— donderdag 15 april 2021, 08:29 | 0 reacties, praat mee

‘Het is niet de taak van sociale media om censuur toe te passen’

Laurens Verhagen (techjournalist bij de Volkskrant) en Robert van der Noordaa (journalist en oprichter van Trollrensics, dat desinformatie op sociale media in kaart brengt) discussiëren onder leiding van Frans Oremus over een actuele stelling.

Laurens Verhagen: ‘Op het woordje censuur rust een zware lading. Hoewel iedereen het erover eens is dat het verspreiden van kinderporno of geweld via sociale media moet worden bestreden vind ik dat bij het verspreiden van desinformatie anders liggen. Natuurlijk wil je dat laatste ook niet, maar het grote probleem is de grote willekeur en het gebrek aan transparantie van sociale media.

Een voorbeeld: een paar dagen voor de verkiezingen blokkeerde Twitter ineens het account van Matthijs Pontier, de voorman van de Piratenpartij. Er was een vermoeden van misbruik en verdacht gedrag en hij moest bewijzen dat hij mens was en geen robot. Dat lukte eerst niet en toen toch weer wel. Het bleef uiteindelijk onduidelijk waarom er was ingegrepen, en dat is typisch voor hoe het in de praktijk vaak gaat.

Het significantste voorbeeld is natuurlijk Donald Trump, die vlak voor de Amerikaanse verkiezingen van vrijwel alle platformen verdween. Ik ben geen fan, maar ik heb er wel moeite mee dat hem op deze manier ineens de mond werd gesnoerd. Aanvankelijk kon hij Twitter heel lang als megafoon gebruiken, en dan ineens zonder duidelijke reden niet meer.

Ik vind het nogal wat dat mensen zomaar even hun account kwijt kunnen raken, al wordt dat na verloop van tijd vaak weer hersteld. En het zijn maar een paar grote bedrijven die dat bepalen, zonder dat er enig democratisch proces achter zit. Het voelt als volstrekte willekeur. Uit principieel oogpunt vind ik het dus zeer problematisch om dat aan die bedrijven over te laten.’

Robert van der Noordaa: ‘Sociale media moeten wel ingrijpen bij desinformatie. Als ze dat niet doen is de situatie bij de verkiezingen over vier jaar - gechargeerd gezegd – zodanig gedegradeerd dat we een soort tweede Hongarije zijn, met hordes aan trollenlegers en bots die desinformatie en haatpropaganda verspreiden. Ruim de helft van de content op Twitter bestaat hier al uit, en er wordt niks tegen gedaan.

Het punt is dat als wij met ons drieën wat moeite doen, maken we zomaar een paar honderd trollen aan op sociale media. Daarmee kun je best veel impact maken. De doorsnee gebruiker weet dit niet. Veel mensen bagatelliseren de impact en zeggen: nee hoor, de Amerikaanse verkiezingen zijn helemaal niet beïnvloed door Russische trollen. Maar let wel, Cambridge Analytica (Brits campagnebureau dat berucht is om zijn digitale campagnestunts) advertéért met de stelling dat ze de Brexit hebben bewerkstelligd.

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken heb ik rond de Nederlandse verkiezingen onderzoek gedaan met enkele collega’s naar de impact van sociale media. We zijn geen Leidse factcheckers, maar we hebben gekeken naar hoe allerlei campagnes starten, waarom hashtags trending worden en welke trollenlegers en bots we tegenkwamen.

Wat duidelijk bleek is dat de rol van desinformatie in de verkiezingstijd niet kan worden weggecijferd. Wat ook opviel was dat specifiek Twitter, Instagram en Facebook heel veel aandacht hadden voor wat wij als onderzoekers naar boven haalden en op grond daarvan ook ingrepen. Toen we met een rapport kwamen met nepaccounts van mensen die onterecht deden alsof ze politicus waren werden ze meteen opgeruimd.

Ik werd zelfs gebeld door een Facebook-directeur (die vanwege stalking liever anoniem wil blijven, red.) die de naam wilde weten van een FB-groep die we hadden ontdekt waarop met de meest walgelijke propaganda werd opgeroepen niet te gaan stemmen, maar waarvan we de naam niet hadden vermeld. Die wilde hij graag opdoeken. Nadat ze jarenlang trollenlegers hebben toegelaten, zie ik dat als een kentering. Sociale media willen best hun rol pakken.’

LV: ‘Desinformatie krijgt bij vrijwel alle sociale media een prominente rol in de aanbevelingsalgoritmes. Het zijn verhalen die het goed doen in de etalage en het verklaart waarom een Moldavische trollensite meer aandacht krijgt dan een serieus onderzoeksverhaal uit The New York Times. Sociale media zullen dat uit zichzelf niet zo snel uitschakelen; hun verdienmodellen zijn er immers op gebaseerd.’

RvdN: ‘Dat klopt, maar ze zullen wel moeten omdat we nu zien dat desinformatie letterlijk doden oplevert. Door de propaganda over Covid kunnen mensen besmet raken en overlijden. Bij de bestorming van het Capitool, die Trump via sociale media aanwakkerde, vielen vijf doden. Waar minister Ollongren (Binnenlands Zaken) een paar jaar geleden nog riep dat het een taak is van de journalistiek om desinformatie te ontmaskeren zie je nu dat overheden zelf actiever worden.’

LV: ‘Er is geen simpele oplossing, maar ik denk dat het aan de Europese overheid is om met maatregelen te komen. In recente wetsvoorstellen zie je wel een denkrichting. Europarlementariër Paul Tang (PvdA) wil de kern van het probleem aanpakken: het verdienmodel dat is geënt op het genereren van zoveel mogelijk bezoekers die zo lang mogelijk blijven. Maar er wordt ook gekeken naar maatregelen de concurrentie te stimuleren, zodat je als gebruiker veel makkelijker overstapt van Facebook naar een nieuw, privacy-vriendelijk platform waarbij je al je content meeneemt. Want het grootste probleem is dat alles maar op een paar sociale mediaplatformen plaatsvindt.’

RvdN: ‘Dat Europa een gedragscode en wetgeving maakt is het meest logisch. Maar ze moet dan wel de techbedrijven daarin betrekken en niet eenzijdig wetgeving gaan verzinnen om die vervolgens over de heg gooien met de mededeling: zoek het maar uit. De techbedrijven willen heus verbeteren, maar dat lukt alleen door met ze samen te werken.’

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.