Zorgen dat je er als freelancer niet op achteruit gaat. Hoe doe je dat?

‘Onze uitgeverij heeft net een rampjaar achter de rug.’ Bijna voelt het alsof mijn chef vindt dat ik me schuldig moet voelen omdat ik een verhoging van mijn tarief heb gevraagd. Maar aan de andere kant ben ik al vijf jaar een trouwe freelancer, die al die tijd voor hetzelfde tarief heeft gewerkt. 3 eurocent per woord vraag ik erbij, in het kader van indexatie. 60 euro extra bij een artikel van tweeduizend woorden. ‘Dit kunnen we helaas niet voor je doen. De papierprijzen schieten omhoog en vaste medewerkers krijgen er meer titels en taken bij. Het is voor ons alle hens aan dek om te overleven.’

De reactie is typerend voor de antwoorden die ik de laatste jaren krijg bij mijn pogingen om mijn tarief te indexeren. Ieder jaar stuur ik een aantal opdrachtgevers een voorstel, gedreven door de oproepen van de NVJ en de Auteursbond om inflatiecorrectie toe te passen. De boodschap van de beroepsorganisaties is helder. Je tarief ieder jaar verhogen is belangrijk, want door inflatie wordt geld steeds minder waard. En met name vorig jaar ging het hard: in 2021 kwam de inflatie uit op 2,7 procent. En de verwachting is dat ons geld in 2022 3 procent minder waard wordt. Des te meer reden om er werk van te maken.

Geld erbij
Eind november gooi ik traditiegetrouw hengels uit bij vijf opdrachtgevers. Twee van hen geven aan het tarief niet te kunnen verhogen. Opdrachtgever nummer drie mag van zijn uitgever niet meer betalen dan 35 eurocent per woord, omdat tarieven bij alle titels gelijkgetrokken zijn. Maar uit eigen overweging besluit de opdrachtgever wel te gaan betalen voor fotobijschriften, die freelancers tot eind 2021 gratis dienden te leveren. Bij Villamedia heb ik meer succes. Het woordtarief gaat voor alle freelancers met zo’n 5 procent omhoog. Ook bij het populairwetenschappelijk jeugdblad Zo Zit Dat, een uitgave van DPG Media, vindt de redactie een verhoging logisch.

En Zo Zit Dat is, blijkt uit rondvraag onder freelancers, is ook niet de enige DPG-titel die welwillend tegenover een tariefsverhoging staat. Per 1 januari verhoogde de uitgeverij op eigen initiatief de bastarieven voor zijn schrijvende freelancers. Bij het AD en de regiokranten kregen ze er 2 procent bij. Voor freelancers van de Volkskrant die op de redactie werken, ging het tarief met vijf euro per dag omhoog. Het basistarief voor schrijvende Volkskrant-freelancers steeg gemiddeld met 1 eurocent. En bij Trouw kregen freelance schrijvers er per gepubliceerd teken 0,002 euro bij.

Een inflatiecorrectie wil Bart Verkade, zakelijk leider bij DPG Media, die verhoging niet noemen. ‘We kijken voortdurend of de tarieven die we betalen nog passend zijn. De inflatie speelt wel mee, maar is niet leidend voor ons beslissing.’

Mediahuis-CEO Rien van Beemen zegt in een reactie geen behoefte te hebben aan een gesprek over indexatie van tarieven van freelancers, al benoemt hij dat salarissen bij zijn kranten óók niet zijn geïndexeerd. Hij noemt niet dat werknemers er onder de nieuwe cao in juli alsnog 2,9 procent bij krijgen.

Een individueel gesprek
Toch blijkt dat Mediahuis-krant NRC sommige tarieven per 1 januari wel heeft verhoogd, al wordt die verhoging ook bij NRC geen inflatiecorrectie genoemd. Het bodemtarief voor bureaudiensten ging van 25 euro naar 27,50 euro per uur. Sommige freelance schrijvers, illustratoren en fotografen zijn daarnaast doorgestroomd naar een hoger tarief, bevestigt adjunct-hoofdredacteur Elske Schouten. Ze benadrukt dat het nieuwe tarief geen algemene verhoging is.

