I.M. Libben Reeskamp (1965-2026): Eerst het lachen, dan de moraal en pas dan het vreten

De laatste keer dat ik Libben Reeskamp sprak reed er een lijkwagen over het grindpad waar hij zijn laatste dagen sleet: een hospice in Haarlem met uitzicht op de oudste voetbalclub van Nederland: HFC.

‘Het heerst’, zei hij terwijl hij naar de grafkist op wielen keek. Een mens kan dodelijk ziek zijn, maar toch zijn humeur niet verliezen. Reeskamp, die al jaren leed aan ongeneeslijke darmkanker, was gezegend met zelfspot, relativering en de neiging om geen genoegen te nemen met bullshit, ook als dat de eigen carrièrekansen fnuikte. Kom er eens om in de journalistiek, waar angst, lafheid en redactionele groupthink overheersen.

Ook de aankondiging van zijn eerder dan verwachte vertrek van de aarde bracht hij in een bijzin, waarna hij goedgemutst overging tot andere bijzaken in het leven: sport, de wereld van de journalistiek en de meningsvorming.

Straatvechter die ‘u’ zegt
Bij Quote, Revu, Intermediair Starters en daarvoor als roeiverslaggever bij de Volkskrant leerde ik hem kennen. Hij was een corpsbal, sprak je aan met ‘amice’, maar had de mentaliteit van een gentleman rugbyer, een straatvechter die ‘u’ zegt. Ook dat is een uitstervende kwaliteit. Hard op de zaak, zacht op de persoon. Hij rook het onraad als de rest van de natie nog achter een geparfumeerde drol aanhobbelde.

Libben ontmaskerde Neelie Kroes als geldzuchtige opportuniste ver voordat ze lobbyist werd van Uber, na haar tijd bij de Europese Commissie.

Maar hij ging ook tekeer tegen de bovenbazen. Dat vergt nog meer moed. Wie zijn baas (of vrienden) niet de waarheid durft te zeggen, hoort niet in de journalistiek thuis, misschien wel niet op deze aardkloot.

Dat daarmee je vriendenkring soms verkleint is een bijkomstigheid die Libben aanvaardde als zijn lot.

Schraperigheid
In het hospice somde hij een lange rij hypocrieten op met daarbij ook smakelijke anekdotes over dubbele moraal. De laatste was die over de ‘schraperigheid’ van Twan Huys. Die trakteerde als invalpresentator van radioprogramma Een op Een op een Limburgse Appelschnitt, waarna een boekhouder van KRO-NCRV zich meldde bij Reeskamp. ‘Van wie is die declaratie van die taart?’. Dan moest hij grinniken: grote geesten met het kleine gebaar waren mikpunt van spot. (Huys ontkent het voorval).

Waarom hij zo was? Redenen voor karaktervorming liggen vaak in het verleden. Libben draagt een geschiedenis mee. Hij is behept met verzets-DNA. Zijn opa had hetzelfde koppige rechtvaardigheidsgevoel als zijn kleinzoon en de neiging om onprettige boodschappen te vertellen en niet toe te geven aan de waan van de dag of correcte gezelligheid. En dat allemaal het liefst doorspekt met galgenhumor.

Waffen-SS
Tijdens ons laatste avondmaal, het was een lunch in uitspanning Dreefzicht in Haarlem, zei hij na mijn enthousiasme over de keuze van het terras: ‘Ja, en hier zat dus de Waffen-SS in de oorlog.’

Reeskamp wordt in 1965 in Bussum geboren in een familie met wortels in het gereformeerde verzet. Zijn opa is een drogist uit Bussum die in de oorlog voedselbonnen confisqueert; zijn oma laat Joodse kinderen bij haar thuis onderduiken. Geen meelopers dus.

Zijn vader is econoom en wethouder voor de Anti Revolutionaire Partij en later het CDA. Zijn moeder, afgestudeerd aan de Rietveld Academie, geeft handvaardigheid. Bij de Reeskampjes ligt de NCRV-bode op tafel, maar óók de VPRO-gids – de kijkwijzer voor de ‘vrijzinnige protestant’. Een doorbraakgezin dus dat al niet meer in een hokje past volgens de omroepverzuiling.

Eerst de moraal
De oudere broers van Libben Reeskamp - een wordt architect, de ander advocaat - gaan in Bussum uiteindelijk zelfs naar het katholieke Sint Vitus, een voormalig opleidingsinstituut voor paters. Reden: in de leiding van de protestant-christelijke Willem De Zwijger zaten mensen met NSB-banden wat voor vader Reeskamp een absolute gruwel is.

Bij de Reeskampen geldt eerst de moraal, dan het vreten. En Libben Reeskamp, een afgestudeerde politicoloog, was de modelleerling van de familie.

Bij alle werkgevers ging hij te keer tegen redactioneel onrecht. Bij Quote dreef hij de schnabbelende hoofdredacteur Jort Kelder soms tot wanhoop als hij ’s middags de redactie verliet voor een Hilversums verzetje. Kelder, toen gebeten, is hem nu erkentelijk voor zijn vileine inzichten.

