Leaderboard Journalist van het Jaar PIP Den Haag

— maandag 6 november 2023, 10:06 | 0 reacties, praat mee

#Freelanceleven 26 over fondsenwerven met Jeroen van Bergeijk: ‘Ik zou heel graag undercover in de journalistiek gaan’

© Sanne Poot

Erwin van ’t Hof doet promotie-onderzoek naar freelance journalisten. Sanne Poot ís freelancer. In de podcast #freelanceleven bespreken ze het dagelijks leven van freelance journalisten aan de hand van wetenschappelijke papers en onderzoek. Voor deze aflevering spreken ze met freelancer Jeroen van Bergeijk, die als succesvol undercoverjournalist veel ervaring heeft met het aanvragen van fondsen. En dat is nu net waar Van ’t Hofs recent verschenen paper ‘If we don’t take the risk, who else would?’ Self-perceptions of Foundations that Financially Support Journalism' in het wetenschappelijke tijdschrift Journalism Practice over gaat. Laatste wijziging: 6 november 2023, 15:49

Jeroen van Bergeijk heeft zich de afgelopen jaren gespecialiseerd in undercoverreportages over de onderkant van de arbeidsmarkt. Zo werkte hij onder meer als Uberchauffeur, koffersjouwer op Schiphol en callcentermedewerker bij Wehkamp. Met geld van fondsen als bijvoorbeeld het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (BJP), kwam zijn undercoverwerk tot stand.

Podcastmaker en freelancer Sanne Poot blikt terug op het gesprek met Jeroen van Bergeijk.

We spreken Van Bergeijk in zijn kantoor in het centrum van Amsterdam. Zijn nieuwste boek ‘Undercover aan het werk’ is dan net uit. Dat boek kwam er overigens zonder bijdrage van een fonds. Aan de muur van zijn kantoor hangen foto’s van Van Bergeijk aan het werk. Als Uberchauffeur, als verkeersregelaar, als callcentermedewerker. ‘Als een soort moodboard voor het boek’, legt hij uit.

Ik voel een soort plaatsvervangende trots omdat we voor het eerst een paper van Erwin van ‘t Hof zelf behandelen. Hij heeft daarvoor de werking van fondsen die investeren in de journalistiek in kaart gebracht. Want hoe wegen zij wie er geld krijgen? En wat bedoelen ze precies met ‘goede journalistiek’? Uit het paper blijkt dat er drie duidelijk punten zijn waar spanningen ontstaan als het gaat om fondsen en freelancers. Erwin onderscheidt de spanningsvelden macht/autonomie (de machtige positie van stichtingen versus de autonomie van journalisten), ideologie/beroepspraktijk (spanning tussen begrippen als ‘goede’ journalistiek en de praktische realiteit) en steun/precariteit (spanning tussen toekenning van subsidies en de onzekerheid van de atypische arbeidsomstandigheden waarmee de meeste journalisten te maken hebben).

Voor Van Bergeijk allemaal herkenbaar. Hij heeft vooral ervaring met het Fonds BJP. Dat fonds is hij dankbaar voor het kunnen doen van zijn werk. Hij zegt zich altijd bewust te zijn van de positie van de fondsen waar hij aanvragen doet. ‘Dat is heel belangrijk, ik heb namelijk ook wel aan de andere kant gezeten, om aanvragen te beoordelen. Dan zoek je altijd naar iets waar je een aanvraag op kunt afwijzen. Dat kun je voorkomen door je goed te verdiepen in de voorwaarden.’ Hij ziet het schrijven van aanvragen als een bureaucratisch klusje dat niet per se leuk is, maar er wel bij hoort. ‘Ik probeer het te zien als een wat meer uitgebreide pitch die ik ook naar opdrachtgevers stuur.’

Zijn journalistieke werk waarbij hij misstanden onthult zal waarschijnlijk door fondsen al snel gezien worden als ‘goede journalistiek’. Daar is hij zich van bewust. Hij stipt aan dat de verhalen van een freelancer als Lex Boon (zoals over kleurplaten en de Japanse man die jarenlang brieven naar Nederland schreef) voor fondsen lastiger zijn om in te investeren. De ‘journalistieke relevantie’ daarvan is moeilijker te pitchen. ‘Terwijl die echt het lezen waard zijn.’ Ook meent hij dat fondsen minder happig zijn op het toewijzen van geld aan mensen die schrijven voor bijvoorbeeld De Telegraaf.

