Anne Meffert verbaasde zich over het gebrek aan verbazing bij anderen over het leven op een bol

‘Ik werd wakker op een bol’ is een korte documentaire in samenwerking met de VPRO die tot stand kwam in het kader van Teledoc Campus. Ik ben afgestudeerd als regisseur aan de Toneelacademie Maastricht en deze film heeft ook zijn oorsprong in een theaterproject: ‘De Thuistournee’, een theatrale rondleiding waarin ik mensen meeneem in hun eigen huis en hen op een heel andere manier naar hun eigen huis laat kijken. Ik zoom daarbij in op de kleinste details – de vorm van een wc kraan – en ik zoom uit naar het grootste, het heelal en de kleine bol waarop hun huisje staat.

Het zijn ook twee belangrijke ingrediënten in de film. Het kleine, het dagelijkse versus het idee van het heelal.

Waarom is er zwaartekracht?
In 2022 ontstond mijn fascinatie over dat we elke dag wakker worden op een bol. Ik las het populair- wetenschappelijke boek ‘We hebben geen idee!?’ Waarin haarfijn uit de doeken wordt gedaan: alles wat we níét weten over waar we zijn. (We weten niet waarom zwaartekracht er is. We weten niet waarom de oerknal er was.) Mijn wereld stond letterlijk en figuurlijk op zijn kop, want het drong diep tot mij door, dat ik ook die dag weer op de meest mysterieuze plek denkbaar was wakker geworden.

Wat dat alles nog absurder maakte, was dat als ik de deur uitstapte, niemand daar blijk van gaf. Iedereen doodnormaal zijn leventje voortzette. Deze verbazing daarover liet me niet los en genereerde genoeg brandstof, om hier verschillende projectplannen over te schrijven. Ik pitchte het zowel als podcastplan bij Dag & Nacht media, als filmplan bij 100%. Er ging nog geen bal rollen. Het plan was nog wat groots en vaag. Dus besloot ik eerst zelf wat stappen in het maken te ondernemen, om zo erachter te komen wat ik wilde.

I need Space
Samen met editor Jordy Pijper, maakte ik een pilot van twaalf minuten. Onder de werktitel ‘I Need Space’. Elke week fietste ik vanuit Amsterdam door het Amsterdams Bos, naar Aalsmeer, waar hij de woonkamer van hun rijtjeshuis had omgetoverd tot een serieuze editsuite. Editen had ik voorheen altijd gedaan op een laptop, dus ik genoot ervan om naast hem te zitten terwijl hij al het materiaal structureerde.

Toen in 2020 de scholen tijdelijke sloten vanwege covid, was het lenen van een handycam uit het audiovisuele hok, het laatste wat ik deed. Sindsdien film ik daarmee het dagelijks leven. Alles wat me op de een of andere manier opvalt leg ik vast. Omdat het licht er mooi op schijnt, omdat het grappig of ontroerend is, omdat ik verveeld ben. Langzaam ben ik me steeds meer gaan richten op wonderlijke menselijke gedragingen in de openbare ruimte, geïnspireerd door John Wilson.

Marketeers bellen
Twee scenes die ik in 2024 maakte met Jordy zitten nog steeds in de uiteindelijke film. Een scene waarin ik die handycambeelden afwissel met beelden van de bol. En daarbij mijn gefluister “Dit is hier. Dit is hier. Dit is hier.” Maar ook een scene waarin ik de telefoon oppak en allerlei marketeers bel met de vraag: ‘ik wil graag een grote bewustzijnscampagne opzetten over dat we niet weten waar we zijn. Hoe kan ik dat het beste aanpakken’ Twee jaar later hebben we dat nog eens overgedaan, maar het werd niet meer zo vrolijk een spontaan als toen.

De reacties op de pilot waren heel positief en zo vond ik ook mijn eerste producent. Susan Schoonwater, destijds werkend als junior producent voor Isabella films. Samen met haar en Tamara Vuurmans – eindredacteur VPRO schreven we een aanvraag voor de Teledoccampus regeling. Het oorspronkelijke plan voor deze film was; je volgt kunstenaar Anne Meffert; hoe zij mensen ervan bewust maakt dat ze op een bol zijn in een oneindig ruimte.

Filmschetsen
Om mezelf niet alleen te ontwikkelen in het schrijven van een filmplan, maar ook in het maken, besloot ik simultaan filmschetsen te maken met verschillende editors een mijn zijde. Filmschetsen, een term die ik leerde van Maarten de Schutter. Deze schetsen stonden in eerste instantie los van de film.

Ik had materiaal genoeg. In het mapje ‘Het leven begint ergens op te lijken’ ontstond een steeds groter handycam archief. Beelden van de schaduw van een spin op het plafond. Mijn koelkast. Een jongen die zijn krullen uitpluist in het park. Parachutespringers.

Degene op wie ik verliefd was, had mij gevraagd; Lieve Anne, hoe waren jou dagen? Het lange antwoord wat ik daarop schreef vormde de voice over van de filmschets. “Ik ben het park in gelopen om ukelele te spelen. Ik heb over mijn oma verteld. Zo precies mogelijk. Ik heb twee uur in de open lucht geslapen. Ik heb zelfgemaakt cheesecake van L laten staan omdat ik het niet lekker vond. Ik heb verspreid over drie dagen een paar seconde nagedacht over of en hoe ik de taart van J in de Wiebetaaltwat zou zetten.”

Mijn eindredacteur werd zo enthousiast van deze emotioneel geladen montages dat zij erop aandrong dit ook deel uit te laten maken van de film. En zo werd de film een heel intuïtief, persoonlijk, experimentele zoektocht naar waar we zijn in plaats van een tour de force om andere ergens van te overtuigen. Een film waarin ik het dagelijks leven probeer te rijmen met het heelal. Zonder talking heads, zonder wetenschappers, zonder sterrenhemels. Maar mét mensen en hun bladzuigers.