banner anp

— woensdag 18 december 2019, 11:00 | 1 reactie, praat mee

Frits van Exter: over NRC, de hoogleraar en de rechter (2)

© Paul Ryding

In het publieke debat hoor je deelnemers wel eens klagen over 'trial by media', maar rechters kunnen er ook wat van (zeg ik met alle respect natuurlijk).

Dinsdag bepaalde het gerechtshof in Arnhem dat NRC de naam mag noemen van een hoogleraar in een artikel over zijn vertrek van de Universiteit van Amsterdam wegens grensoverschrijdende gedragingen.

In mei oordeelde de rechter in Amsterdam in kort geding nog anders. Zij honoreerde de eis van de #MeToo-professor zijn naam niet te vermelden - de NRC-redacteuren hadden hem het concept-artikel toegestuurd voor wederhoor.

Nu is een voorlopige uitspraak van een rechter onder tijdsdruk iets anders dan een uitspraak zeven maanden later door het hof. En natuurlijk kunnen rechters, zeker in civiele zaken, tot heel verschillende oordelen komen.

Maar het is toch opmerkelijk en misschien zelfs leerzaam te zien hoe je op grond van grotendeels dezelfde beoordeling van de feiten toch tot een andere uitspraak kunt komen.

Zowel de rechter in Amsterdam als zijn collega’s in Arnhem vinden de inzet van de zaak helder: het gaat om ‘een botsing van twee fundamentele rechten’: het recht op de vrijheid van meningsuiting en het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. ‘Er bestaat geen rangorde tussen beide rechten. Het antwoord op de vraag welk van deze beide rechten in dit geval zwaarder weegt, hangt af van alle omstandigheden van het geval, waarbij de wederzijdse belangen moeten worden afgewogen.’

En dus gingen zij de omstandigheden afwegen: het gaat om een misstand van maatschappelijk belang, de vooraanstaande hoogleraar was een publiek figuur, de beschuldigingen zijn voldoende onderbouwd en de redactie heeft haar werk zorgvuldig gedaan. Tot zover zijn Amsterdam en Arnhem het met elkaar eens.

Mede op grond van jurisprudentie zou je dan mogen verwachten dat de naam in de krant mag.

Maar de rechter in Amsterdam woog meer mee. Zij vond dat je er ook bij moest betrekken dat de man al genoeg was gestraft. De hoogleraar had ontslag moeten nemen en zijn kansen op de arbeidsmarkt zouden er niet beter op worden als hij ‘tot in de lengte der jaren’ aan de digitale ‘schandpaal’ genageld wordt. En daarbij wreekt zich volgens deze rechter ook de reputatie van de krant: als je ziet dat een bericht van NRC is, denk je eerder dat het waar is omdat het een kwaliteitsmerk is. Nu bleek zij zelf geen redenen te hebben om te denken dat het artikel niet waar was, zij twijfelde hoogstens net iets meer aan het gehalte van sommige beschuldigingen.

Tenslotte meende de rechter dat het ook niet nodig was de naam te vermelden om de misstanden op de universiteit aan de kaak te kunnen stellen. Het kon ook prima zonder.

Deze laatste afwegingen gaven in Amsterdam de doorslag ten gunste van het privacybelang. Het riep (met alle respect dus) vragen op. Is het een bruikbaar argument dat iemand al ‘genoeg’ is gestraft? Het zou immers betekenen dat er minder bezwaren zijn tegen de vermelding van een naam van iemand, die nog niet of onvoldoende is gestraft, waarna de publiciteit hem alsnog kan raken – ‘trial by media’ kan toch niet de bedoeling zijn.

Het lijkt ook wat ongerijmd om een redactie met een goede reputatie (‘het is waar want het staat in de NRC’) eerder in haar vrijheden te beperken dan een met een mindere.

En nog een vraag: moet een rechter bepalen of het ‘nodig’ is een naam te publiceren? Dat is eerder een journalistieke afweging dan een juridische. Het gaat hier immers niet om de noodzaak, maar om de vrijheid.

Ook gelet op andere uitspraken in enigszins vergelijkbare zaken, lag het voor de hand dat NRC in beroep zou gaan. Met goed resultaat voor de krant.

Het valt op dat het gerechtshof in Arnhem zich niet de vraag stelt of de inbreuk op de privacy te rechtvaardigen is, maar of dat geldt voor de inbreuk op de persvrijheid. Dezelfde zaak, een heel ander vertrekpunt. Op grond van dezelfde afwegingen ziet het hof geen reden ‘om aan te nemen dat in dit geval de keuze om namen te noemen niet tot de journalistieke vrijheid behoort’. Daarbij overweegt het dat het vermelden ‘bijdraagt aan de zeggingskracht van het artikel en aan het algemeen belang’.

Het verschil is dat het hof in deze zaak de schending van privacy als een onvermijdelijk gevolg ziet van de uitkomst van de belangenafweging. Zeker in digitale tijden kun je je afvragen of de impact van publiciteit ‘tot in de lengte der jaren’ niet zwaarder moet wegen. Maar dat debat moet dan wel met goede argumenten gevoerd worden.

Frits van Exter is  voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.

Tip:
Lees hoe je de valkuilen bij het schrijven over #MeToo vermijdt.

Bekijk meer van

NRC Frits van Exter de mores

Praat mee

1 reactie

Promovendus, 18 december 2019, 15:28

Daar ga je zomaar vanuit: NRC heeft heel bewust bepaalde mensen niet gebeld (en wel uitgebreid benoemd in het artikel) omdat ze niet aan het gewenste beeld zouden gaan bijdragen (of zelfs omgekeerd). De 35 anonieme mensen zijn zorgvuldig uitgekozen door NRC en hebben ook niet alle 35 negatief verklaard. Het gevaar hieraan is dat boze afgewezen mensen de vrije hand hebben, want die verhalen verkopen.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.