Van Bergeijk schreef zijn undercoverreportages vooral voor de Volkskrant. Hij vertelt dat de band met die krant al goed was. ‘Dat is voor undercoverwerk wel belangrijk. Want als je grote bedrijven aanpakt, komt er altijd juridisch gedoe. Het is goed dat je dan als freelancer niet alleen die strijd aan hoeft te gaan.’ Inmiddels heeft de Volkskrant volgens Van Bergeijk zelf ‘een potje’ om hem te kunnen betalen. ‘Want het werd wel een beetje vreemd dat ik over werk aan de onderkant van de arbeidsmarkt schreef en dan steun van een fonds nodig zou hebben.’ Zonder de steun van het fonds had hij die onderhandelingspositie niet gehad.

Van Bergeijk roemt het Fonds BJP overigens om de terugbetalingsregeling die het heeft voor boekenauteurs. Iets waar ik, omdat ik daar geen ervaring mee heb, nooit bij stil stond. Wie geld aanvraagt voor het schrijven van een boek bij dit fonds, krijgt een voorschot. Maar de royalty’s van het boek vloeien deels terug naar het fonds. Van Bergeijk vindt het niet meer dan logisch dat het fonds zijn geld terug wil als het goed gaat, maar vertelt dat voor hem de financiële prikkel voor het schrijven van een bestseller wel afneemt. Dat zo’n regeling er is voor boeken klinkt logisch, maar zouden mediabedrijven niet ook wat terug moeten terugstorten aan een fonds als er via fondsengeld door een krant of omroep ook ‘winst’ is gemaakt? Ik vind het een interessante gedachte.

Voor zijn undercoverwerk solliciteert hij op banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Of de freelance journalistiek daar niet ook bij hoort? Van Bergeijk vindt van wel. ‘We worden slecht betaald en we doen het ons allemaal zelf aan. Ik vind het een lastig onderwerp. Ik zou heel graag undercover in de journalistiek gaan. Maar dat gaat natuurlijk allemaal niet. Ik blijf er ook een beetje van weg, want ik word er ongelukkig van als ik er over nadenk.’

Al vroeg in zijn carrière besloot hij niet te lang stil te staan bij alles wat niet deugt aan het werk dat freelancers in de journalistiek doen. ‘De betaling, de hoeveelheid tijd en energie die je erin steekt. Het opleidingsniveau dat journalisten hebben. Als je kijkt naar mensen met wie je gestudeerd hebt en wat die voor tarieven hanteren al zzp’er; dat klopt aan alle kanten niet.

Maar ik word er niet gelukkig van als ik daarover na blijf denken. Ik voel me machteloos er iets aan te veranderen. Dan focus ik me liever op de voordelen die de journalistiek me bied. En die zijn er. Ik heb vrijheid, ben eigen baas en kan doen en laten wat ik wil.’ Maar hij waarschuwt wel: als je dat als freelancer zou verliezen, dan zou mijn advies zijn, stop er alsjeblieft mee.

Erwin noemt dat de ‘tekstboek-reactie’ van freelance journalisten op hoe zij hun freelance leven ervaren. En ook mij komt het bekend voor. Hoewel ik de acties die nu gaande zijn voor betere betaling zie als iets hoopvols, zie ik het ook echt als een speldenprikje. En ik weet dat veel van mijn collega-freelancers weten dat onze positie niet deugt, maar dat we ook gedreven zijn om door te gaan. Zeker als we naast het werk voor kranten en omroepen nog klussen mee kunnen pakken die wel goed betalen én ook nog eens leuk zijn.

Voor Van Bergeijk kwam er na een verhaal over de daklozenopvang van het Leger des Heils in Amsterdam dat hij schreef voor de krant een opdracht van een gemeente die hem fatsoenlijk betaalde voor eenzelfde soort verhaal. ‘Maar dan met een goed dagtarief, en alle vrijheid. Voor zulke commerciële klussen kunnen luisteraars van de podcast of geïnteresseerden mij altijd benaderen’, zegt Van Bergeijk grappend.

Over lopende undercoverprojecten kan Van Bergeijk niks zeggen. Wel dat hij, mocht het nodig zijn, nog steeds probeert fondsen aan te schrijven om het werk te kunnen maken dat hij wil maken. ‘En ook mijn aanvraag word nog steeds wel eens afgewezen. Maar blijf het vooral proberen’

De podcast wordt mogelijk gemaakt door het Lira Steunfonds Reprorecht.

Beluister hier de podcast met Jeroen van Bergeijk

Tips van Jeroen van Bergeijk

- Neem het aanvragen van een fonds of subsidie serieus, lees je goed in en bedenk of het fonds ook bij jou past.
- Laat je niet ontmoedigen door afwijzingen.
- Als je undercoververhalen gaat maken is het als freelancer belangrijk dat je opdrachtgever achter je staat. Wie misstanden aankaart kan verwachten dat er rechtszaken komen rond de publicatie, belangrijk want die lasten kun je als freelancer niet dragen.
- Fondsen werven is minder intensief dan een crowdfunding. Zie het als een pitch, maar dan net wat uitgebreider.

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.