‘Afspraken over tarieven blijven een individueel gesprek.’

Iemand die succes heeft gehad met het aangaan van zo’n gesprek is fotojournalist David van Dam. Al ging dat niet makkelijk. Begin 2021 vroeg hij bij NRC om een verhoging. Het fototarief was op dat moment al vijf jaar niet geïndexeerd. ‘Ik kreeg te horen dat ik een mail mocht sturen met een voorstel. Daarop heb ik een aantal andere fotografen benaderd om samen te brainstormen over wat er in die mail moest staan. We hebben er ook de NVJ bij betrokken. Het kernteam besloot dat we alle fotojournalisten van NRC moesten polsen met de vraag of ze wilden aanhaken.’

De brief die Van Dam stuurde, werd ondertekend door ruim dertig fotojournalisten. Een kleine delegatie ging vervolgens op gesprek. De reactie die de delegatie kreeg stelde teleur. ‘Voor 2021 en 2022 zat er geen verhoging in. Daar gingen we niet mee akkoord. Toen bleek dat de hoofdredactie ons tarief niet wilde indexeren, zochten we contact met de ondernemingsraad en de redactieraad, zodat het een beetje ging gonzen op de redactie. Daarna zijn we naar de directie van NRC gestapt. Nadat de directie met de Raad van Bestuur had gesproken, was het binnen een paar weken geregeld. Bij het dagtarief kwam er 13 procent bij. Het opdrachttarief ging met 7 procent omhoog.’

Maak het bespreekbaar
Met name de publieke omroepen waren proactief wat inflatiecorrectie betreft, blijkt uit gesprekken met free­lancers. Nieuwsuur verhoogde zijn dagtarief van 260 naar 275 euro. Bij Omroep Brabant kwam er 1,8 procent bij. ‘We kijken ieder jaar of er aanleiding is om de tarieven te verhogen’, aldus Omroep Brabant-directeur Hanneke Koppers. Dat de tariefcorrectie lager is dan de daadwerkelijke inflatie, wijdt Koppers aan het moment waarop de verhoging is vastgesteld. ‘Dat hebben we aan het begin van het najaar gedaan, gebaseerd op de ramingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek. En juist in november en december ging het heel hard met de inflatie. Dat hadden we niet kunnen voorzien.’

Freelancers die alsnog zélf een inflatiecorrectie voor 2021 willen doorvoeren, moeten hun tarief met 2,7 procent ophogen. Wie zijn tarief langere tijd niet geïndexeerd heeft, kan op de websites van de NVJ en de Auteursbond berekenen hoe hoog zijn of haar inflatiecorrectie zou moeten zijn. Al blijft het daarna een kwestie van onderhandelen, ervoer Beitske de Jong. In december vroeg ze een van haar opdrachtgevers om verhoging. ‘Daarbij maakte ik duidelijk dat het me er niet om ging dat ik méér wilde verdienen. Maar ik wil er wat koopkracht betreft gewoon niet op achteruit gaan.’

Volgens de inflatiecalculator moest De Jongs tarief 7,8 procent omhoog, aangezien het al vier jaar niet geïndexeerd was. Na de onderhandeling kreeg ze er 5 procent bij. ‘Daar ben ik mee akkoord gegaan. Ik kreeg dus niet alles wat ik wilde. Maar als ik het niet had gevraagd, had ik dus helemaal niets gekregen.’ Haar tip: maak het bespreekbaar met je opdrachtgevers. ‘Het voelde voor mij in eerste instantie ook alsof ik iets heel groots had gevraagd, terwijl ik eigenlijk in mijn recht stond. De cao-­lonen worden immers ook geïndexeerd. En vragen om indexatie hoort ook gewoon bij het ondernemerschap.’