website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

‘We zijn misleid, misbruikt en besodemieterd in de zaak Nicky Verstappen’

Jos van den Broek — Geplaatst op donderdag 16 mei 2019, 11:00

© Maaike Putman

Persoonlijk Journalist Jos van den Broek van de publieke regionale zender L1 volgt al ruim twintig jaar de zaak Nicky Verstappen. Met politie en justitie sloot de zender een mediacontract om achter de schermen mee te kunnen kijken, maar dat liep uit op een grote teleurstelling.

Nicky Verstappen, een jongetje uit Heibloem, verdween 21 jaar geleden tijdens een zomerkamp op de Brunssummerheide. Op 10 augustus 1998 ging Nicky ’s ochtends vroeg de tent uit om te plassen. Maar hij kwam niet meer terug. Bijna veertig uur later werd hij vlakbij dood teruggevonden. Doodsoorzaak nog steeds onbekend, vermoedelijk is hij seksueel misbruikt.

Om deze cold case uit het slop te trekken, werd twee jaar geleden besloten om nog één keer alles uit de kast te halen. Inmiddels waren er, dankzij nieuwe technieken, veel bruikbare DNA-sporen op de kleding van Nicky aangetroffen. Er kwamen twee DNA-onderzoeken onder de bevolking. Het eerste onder een groep van 1500 mannen die werden opgeroepen om vrijwillig DNA af te staan in een een-op-een onderzoek. Bij een match is dan meteen de eigenaar van dat spoor bekend. De latere verdachte ­Jos B. ­stond ook op deze lijst, maar kwam nimmer opdagen en was lange tijd spoorloos. Het tweede DNA-onderzoek betrof een zogenoemd DNA-verwantschapsonderzoek. 21.000 mannen uit de omgeving van Heibloem waar Nicky woonde en de Brunssummerheide, werd gevraagd om vrijwillig wangslijm af te staan. De recherche ging ervan uit dat de dader niet mee zou doen aan dit onderzoek en dus zouden ze hem in de mannelijke lijn van de familie (broer, neef, vader, oom, opa) wellicht kunnen opsporen.

In maart 2017 benaderde de hoofdofficier van justitie mijn hoofdredacteur bij L1 en die van de krant De Limburger. Justitie wilde graag samenwerken om de spanning op te voeren tussen het moment van de aankondiging van het vrijwillige DNA-onderzoek en de daadwerkelijke uitvoering bijna een jaar later. Ook moest het draagvlak onder de mannen worden vergroot om maar vooral mee te doen. Als tegenprestatie mochten we achter de schermen kijken waar de recherche normaal geen pottenkijkers toelaat. Na goedkeuring en instemming van justitie zouden we, als de hele zaak was afgerond, kunnen laten zien hoe de ontknoping van binnenuit had plaatsgevonden. Ik verheugde me er al op om daar een tv-documentaire over te kunnen maken.

Maar er was nog een reden waarom we werden benaderd. Mochten alle inspanningen uiteindelijk toch voor niets zijn geweest, dan konden de omroep en de krant laten zien dat politie en justitie werkelijk tot het gaatje waren gegaan om de zaak op te lossen. Dat zou, zo was hun hoop, veel begrip bij het grote publiek opleveren.
Eigen schuld, dikke bult.

Maandenlang werd er over een media­contract onderhandeld. Als jurist had ik er misschien vol op moeten zitten, maar ik ging er te goeder trouw vanuit dat er een heuse samenwerking was waarbij iedere partij een leverplicht had. Er kwam dus een media-overeenkomst met de volgende algemene bepalingen. ‘Uitgangspunt is dat politie en OM met inachtneming van de wettelijke kaders, inzicht geven in hun werk….Producent wordt daartoe onder voorwaarden toegelaten tot locaties, informatie of anderszins.’
Vele tientallen verzoeken voor reportages kwamen er van onze kant en ook de krant bestookte politie en justitie met allerlei wensen om achter de schermen mee te kijken, zonder het opsporingsonderzoek daarmee in gevaar te brengen. De ene voorlichter maakte weer plaats voor een andere, alle wensen werden braaf genoteerd, maar onder de streep werd er niets geleverd. Met de week groeide mijn irritatie.

Kritische collega’s op de redactie zeggen achteraf: ‘Jos, eigen schuld dikke bult. Door stiekem afspraken te maken met justitie, begeef je je op glad ijs, verlies je aan scherpte en word je bewust of onbewust het verlengstuk van dat opsporings­apparaat.’ Misschien klopt dat wel, misschien hebben ze gelijk. Voor mij speelde de afweging: als het gaat om een belangrijk politie-onderzoek kun je als journalist op geen enkele andere manier aan deze onderzoeksinformatie komen. Bovendien: het had ook veel meer op kunnen leveren.

Achteraf gezien is het opvallend dat als een hoofdofficier van justitie afspraken maakt met een hoofd­redacteur van een omroep, iedereen in het opsporingsapparaat blijkbaar toch zijn eigen afweging kan maken. De een wil wel meewerken, de ander niet en uiteindelijk is er altijd wel ­iemand met iets meer gezag in de organisatie die dwarsligt. Met andere woorden: de opperbaas van ­justitie had kennelijk zijn eigen mensen niet onder controle. Of was het de politiecommissaris die intern op weerstand stuitte? In beide gevallen is het een pijnlijke constatering.

