website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Coalitie ‘Beeldvorming in de Media’ maakt doorstart

Frans Oremus — Geplaatst op donderdag 13 juni 2019, 10:00

Berna Toprak van WOMEN Inc., projectleider van de coalitie ‘Beeldvorming in de Media’

Berna Toprak van WOMEN Inc., projectleider van de coalitie ‘Beeldvorming in de Media’ - © Els Zweerink

Praktijk De coalitie ‘Beeldvorming in de Media’ – die diversiteit in de journalistiek wil vergroten – maakt een doorstart en voegt negen nieuwe leden toe, waaronder World Press Photo, YouTube Nederland en Coca Cola. Projectleider Berna Toprak van WOMEN Inc over het belang van de coalitie: ‘Het belangrijkste is in te zien dat ieder mens last heeft van de unconscious bias: we beoordelen elkaar zonder dat we dat doorhebben.’

Redacties worstelen er al jaren mee. Hoe zorg je ervoor dat je zelf divers bent samengesteld en hoe bereik je een diverse doelgroep? Er zijn talloze journalistieke initiatieven die de goede intenties illustreren. Denk aan Robert Vuijsjes’ rubriek Land van afkomst (de Volkskrant) – waarin mensen spreken wat hun afkomst voor hen betekent –, aan LINDA., dat breekt met een traditie door de donkere Michelle Obama op de cover te kunnen zetten. En aan publieke- en commerciële omroepen, waar in korte tijd veel meer vrouwelijke en donkere presentatoren én gasten figureren dan voorheen.

Toch is er nog wel een weg te gaan, ziet Berna Toprak van WOMEN Inc. Ze is de projectleider van de coalitie ‘Beeldvorming in de Media’. Met RTL Nederland, NPO en VICE Benelux maakte WOMEN Inc. in 2017 serieuze afspraken om stereotypering tegen te gaan en bewustzijn over vooroordelen te bevorderen, zowel in berichtgeving als in de eigen organisatie. Hierbij gaat het om bewuste of onbewuste vooroordelen over vrouwen en mannen, maar ook over leeftijd, seksuele geaardheid, etniciteit en sociaal-economische status. ‘Het belangrijkste is in te zien dat ieder mens last heeft van de unconscious bias: we beoordelen elkaar zonder dat we dat doorhebben.’

Ze gaf bias-training aan verschillende organisaties. ‘We doen dan oefeningen om stereotypering te herkennen, bijvoorbeeld door een kop als ‘werkende vrouwen zijn gelukkiger’ te veranderen in ‘werkende mannen zijn gelukkiger’. Ik raad redacteuren aan dit soort omkeringen vaker toe te passen.’

De training is meestal het startpunt van een proces waarin redacties zich bewust worden van hun blinde vlekken en op zoek gaan oplossingen, ondervindt Toprak. ‘Die kunnen verschillend zijn. Het belangrijkste is dat er een cultuur van bespreekbaarheid ontstaat en er ruimte voor is in de redactievergadering. Wat ook helpt is om iemand uit te nodigen die zich kritisch heeft uitgelaten en daarmee in gesprek te gaan.’

Opvallend is overigens dat de coalitie bestaat uit louter audiovisuele en online media, geen print. Toprak: ‘Ik heb veel gesprekken met journalisten van kranten gehad –onder anderen van de Volkskrant en NRC Handelsblad – en gevraagd of ze zich willen aansluiten. Maar zij zijn van mening dat hun onafhankelijk positie bepaalt dat ze zelf invulling geven aan diversiteit en daarin niet willen samenwerken met andere media. Ik vind dat jammer en ook wel een beetje gemakkelijk; onder het mom van onafhankelijkheid beweeg je niet en blijf je lekker onder je eigen stolp.’

Toprak is blij met de doorstart die de coalitie recent besloot te maken, ondanks dat de OCW-financiering is gestopt. ‘Het mooie nieuws is dat de leden zelf hebben aangegeven door te willen gaan, op eigen kosten.’ Ze kan ook melden dat de coalitie is uitgebreid met nog negen mediaorganisaties: VEA (vereniging communicatie en adviesbureaus), IncludeNow, EndemolShine, Coca Cola, World Press Photo, Unfold, Viacom, YouTube Nederland en Universal Media.

