foj 2019

— maandag 21 december 2015, 13:55 | 1 reactie, praat mee

‘We zaten niet 99, maar 100 procent goed’

© Frank Groeliken

Nieuwsuur-verslaggever Bas Haan is De Journalist van het Jaar 2015. Twee jaar beet hij zich vast in wat de Teeven-affaire is gaan heten. Uiteindelijk traden drie VVD-politici af en moest premier Mark Rutte diep door het stof in de Tweede Kamer. Haan: ‘De waarheid heeft het gewonnen van de beeldvorming.’

Tijdens het afsluitende Kamerdebat over de Teeven-deal zat Bas Haan, verslaggever bij Nieuwsuur, op de publieke tribune. En niet bij zijn collega’s op de Haagse Nieuwsuur redactie. ‘Daar zou ik mijn collega’s van de politieke redactie maar voor de voeten hebben gelopen met allerlei details’, zegt hij. Gek was dat wel, zegt de verslaggever. ‘Het gevoel dat je niets kan en mag doen.’

Twee jaar lang heeft Haan zich voor Nieuwsuur vastgebeten in de affaire en blootgelegd hoe Fred Teeven eind vorige eeuw als officier van justitie 5 miljoen euro zwart geld wit waste voor drugscrimineel Cees H.  Het kostte staatssecretaris Teeven, zijn minister Ivo Opstelten en Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg hun functies. En op de avond dat premier Mark Rutte en de bewindslieden Klaas Dijkhoff, Ard van der Steur in de Tweede Kamer alle zeilen bijzetten om het vege lijf te redden, zit Haan toe te kijken.

De impact van het schouwspel dringt pas de volgende ochtend tot hem door. ‘Toen ik de kranten opensloeg en het gevoel kreeg dit is de eindstreep. De zaak is rond. Het is heel bijzonder om in zo’n Kamerdebat te merken dat we niet 99 procent, maar 100 procent goed zaten met onze berichtgeving. We hebben als Nieuwsuur op alle punten gelijk gekregen. Er was geen complot, zoals minister Schippers beweerde. Het waren de politieke en ambtelijke top die de waarheid verdraaiden.’

‘Het was echt operatie geslaagd en de patiënt leeft. In dit geval is de patiënt de waarheid. Die heeft het uiteindelijk gewonnen van de beeldvorming. Daar draaide het in deze zaak in essentie om: een overheid die op alle mogelijke manieren heeft geprobeerd de waarheid te verdraaien.’

Voor Haan is het nu even uitblazen. Een paar weken vakantie tijdens de feestdagen. ‘Het is een heftige tijd geweest. Zo’n zaak weegt toch zwaar. Er valt een last van mijn schouders. Om verschillende redenen. Allereerst omdat de bewindslieden er alles aan hebben gedaan om de feiten steeds te ontkrachten of te ontkennen. Daarbij geholpen door andere media. Dat was soms heel heftig. Je weet dat je goed zit met je feiten, maar als de ander dan toch ontkent, geeft dat druk.’

‘En de druk bij mij werd ook hoger, omdat ik twee jaar lang soms maanden achter elkaar ben vrijgemaakt voor deze zaak. Dat kan alleen als de hoofdredactie en de rest van de redactie dat steunt. Ik kon bijvoorbeeld bepaalde diensten niet draaien vanwege dit onderzoek. Anderen moesten dat overnemen. Daar ben ik altijd vol in gesteund, maar het levert bij mij wel druk op. Je wilt dan toch met iets komen dat de moeite waard is.’

‘Tegelijk heeft mijn hoofdredacteur (Joost Oranje, red.) altijd aangedrongen op zorgvuldigheid, nooit op snelheid. Dat heeft zich uiteindelijk uitbetaald. Ik denk dan ook dat een freelancer dit nooit had kunnen doen. Je hebt de steun van een hoofdredactie en redactie nodig om dit vol te houden.’

Is de zaak nu echt afgerond?
‘Voor mij wel. Alle relevante vragen zijn beantwoord. In het rapport-Oosting en tijdens het Kamerdebat is komen vast te staan hoe de overheid met dit dossier is omgegaan. Er is een deal gesloten die niet gesloten had mogen worden en er is alles aan gedaan om dat te verdoezelen.
Al zou Haan nog wel een keer heel graag koffie drinken met x, de anonieme klokkenluider wiens alarmbrief (aan de voorzitter van de Tweede Kamer) door de shredder ging, maar die in januari van dit jaar bij Haan in handen kwam en de basis vormde voor zijn hernieuwde zoektocht naar het bonnetje.’

