foj 2019

— maandag 11 maart 2019, 12:05 | 0 reacties, praat mee

De Mores: Frits van Exter adviseert: ‘Stel jezelf de harde vragen’

© Truus van Gog

Veel journalisten werken zonder vangnet. Zij moeten nog kritischer zijn op zichzelf. Maar hoe doe je dat als de tijd ontbreekt om met frisse ogen naar je eigen werk te kijken?

In een ideale wereld behoeden sympathieke maar kritische collega’s je voor fouten. Zij wijzen zorgzaam op de onvolkomenheden in je verhaal. Zij stellen de vragen die je na publicatie niet wilt horen. Misschien is er zelfs een documentalist, die vol overgave alle feiten en feitjes controleert. Alles voor het gezamenlijke doel: zo waarheidsgetrouw mogelijk zijn.

In de praktijk is dat vangnet er vaak niet. De journalist moet zijn eigen factchecker zijn. De uitgedunde redactie rekent op je onfeilbaarheid. Hoe minder fouten je maakt, des te zekerder kun je zijn van je baan of een volgende opdracht.

Dat is lastig, want mens en journalist zijn geneigd tot zelfbedrog. Zij hechten onbewust meer waarde aan hetgeen strookt met hun mening of verwachting. Zij denken zeker te zijn van data omdat die nu eenmaal ergens in hun hersens zo zijn opgeslagen.

Om jezelf te controleren moet je min of meer uit jezelf treden. Je moet de grootst mogelijke afstand tot je eigen werk nemen. Tijd is daarbij de kritische factor. Onder druk van de deadline zie je door de bomen nog minder bos. Het is zaak de klok zo naar voren te draaien dat je zoveel mogelijk tijd hebt om weg te lopen van het verhaal om pas terug te keren als je er met frisse ogen naar kunt kijken. Ja, ook dat kan vooral in een ideale wereld.

Wie die tijd niet heeft, moet zichzelf dwingen het hoofd snel leeg te maken. Brooke Borel schrijft in ‘The Chicago guide to fact-checking’ dat het al helpt om je werk te printen en het op een andere plek na te lezen. Zij raadt ook aan om het van achteren naar voren te lezen, zodat je je beter kunt concentreren op de feiten en minder afgeleid wordt door het verhaal.

Richt je bovenal op de potentieel grote problemen in je werk. Waar kun je echt gedonder mee krijgen? Hoe overtuigend zijn de bronnen? Hoe zorgvuldig ben je te werk gegaan bij het wederhoor? Wat weet je niet? Kun je alle kwalificaties (‘sjoemelende penningmeester’) voor eigen rekening nemen? De interne factchecker is alleen wat waard als hij de vragen zo hard stelt dat je er naar moet luisteren.

TIPS
• Schrijf je stuk alsof je de lezer wilt overtuigen van het waarheidsgehalte.
• Maak voor jezelf een overzicht van je bronnen. Gebruik geen afgeleide maar primaire bronnen: ooggetuigen, documenten, datasets.
• Wikipedia is geen goede bron, maar kan een hulpmiddel zijn om er een te vinden.
• Concentreer je eerst op de mogelijk echte problemen in je werk. Hopelijk is er daarna nog tijd voor het lager hangende fruit: spelling, leeftijden, cijfers en andere data.

platform makers

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.