Wat is er tot nu toe bereikt? Toprak: ‘We zitten op een kantelpunt. Bij een kleine groep mediamakers is er sprake van diversiteitsmoeheid omdat er al twintig jaar over wordt gesproken. Die blijven hangen in de bekende excuses: “Ze zijn er niet” of “Ze willen niet”. Maar de meesten willen het nu echt anders, en dat vertaalt zich in daden. Ook omdat het een businesscase aan het worden is. Vrouwen zappen weg als ze zich niet herkennen.’

Dat laatste geldt zeker voor de generatie Z (over het algemeen gedefinieerd als zij die geboren zijn tussen 1995 en 2010, red.), stelt managing director Perre van den Brink van VICE. ‘Deze jongeren zijn nog feller in hun opvattingen dan millennials als het gaat om (gender)diversiteit. Wanneer je daar als mediabedrijf niet in meegaat ben je ze kwijt of laten ze van zich horen. Een mooie illustratie van hun strijdbaarheid vond ik het klimaatprotest.’

Diversiteit zit zowel voor als achter de schermen al goed verankerd bij VICE, zegt Van den Brink. ‘Toch blijven we er aandacht aan besteden. Recent deden we met het hele personeel een anti-intimidatietraining. Het ging over ongewenst gedrag in allerlei hoedanigheden: in seksueel opzicht, via pesten of door leidinggevenden die intimiderend aansturen. In mijn groepje ging het over pesten, over geintjes die net niet kunnen en waarbij je de ontvanger kan kwetsen zonder dat je het door hebt. Aanvankelijk dacht ik: gaan we het hier echt over hebben? We kregen de opdracht elkaars hoofd te photoshoppen op een celebrity. Iedereen vond het super grappig en we hebben het daarna op kantoor gehangen. Toch heb ik het kort daarna weg gehaald vanuit het besef dat als maar één iemand is die het niet leuk vindt, en zich daar niet over uit durft te spreken – zoals dat gaat in een groep – je dan beter het zekere voor het onzekere kunt nemen. Zo’n oefening traint je in diversiteitsdenken.’

VICE besteedt ook aandacht aan geografische diversiteit door hun pool van hosts bewust niet alleen te laten bestaan uit Randstedelingen. ‘Vorig jaar hadden we een multimediaal project over het begin van het studentenjaar, waarbij we ook evenementen in het land hielden. Omdat we toch de provincie ingingen besloten we daar ook gebruik van te maken om potentieel interessante medewerkers te rekruteren. Naast hosts zochten we ook schrijvende journalisten. In de VICE-bus – waarmee we het land in gingen – gaven we geïnteresseerden de mogelijkheid een castingtape te maken en een vragenlijst in te vullen.’

Onderzoeker Hanneke Felten van kennisinstituut voor sociale vraagstukken Movisie, doet al jaren onderzoek naar vooroordelen en stereotypen in de maatschappij. Ze doet aanbevelingen aan journalisten om ze te behoeden (onbedoeld) discriminatie in de hand te werken.

Zo gaat het bijvoorbeeld vaak fout wanneer de journalist probeert negatieve connotaties te ontkrachten. ‘Als iemand het zinnetje “Niet alle vluchtelingen zijn crimineel” in de krant leest zal die vooral de woorden ‘vluchteling’ en ‘crimineel’ onthouden; een stereotypering. Uit onderzoek blijkt dat iedere keer dat je die typering opnieuw ziet of hoort deze juist wordt versterkt, óók als ze later in de tekst weer onderuit worden gehaald. Zo werken onze hersenen nu eenmaal.’

Wat wel werkt bij het doorbreken is het tonen van een diverse groep mensen die vaak wordt gestereotypeerd. ‘Wanneer je bijvoorbeeld een reportage maakt over de positie van moslimvrouwen op de arbeidsmarkt is het belangrijk dat je de diversiteit binnen die groep laat zien. Dat het individuen zijn die ieder op eigen manier omgaan met religie, liefde, en werk. Daarmee voorkom je dat deze islamitische vrouwen worden gezien als een homogene groep. Een heel mooi voorbeeld daarvan vond ik de serie ‘Moslims Zoals Wij’ (NTR, 2018), waarbij acht Nederlandse moslims (vier mannen en vier vrouwen) met uiteenlopende opvattingen en overtuigingen tien dagen samenwonen en onderling bepalen wat de leefregels zijn. Daar steeg een heel divers beeld uit op waardoor je moslims onmogelijk meer over één kam kunt scheren.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

expertisedag 2019

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.