‘Libben cultiveerde minachting over de tv-wereld. Als ik weer eens de redactie afsnelde, sneerde hij gretig: Moet je weer naar Waku, Waku?’ In de ironische traditie van Gerard Reve – ‘ik heb principes, maar ook vaste lasten’ – benaderde hij mij als tv-redacteur om maar weer eens wat meninkjes te komen geven. We lachten er beiden om, want als je iets met Libben kan is het wel dat: lachen. In vreugde en verdriet’, schrijft hij in een recent verschenen vriendenboek. Reeskamp, die daarna gasten produceert voor Eva Jinek en Sven Kockelmann, kreeg eigenlijk pas krediet toen hij stervende was. Niet in het openbaar natuurlijk, want Hilversum kijkt altijd mee, maar in kleine kring.

Dierbare collega
In het liber amicorum is ook Sven Kockelmann vol lof over Reeskamp. ‘Voorkomend naar de buitenwereld, eigenwijs – koppig soms ook – als his own man. Tikkie onaangepast met een neus voor volkse onvrede. Een zeer dierbare collega die altijd ‘tegen’ dacht, zichzelf is gebleven, authentiek en diepgeworteld’.’ Hij roemt Reeskamps gevoel voor humor, zijn politiek incorrecte grappen en zijn zelfspot, ‘de sleutel tot begrip en samenwerking.’ Eva Jinek noemde hem liefkozend een varken dat naar truffels zoekt.

In Hilversum werd hij een paria, niet eens omdat hij de patron weer eens spiegels voorhield, maar domweg omdat hij ziek was.

In Hilversum heerst de wet van George Orwell. “All animals are equal, but some animals are more equal than others.” Reeskamp behoorde tot de horigen die zich van contract naar contract sleepte. Toen zijn ziekte zich openbaarde, probeerde een eindredacteur te achterhalen in hoeverre dat een volgend contract zou belemmeren, vertelde hij. ‘Pas als de uitslagen goed zijn, kan hij een nieuw contract krijgen’, zei de eindredacteur.

Kastenstelsel
Deze hondse manier van omgang zat hem hoog, zeker toen hij zag hoe menselijk RTL Martijn Krabbé, de presentator met exact dezelfde dodelijk ziekte, behandelde. Die werd fatsoenlijk doorbetaald en kreeg kort na het eerbetoon nog een contractverlenging als voice-over voor een nieuwe serie van The Voice of Holland, de succesvolle tv-auditie-show van RTL. Hij neemt de eindredacteur het niet eens meer kwalijk, vertelde hij.

‘Achteraf denk ik dat hij gegijzeld werd door het tot op het bot verrotte systeem bij de publieke omroep’, zei hij.

Daarbij doelde Reeskamp op de chronische onzekerheid van omroepen of hun programma’s blijven bestaan en dus weinig vast personeel kunnen aannemen. ‘Hilversum is een kastenstelsel. Als werknemer ben je speelbal van
omroepen en ego’s van presentatoren en bestuurders.’

‘Qua moreel kompas deed WNL mij denken aan een tweedehands autoverkoper dan aan een fatsoenlijke collega-omroep in ons publieke bestel’, schrijft hij in een app aan een collega.

Hij wordt gered door een collega bij KRO-NCRV die hem ternauwernood de ziektewet in helpt, vlak voor hij weer op straat zou komen.

Oude mediavrienden
Als zijn vader in 2023 overlijdt, bouwt hij een beetje reserve op met een erfenis die hij besteedt aan het bezoeken van voetbalwedstrijden met zijn zoon Rafael (geboren uit een relatie met journalist Carine Damen) en het lunchen met oude mediavrienden.

Dan dronk hij een glas wit in café-restaurant Amsterdam. Beter gezegd: een half glas omdat het slikken drinken belemmerde. Hij negeerde dit lichamelijke ongemak waarna de wereld werd doorgenomen en alle non-valeurs en parvenu’s een beurt kregen zoals ze die altijd kregen.

Wij appten onder meer over de huichelachtige persvertegenwoordigers, ‘laffe honden’ en John Heitinga, de stuntel-coach van onze favoriete voetbalclub. ‘Wat betreft de kwestie van aflopende houdbaarheidsdatum: het voortijdige afscheid van Heitinga zag ik van de zomer al mijlenver aankomen, maar moet ook zo eerlijk en ontnuchterend tegenover mezelf zijn: ik weet niet of ik de kerst ga halen.’

Hij heeft de lente nog gehaald en meegemaakt dat Ajax zich voor de Conference League kwalificeerde, de onderklasse-competitie voor de Europese middenmoters.

Vanaf zijn terras kon hij HFC zien spelen. ‘Die zijn tegenwoordig béter dan Ajax. Dus da’s weer mazzel’, zei hij bij een van zijn laatste ontmoetingen.

Gelukkig lachte hij nooit om zijn eigen grappen. Misschien maakt dát wel dat ik hem nog het meeste ga missen.