reis. ‘Het leek haar goed om haar lezers mee te nemen om ze te kunnen laten zien hoe het er daar aan toegaat. Om zowel de positieve als de negatieve kanten ter plaatse te belichten in plaats van dat alleen maar in de krant te doen.’

Ik ben van mening dat een reis naar Saoedi-Arabië waarin al die kanten aan de orde zijn erg de moeite waard is

Roelants omschrijft Saudi-Arabië eerder in een column als een ‘veelschender’ op het gebied van mensenrechtenschendingen. De reis moet volgens haar een compleet beeld geven van het land. ‘Ik ben van mening dat een reis naar Saoedi-Arabië waarin al die kanten aan de orde zijn erg de moeite waard is.’

Roelants was tientallen jaren Midden-Oosten redacteur van NRC Handelsblad. Juist daarom gaat ze mee als begeleider, stelt hoofdredacteur van NRC René Moerland eerder in een reactie aan Villamedia. ‘Ze kan als expert deelnemers aan de reis van de nodige context voorzien. Daarbij is de ongewijzigde opzet dat tijdens de reis en in de voorbereidende bijeenkomst de sociale en politieke aspecten van Saoedi-Arabische samenleving worden belicht.’

De cultuurreis is bedoeld om meer over een bestemming te leren, aldus Moerland: ‘Soms juist als deze schuurt.’ De ‘onhandig en ongelukkig’ gekozen titel waarmee de reis werd aangeprezen (‘Wereldrecord moderniseren’, red.) is wel aangepast, net als de beschrijving van het programma.

Pinguïnreis
Afgelopen jaar leidt een ‘NRC Academiereis’ al eerder tot ongemak. In de zaterdagkrant van 26 maart 2022 stond een advertentie van een cruise naar Antarctica - met een reissom beginnend vanaf 9.995,00 euro. De pagina is gevuld met een verzameling keizerspinguïns op een uitgestrekte ijsvlakte, omringd door een heldere blauwe hemel met in de begeleidende tekst het vooruitzicht op ‘een sprookjeswereld’ met een ‘grandioze natuurrijkdom’. Tijdens de reis leverden NRC-journalist Marcel Haenen en zelfstandig wetenschapsjournalist Simon Rozendaal bijdragen over de fauna en de bedreigingen van het gebied, waaronder klimaatverandering.

Opvallend: vier dagen eerder, op 22 maart 2022, stond er nog een artikel in NRC over de temperaturen op Antarctica. Het blijkt er 20 à 30 graden warmer dan normaal. ‘De opwarming is extremer dan we hadden verwacht’, meldt een hoogleraar polaire meteorologie op dat moment in NRC.

Op de redactie leidt de advertentie her en der tot opgetrokken wenkbrauwen, wordt een week later opgepend in een opinieartikel door Hanneke Chin-A-Fo. CO2-compensatie voor de reis was optioneel en werd niet inbegrepen in de prijs, al is dat sinds dit jaar wel het beleid voor reizen van de NRC Webwinkel. En los daarvan, vragen sommige NRC-redacteuren zich af: is Antarctica niet een dusdanig kwetsbaar natuurgebied dat toerisme al snel te veel schade aanricht?

Redacteuren pleiten voor schrappen cruise
Acht redacteuren die frequent schrijven over klimaat en duurzaamheid uitten hun kritiek op de reis in een brief aan de hoofdredactie. Hun bezorgdheid beperkt zich niet alleen tot de ‘de buitensporige klimaatschade’ die de reis met zich meebrengt, schrijft Chin-A-Fo. Ze maken zich ook zorgen dat de aanwezigheid van zowel NRC-journalist Marcel Haenen als zelfstandig wetenschapsjournalist Simon Rozendaal, die in de advertentietekst wordt vermeld als voormalig NRC-journalist, de indruk wekt dat NRC de reis inhoudelijk rechtvaardigt.

De acht NRC-redacteuren pleiten, tevergeefs, voor het schrappen van de reis. Het schip vaart toch al en ‘cruises zijn in het verleden altijd populair geweest bij onze lezers’, zijn de tegenargumenten van Haenen en Dominic Stas, ceo van NRC Media. Terwijl de directie eigenlijk al aan het begin van 2022 besluit om geen cruises meer aan te bieden onder NRC-vlag wordt er voor deze tocht een uitzondering gemaakt. Dit omdat de cruise al in 2021 zou vertrekken maar de reis werd uitgesteld wegens de coronapandemie.

‘We hadden opnieuw moeten bespreken hoe NRC zich tot deze reis verhoudt’, reflecteert hoofdredacteur (en directielid) René Moerland destijds in de opinie van Chin-A-Fo. De reis wekt verwarring over de vraag waar NRC staat, aldus Moerland. ‘Dit soort reizen past niet in ons duurzaamheidsbeleid: ons perspectief op klimaatverandering vereist actie. Maar we bedoelen niet dat mensen niet zouden moeten reizen. In die beslissing moet iedereen vrij blijven.’