Rapport stelt hardnekkige onjuistheden over de Woo aan de kaak

Over de Woo gaan veel onjuistheden rond. In het rapport nemen de onderzoekers deze “veelgehoorde aannames over de onuitvoerbaarheid” van de wet onder de loep. “Meestal blijkt de waarheid heel anders te liggen. Van de noodzaak om de wet aan te passen blijft helemaal niets over.”

“Dat idee van onuitvoerbaarheid wordt gebaseerd op aannames die zich kenmerken door vage kwalificaties als ‘steeds meer’, ‘veel’, ‘oneigenlijk’ en ‘misbruik’, maar die niet zijn onderbouwd”, zo stelt het rapport.

Stijging blijkt wel mee te vallen
Een van de aannames is dat er te veel, en ook steeds meer, Woo-verzoeken gedaan worden. Dat valt echter wel mee volgens het onderzoek: per hoofd van de bevolking kent het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld tien keer zoveel verzoeken als Nederland. Daarnaast houden veel overheden het aantal verzoeken niet goed bij, aldus het rapport.

“Het aantal ‘echte’ Woo-verzoeken is de afgelopen drie jaar nauwelijks gestegen, zes procent sinds 2022.”

Ook het aantal informatieverzoeken van grote omvang valt mee. Nog geen tien procent van de Woo-besluiten telt meer dan vijfhonderd pagina’s. De aanname dat deze een te grote druk op de ambtelijke staf zou leggen klopt volgens het onderzoek ook niet. “De omvang van de verzoeken is slechts één factor bij de lange doorlooptijden. Het probleem wordt groter voorgesteld dan het daadwerkelijk is.”

Niet waar de Woo voor bedoeld is
Volgens bestuurders en ambtenaren zou er ook te vaak van de Woogebruik worden gemaakt waar deze niet voor is bedoeld. Bijvoorbeeld door bedrijven die de wet gebruiken om een conflict uit te vechten met de overheid, aanvragers die ‘schieten met hagel’ of veelvragers.

Het rapport stelt echter dat deze aanvragen allemaal niet in strijd zijn met de Woo en de invloed op de ambtelijke capaciteit beperkt is.

Dat er sprake zou zijn van misbruik van Woo-verzoeken en dat de overheid daarvoor te weinig mogelijkheden heeft om het aan te pakken, blijkt ook kul. “Overheden beschikken over een juridisch kader. In het merendeel van de beroepen van de overheid op misbruik wordt deze door de rechter toegewezen.”

Digitalisering
Overheden vinden dat er door de digitalisering te veel informatie is en het ophalen ervan tijdrovend. Terwijl het volgens de onderzoekers juist de mogelijkheid geeft om die informatie ook veel sneller terug te vinden. “Die mogelijkheden worden onvoldoende benut.”

Zonder overleg
Een andere vaak gehoorde aanname is dat overheden er alles aan zouden doen om in overleg te gaan met de indieners van verzoeken. Dat gebeurt bij ongeveer een kwart van de aanvragen. Zelfs bij aanvragen met meer dan 500 pagina’s vindt niet altijd overleg plaats.

Vorige maand sprak Tim Staal namens SPOON tijdens een rondetafelgesprek over de Woo. Hier uitte hij zijn zorgen over de wet en gaf hij een aantal mogelijke oplossingen. Zo riep hij bestuursorganen juist op in gesprek te gaan met indieners van Woo over eventuele onduidelijkheden om het proces voor beiden te versnellen.

Ook riep hij bestuursorganen op om niet op Woo-ambtenaren te bezuinigen en “serieus na te denken over een documentenregister voor interne documenten en voor externe correspondentie.”

‘Inperking prematuur’
Staal is verrast door de uitkomsten van het onderzoek, al had hij wel het vermoeden dat de uitdagingen van de overheid kleiner zouden zijn dan gesteld. “De roep vanuit overheden om de Woo in te perken is sinds de inwerkingtreding alleen maar verder aangezwollen. Het onderzoek toont aan dat inperking van het recht op openbaarmaking prematuur zou zijn”, concludeert hij in een persbericht.

Lees meer over het onderzoek op de website van Spoon.