Moet je dan in de toekomst nog wel een mediacontract aangaan? Mijn eerste reactie zou zijn: Dit nooit meer doen! Maar met de wetenschap van nu kun je ook zeggen: Voordat we tekenen wordt eerst keihard benoemd wat wel en wat niet kan. Concrete reportages of interviews worden vooraf vastgelegd op papier. En daar moeten partijen zich dus verplicht aan houden. Onze media-overeenkomst was veel te vaag en algemeen geformuleerd, waardoor je niemand concreet kon houden aan bepaalde afspraken. Geen goedbedoelde inspanningsverplichting meer, maar een keiharde resultaatsverplichting en anders niet doen, is mijn standpunt nu. Ik ben helaas door schade en schande wijs geworden.

Rookgordijn
Er speelt nog iets in de zaak Nicky Verstappen waardoor het vertrouwen in politie en justitie een flinke deuk heeft opgelopen. Daarvoor is het volgende tijdschema van belang. Op 4 juni 2018 worden omroep en krant uitgenodigd in Ewijk, voor een afspraak met het team grootschalig onderzoek. De boodschap daar is: Er worden alsnog 3000 mannen opgeroepen voor DNA-onderzoek, omdat er nog geen doorbraak is. Die informatie onder embargo mag pas een week later, op 12 juni, bekend worden gemaakt.

Op vrijdag 8 juni 2018 is er een 100 procent DNA-match met verdachte Jos B. Dat grote nieuws wordt dan niet bekendgemaakt. Een dag later worden de familie van Nicky Verstappen en Peter R. de Vries geïnformeerd. Enkele dagen later op 12 juni meldt de regionale zender L1 dat er nog steeds geen doorbraak is en dat er daarom alsnog 3000 mannen worden opgeroepen. Conform de informatie die ons eerder vertrouwelijk was toegespeeld.

Pas maanden later kwam ik erachter dat er al lang een 100 procent match was. Ik krijg sterk de indruk dat de media echter nog een rookgordijn moesten verspreiden. Verdachte Jos B. mocht niet weten dat ze hem op het spoor waren, want anders zou hij wellicht nog moeilijker te vinden zijn. Het laatste kwartje dat bij mij viel was de verklaring van de officier van justitie tijdens de pro forma zitting in maart 2019. Van de 3000 mannen die eerder waren opgeroepen is uiteindelijk niemand benaderd en heeft dus ook niemand DNA afgestaan.

Daarmee had ik het laatste puzzelstukje in handen. Politie en justitie hebben ons misleid om de zaak Nicky Verstappen te kunnen oplossen. De cruciale vraag; waarom kwamen politie en justitie nog met een oproep aan duizenden mannen terwijl er al een match was, is nu bijna een jaar later nog steeds niet beantwoord door politie en justitie. Ik vul het antwoord dus maar voor mezelf in. We zijn misleid, misbruikt en besodemieterd. Dit blijft mijn standpunt totdat het tegendeel is bewezen.

Mediahype
Eind augustus 2018 krijgt de verdachte een naam en gezicht. Jos B., 55 jaar uit Simpelveld is de man die wordt gezocht. Maar na 2,5 maand intensief zoeken in combinatie met een Europees aanhoudingsbevel is hij nog steeds spoorloos. Zelden is zo’n slecht nieuws bericht zo goed geframed door politie en justitie. Ze meldden eerst vol trots een grote ‘doorbraak’, laten alles zien van Jos B. wat ze weten, maar wat blijkt enkele minuten later, ze hebben hem nog steeds niet kunnen vinden. Alle media brengen groot het goede nieuws. Daarna kan de klopjacht beginnen. Vier dagen later zijn er door alle media-aandacht ruim tweeduizend tips binnen gekomen. De duurste reclame-campagne had dat nooit kunnen bereiken. Er zit één gouden tip bij die leidt naar een commune in Noord-Spanje.

Samengevat kun je zeggen dat het justitie en politie niet was gelukt, ondanks maandenlang speurwerk in het geheim, om Jos B. te vinden. Deze enorme tegenvaller werd weggepoetst door te benadrukken dat er eindelijk een doorbraak was.

De media gingen mee in die hype en ik ook. We hebben hem, werd er volop door het opsporings­apparaat getwitterd. Voor het grote publiek is de verdachte tegen de lamp gelopen bij het grootschalige DNA-onderzoek, maar B. zelf heeft daar nooit aan meegedaan. Door DNA te verzamelen op spullen van hem die waren achtergebleven en doordat verre familie van B. wangslijm afstond, kon er toch een match ontstaan.

Ze hadden mij als journalist in juni 2018 nooit hoeven te zeggen dat er een match was, maar de regionale omroep gebruiken om nepnieuws te verspreiden is een kwalijke zaak. De waarheid voor je houden mag, zeker in een zeer gevoelige zaak als die van Nicky Verstappen, maar misleiding is uit den boze. Daarmee komt de geloofwaardigheid van de overheid in het geding. Samenwerken kan voor journalisten dus onder bepaalde voorwaarden zeker een toegevoegde waarde hebben, maar als de ene partij de andere voor gek houdt en niet levert, dan slaat de ­balans negatief uit. En wat blijft er dan over? Ik zou zeggen: een dikke kater.

Jos van den Broek (54) studeerde journalistiek in Tilburg en rechten in Maastricht. Hij werkte onder meer bij De ­Limburger. Sinds 1997 is hij trouw aan de regionale zender L1. Hij volgt al ruim twintig jaar van dichtbij de zaak Nicky Verstappen.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.