Eeva Liukku neemt na vijftien jaar afscheid van Vers Beton en deelt haar journalistieke lessen

Vijftien jaar lang hoofdredacteur zijn. Dat staat in ons media-ecosysteem gelijk aan lichtjaren: vijftien jaar geleden was Hyves nog een van de grootste sociale platforms, papieren gratis kranten Spits, Metro en De Pers hadden een gezamenlijke oplage van een miljoen en van een betaalmuur had nog niemand gehoord. Wat leerde Eeva van vijftien jaar een journalistieke titel in de lucht houden, terwijl de journalistiek, media en technologie roerige tijden beleefden? En wat kunnen wij van haar leren?

Het begon met een idee van een vriend die uit Hamburg naar Rotterdam was verhuisd, begint ze. “Hij miste een website waarop hij kon lezen wat er zoal speelde in de stad. Ik studeerde toen nog filosofie, en dacht: dat is een goed idee, maar ik zou niet weten hoe. Toen ben ik allerlei mensen gaan vragen of ze daar ook iets in zagen en in 2011 zijn we met een clubje gaan vergaderen.”

In de Rotterdamse journalistieke markt was een gat geslagen: “2011 was het dieptepunt van de lokale Rotterdamse journalistiek. Het Rotterdams Dagblad was overgenomen en vrij dun geworden, als bijlage van het AD. NRC ging de stad uit. Veel Rotterdammers maakten zich daar zorgen over. Er waren een stuk minder journalisten in de stad en we hadden al het gevoel dat iedereen alleen maar naar Amsterdam kijkt.”

Rotterdamse renaissance
Vers Beton ontwikkelt zich tot meer dan een nieuwtjeswebsite over Rotterdam. In het manifest uit 2011 staat: “[We] missen vanwege hun grootschalige karakter een plek voor reflectie, diepgang, opinie en discussie over Rotterdam.” Dat vertaalde zich in zowel stukken over kunst en cultuur als in kritische beschouwingen over onder meer het veiligheidsbeleid van de gemeente. “Het werd een kritisch platform uit liefde voor de stad. Ik denk dat dat een goed uitgangspunt is, omdat je dan niet cynisch wordt en laat zien dat je iets wil bijdragen.”

Rotterdam maakt tijdens de oprichting van Vers Beton op bestuurlijk niveau een opzienbarende tijd mee. “Het was een kleine tien jaar na de Fortuyn-revolutie. De Rotterdamse gemeentepolitiek voerde experimenteel beleid uit, zoals de Rotterdamwet (waardoor gemeenten selectieve regels mogen stellen aan kwetsbare buurten), preventief fouilleren en het cameratoezicht. Beleid dat de randen van de wet opzocht. Het wordt vaak gezegd dat Rotterdam het laboratorium van Nederland is, dat zie je ook terug in allerlei maatschappelijke ontwikkelingen die hier net wat eerder plaatsvinden.”

Tegelijkertijd ontwikkelt Rotterdam zich razendsnel. “Opeens waren we hip. Nou, dat hadden we echt nog nooit gehad. In 2014 ongeveer begon de Rotterdamse renaissance: De Markthal en het verbouwde Rotterdam Centraal werden opgeleverd. In Rotterdam heerste hosanna-stemming. Wij als platform reageerden daar vervolgens kritisch op: ‘maar de armoede is nog steeds niet opgelost en wat gaat dit voor effect hebben op de huizenprijzen?’ Sommige Rotterdammers vonden dat we die renaissance gewoon moesten vieren. ‘Het gaat eindelijk goed en dan doen jullie weer moeilijk.’”

“Toch vonden onze artikelen weerklank: we kregen positieve reacties en onze artikelen werden besproken in de gemeenteraad. Dat was heel leuk, want wij gingen dit ook maar gewoon doen. We hadden ook helemaal geen businessplan of ideeën over geld. Maar we vonden het wel heel leuk en we maakten impact. Toen dachten we: oké, hoe kunnen we hier onze baan van maken?”

Hoogwaardige artikelen
In die tijd is de betaalmuur op journalistieke websites nog verre van ingeburgerd. Inkomsten komen via samenwerkingen met debatcentra en artikelen schrijven over ondernemers in de stad, over bijvoorbeeld architectuur. Met subsidies van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek kan de titel op een gegeven moment echt gaan groeien.

“In 2017 hebben we met hun hulp de onderzoeksredactie opgericht. Toen zijn we echt gaan groeien. Door de hoogwaardige artikelen die we nu konden maken, gingen we op een andere manier naar onze journalistiek kijken. We schreven over ‘de bouwende macht’: projectontwikkelaars, bouwbedrijven en vastgoedeigenaren, die hun stempel drukten op Rotterdam en de leefomgeving. Over deze onderwerpen maakten we ook journalistieke onlinegames waarin mensen zelf de bouwer of havenbaas waren.”

