Steven Wouterlood en Fiore Houwing over hun Schepping: “de kwetsbaarheid van vrije journalistiek werd ineens heel tastbaar”

Ruim een jaar geleden begonnen we aan dit project met een helder doel: kinderen laten zien wat journalistiek is en waarom het ertoe doet. Gaandeweg werd die urgentie ervan steeds duidelijker. Overal ter wereld staan journalisten onder druk: ze worden bedreigd, gevangengezet of zelfs vermoord. En ook in Nederland groeit de weerstand tegen de pers. Dit besef loopt als een rode draad door de serie: journalistiek is onmisbaar, maar niet vanzelfsprekend.

Om de serie een duidelijke structuur te geven, bedachten we een herkenbaar en visueel sterk uitgangspunt dat in alle afleveringen terugkeert: een brand. Spannend, beeldend en ideaal om te laten zien hoe verschillende journalisten dezelfde gebeurtenis verslaan. Op een brandoefenterrein filmden we deze brand, die als kapstok dient voor vier journalistieke thema’s: nieuws, nepnieuws, onderzoeksjournalistiek en persvrijheid.

Naast de fictieve scènes wilden we natuurlijk ook échte journalisten in beeld brengen. Gelukkig reageerden die unaniem enthousiast. We kozen bewust voor een diverse selectie bij wie presentatrice Janouk Kelderman op bezoek ging: een verslaggever van RTL Nieuws, een factchecker van Pointer en onderzoeksjournalisten van Investico. Ook bezochten we de redactie van The Moscow Times. Dat was een van de meest indrukwekkende draaidagen. Tijdens het filmen moesten de gordijnen dicht, journalisten mochten niet herkenbaar in beeld en de locatie stond niet op het callsheet. Het maakte op ons allemaal diepe indruk: de kwetsbaarheid van vrije journalistiek werd ineens heel tastbaar.

Een van de grootste uitdagingen was het vertalen van onderzoeksjournalistiek naar een jong publiek. Veel casussen waren te complex of schokkend, en een journalist achter een bureau is nu eenmaal niet het spannendste tv-materiaal. Na veel research kozen we voor een onderzoek van Investico naar watervervuiling. Grote bedrijven die giftige stoffen lozen in Nederlandse wateren - dat is ook voor kinderen te begrijpen.

Emoties waar we in de reportages geen ruimte voor konden vinden, hebben een plek gekregen in de sketches. Zo laat de boyband Klokboys in hun nummer ‘Stoppen met de Juice’ zien hoe verleidelijk sensatie en clicks kunnen zijn. De ‘Klokko’-sketch neemt de overdaad aan negatief nieuws op de hak met een AI-koptelefoon die alles in iets positiefs omzet.

Om kinderen journalistiek niet alleen te laten begrijpen, maar het ook te laten ervaren, ontwikkelden we naast de serie een game. Spelers kunnen - opnieuw aan de hand van een brand, dit keer bij Pizzeria De Knapperige Korst - een nieuwsverhaal schrijven als verslaggever, onzin verspreiden als juicevlogger en als onderzoeksjournalist het echte verhaal achterhalen.

Met het eindresultaat zijn we in ons nopjes. Op woensdag 19 maart start de serie op NPO Zapp en tegelijk komt de game beschikbaar. We hopen dat kinderen na het kijken niet alleen begrijpen wat journalistiek is, maar ook waarom het zo belangrijk is voor onze samenleving. Juist nu.