De Schepping: onderzoeksjournalist Myrthe Buitenhuis over beren op de weg en doodlopende wegen

Je begint een journalistiek onderzoek omdat je gevoel zegt dat het een belangrijk verhaal is, je denkt maar niet teveel na over de mogelijke beren op de weg. In dit onderzoek bleken het geen beren op de weg, maar doodlopende wegen. Eind 2019 word ik gebeld door regisseur Jesse Bleekemolen. Hij wil een documentaire maken over de tweeling Peter en Erik uit Groningen, die gescheiden is bij hun adoptie in 1969 en 17 jaar lang niks van elkaars bestaan weet. Ze weten nog steeds niet waarom ze uit elkaar zijn gehaald.

Omroep KRO-NCRV wil zo’n documentaire graag uitzenden, maar dan in combinatie met een journalistiek onderzoek naar de reden achter de scheiding. Een goede samenwerking is snel geboren. De documentaire niet. De middelen zijn beperkt voor een uitgebreid onderzoek. Ik doe een aanvraag bij het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en die steunen het onderzoek gelukkig.

De broers, Jesse en ik vermoeden dat er een verband is met het verhaal uit de Amerikaanse documentaire Three Identical Strangers. Een drieling uit New York die ook in de jaren ‘60 gescheiden is bij hun adoptie en geen idee heeft van elkaars bestaan. Tot ze elkaar bij toeval tegenkomen. Precies zoals het verhaal van Peter en Erik. De Amerikaanse drieling blijkt, zonder dat iemand het weet, onderdeel te zijn van een experiment. Wetenschappers gebruiken hen, en andere meerlingen, om voor eens en altijd de vraag te beslechten, is het nature die bepaalt wie je bent, of nurture?

Ik ga zoeken in Groningen, naar links tussen namen in het adoptiedossier van Peter en Erik, de Universiteit en New York. Dagenlang speuren, geen enkele link, zelfs niet de kleinste aanwijzing.

De volgende onderzoeksoptie is het team dat de adoptie regelde. In de dossiers komt één persoon naar voren die de scheiding initieert, ene Koster. Meer informatie is er niet. In de Groninger Archieven vind ik hem uiteindelijk. We achterhalen zijn gegevens. Helaas, een dood spoor. Letterlijk, want de man blijkt net twee maanden geleden overleden.

Tijd voor route drie; de verklaring van de Raad voor de Kinderbescherming, verantwoordelijk voor de adoptie, ‘dat ging nou eenmaal zo in die tijd’. Meer weten ze niet, zeggen ze. Ging het inderdaad zo? Wederom dagen zoeken in archieven, vele telefoontjes met onderzoekers en experts. Het antwoord is eenduidig, tweelingen uit elkaar halen was nooit beleid, ook niet in de jaren ’60.

Poging vier, een grote belronde. Ik vind na veel telefoontjes een paar mensen die in die tijd werkzaam waren in het veld en nog wel leven. Maar geen van allen hebben ze ooit van zo’n zaak of dergelijk beleid gehoord.

In mijn achterhoofd en onderbuik blijft ondertussen New York sluimeren. De enige plek ter wereld waarvan bekend is dat het wél zo ging. Ik zoek via een andere route een verband tussen Groningen en New York. Er volgen wederom weken in een archief. Contacten met New York. Dagen die inmiddels al lang niet meer worden gedekt door de begroting. Maar toch duik ik weer in papieren van zestig jaar geleden. Om te weten waar dít spoor, na jaren wroeten, naartoe leidt, kijk de documentaire!