Deze uitgebreide verhalen geven de redactie ook het vertrouwen om een betaalmuur te plaatsen voor deze stukken. Het voelde niet fair om dat zomaar weg te geven, vertelt Eeva. Tot die tijd waren alle artikelen gratis toegankelijk en had Vers Beton een paar honderd betalende leden, maar dat was niet voldoende om de boel draaiende te houden. Nu heeft Vers Beton bijna tweeduizend betalende leden. “De betaalmuur is gewoon noodzaak. Waar we ons wel bezwaard over voelden, zeker omdat je in Rotterdam wel kunt spreken van een informatiekloof en wij voor veel Rotterdammers niet betaalbaar zijn. Daarom zijn de stukken van Vers Beton de eerste 24 uur gratis te lezen, leden kunnen artikelen via giftlinks delen. In buurthuizen en bibliotheken is de website ook gratis toegankelijk en mensen kunnen voor 10 cent lid worden en weer makkelijk opzeggen. Maar de spanning tussen het verdienmodel en de missie van de redactie blijft bestaan.”

Aan de ene kant weten we dat we gelezen worden door mensen op belangrijke posities in de stad, die hebben ook het geld voor een abonnement. Maar het risico is dat je vervolgens alleen voor die professionals gaat schrijven. Dan krijg je eigenlijk een beetje wat NRC en de Volkskrant ook hebben, dat je een beetje in zo’n tunnel verdwijnt. Exclusief schrijven voor je abonnees, is dat eigenlijk nou wat je wilt als journalist met een ideële missie? De nieuwe hoofdredacteur, mijn opvolger, zal daar ook keuzes in moeten maken.”

Niet neutraal, wel onafhankelijk
Een spanningsveld dat Vers Beton in die vijftien jaar heeft beslecht, is dat rond neutraliteit: “Wij zijn betrokken Rotterdammers. Wij doen dit werk omdat we geworteld zijn in deze stad, ervan houden en de stad het beste toewensen. Daarom denk ik zelf dat lokale journalisten per definitie niet neutraal kunnen zijn, want je schrijft over de plek waar je woont. Er zit altijd een wereldbeeld achter redactionele keuzes. Daarom is het beter om er gewoon transparant over te zijn en het uit te leggen. Dan begrijpen mensen het. Dat betekent niet dat wij minder feitelijk zijn in onze verslaggeving: ook als je progressief bent, is een feit een feit.”

“Op het schoolplein of in de kroeg kan ik worden aangesproken op een kritisch stuk dat we hebben geschreven. We hebben persoonlijk met die onderwerpen te maken: verschillende redactiemedewerkers moesten de stad uit, omdat ze geen woning konden vinden vanwege de hoge huizenprijzen. Dus daar kun je ook bijna niet neutraal naar kijken.”

“In 2020 heeft een discussie op de redactie geleid tot de formulering van een nieuwe missie en statuten. Toen kwamen we uit de kast als een progressief medium: wij maken journalistiek voor een eerlijk en eigenzinnig Rotterdam. Dat betekent dat we streven naar een stad waarin al haar inwoners gehoord worden, we op de troepen vooruitlopen en oog hebben voor de machtsverhoudingen in de stad.”

Dichtbij de lezers
Hoe kijkt Eeva naar het huidige medialandschap? “We hebben in vijftien jaar heel veel dingen zien veranderen. Ten eerste het feit dat het onlineabonneemodel gewoon staat in Nederland. Dat is natuurlijk wel uniek. Ik denk wel dat het Nederlandse medialandschap diverser mag. Het wordt nu gedomineerd door twee grote uitgevers. Niet al hun titels zijn precies hetzelfde, dat weet ik. Maar wij zijn compleet onafhankelijk en dat geeft je vrijheid om andere soorten verhalen te maken.”

“We hebben ook alle bewegingen binnen sociale media voorbij zien komen. Wij zijn begonnen in de tijd van het losbandige Facebook-algoritme, dat ons heel veel bereik gaf. Een opiniestuk had binnen één dag twintigduizend views op Facebook. Ongelooflijk. Daar hebben we toen heel veel gratis marketing door gekregen.”

Nu kijkt de redactie naar andere manieren om nieuwe publieken te trekken. “Ik weet nog dat ik mij realiseerde: fuck, Facebook kan advertenties verkopen rondom onze producties, maar dat geld gaat niet naar ons. Maar AI-modellen zijn nog erger: zij kapitaliseren onze kennis. En daar krijgen we niet eens een klik naar ons voor terug. Dat vind ik wel zorgwekkend.”

“Wij kunnen gewoon posters ophangen in de stad. Net als tijdens de good old times. En het werkt. Het is ook veel leuker eigenlijk. Je wordt er heel vrolijk van. Onze redacteuren delen foto’s als ze er weer eentje tegenkomen: kijk, weer een poster van Vers Beton. Wij denken dat we juist als lokaal platform in die zin een voordeel hebben. Wij zitten veel dichter op ons publiek. Goede kritische kwaliteitsjournalistiek is altijd betrouwbaarder, maar dat moet je wel laten zien. Wij vinden het ook heel belangrijk om te laten zien dat wij mensen zijn en mensenwerk maken. Dat moet je als journalistiek medium steeds sterker benadrukken.”