Maar het is toch nog niet helemaal duidelijk waarom Teeven de deal sloot met Cees H?
‘In het rapport Oosting worden daar wel de nodige dingen over gezegd. Pagina 56 tot 101. Het klinkt misschien ziek dat ik dat uit mijn hoofd weet, maar daar staat het. Er zijn verschillende verklaringen waaruit ik niet kan en wil kiezen. Het is welles-nietes. Daarom heb ik daar ook nooit over gepubliceerd. En het is irrelevant voor de deal die uiteindelijk is gesloten. Daarvan is door Oosting vastgesteld dat die onder geen enkele omstandigheid deugt. De overheid mag zich niet opstellen als witwasser van crimineel geld. Het is echt klaar. Alle vragen beantwoord.’

Wat was voor jou de reden om twee jaar door te gaan met deze zaak?
‘De crux voor mij in eerste instantie was, dat er echt iets niet deugde aan deze deal. Ook al was hij vijftien jaar geleden gesloten. Daarna werd de crux dat het ministerie en de politieke top weigerden het eerlijke verhaal te vertellen. In plaats daarvan wilden ze een bepaald beeld overeind houden om reputaties beschermen. Het lukt zelden om aan te tonen dat de waarheid om die reden geweld wordt aangedaan. Deze keer is dat wel gelukt.’

Waarheid en beeldvorming. Dat speelde ook bij de Deventer moordzaak waar je in 2009 een boek over schreef.
‘Dat was precies de reden voor dat boek. Er waren nog zoveel losse eindjes. Nog zoveel vragen open. Ik heb ook veel onderzoek gedaan naar de Schiedammer parkmoord. Vooral hoe justitie omging met het DNA materiaal. Die zaak is uiteindelijk helemaal opgelost. Dus geen boek. Daarom ga ik denk ik ook geen boek schrijven over de Teeven-deal. Alle vragen zijn beantwoord. Het boek is al geschreven. Door de commissie-Oosting.’

Wat is jouw verklaring waarom Teeven en Opstelten de zaak wilden toedekken in plaats van uitleggen?
‘Ze zijn in een fuik van leugens terecht gekomen. Teeven was, en is er waarschijnlijk nog steeds, oprecht van overtuigd dat hij iets goeds heeft gedaan. En dat beeld moest intact blijven. Vervolgens hebben ze gelogen over het bonnetje en de hoogte van het bedrag. Er was geen weg meer terug. Ik denk dat als ze in 2014 direct open en eerlijk waren geweest en hadden gezegd dat er een lelijke deal was gesloten, ze er met een excuus vanaf waren gekomen.’

Kan Teeven nog Kamerlid blijven?
‘Ik heb veel begrip voor wat oud CDA-politicus Wim Deetman daarover in Trouw schreef.  Die vindt dat Teeven en zijn toenmalige baas Ben Swagerman (nu Eerste Kamerlid voor de VVD) niet langer Kamerlid kunnen zijn. Maar ik ga er niet over. Dat is aan de politiek. De feiten zijn nu bekend. Anderen moeten oordelen. En het gaat mij ook niet om de persoonlijke consequenties. Ik heb de machinaties van de overheid willen blootleggen.’

Hoe ben je te werk gegaan?
‘Het is ouderwets journalistiek speurwerk. Naar buiten gaan en met mensen praten. Ik was op het spoor gezet door misdaadjournalist Hendrik-Jan Korterink, die mij in contact bracht met iemand die mij een kopie van de deal heeft gegeven. Alleen nog zonder de hoogte van het bedrag. In de twee jaar daarna heb ik tientallen gesprekken gevoerd met mensen op het ministerie van Veiligheid & Justitie en het Openbaar Ministerie om alle details boven water te krijgen. Ik heb het bonnetje dat Opstelten niet kon vinden zelf gereconstrueerd. Ik wist dat het bedrag niet klopte. Ik kon het alleen nog niet publiceren. Had meer bronnen nodig. Maar ik wist ook dat Cees H. en anderen wisten hoe de vork in de steel zat. Daarmee waren twee bewindslieden chantabel geworden. Dat kon in mijn ogen niet. Maar uiteindelijk is het allemaal zelfgecreëerde ellende.’

Waarom praten die mensen met jou?
‘De bewindslieden kregen alle informatie van de mensen onder hun en besloten vervolgens iets heel anders aan de Kamer te vertellen. Dat heeft veel kwaad bloed gezet en heeft mij geholpen de zaak in beeld te brengen. Ik ben bij heel veel mensen langs geweest die boos waren dat de top de feiten verdraaide. En mij vertelden hoe het wel zat. Zo heb ik de puzzel kunnen leggen. Vaak zie je in de politiek dat een minister in de problemen komt als zijn ambtenaren hem niet informeren. Hier was het precies andersom.’

Andere media namen je berichtgeving niet alleen over, maar trokken die ook in twijfel.
‘Gelukkig was dat een minderheid, maar dat heeft mij wel verbaasd. Toen ik naar buiten bracht dat het om 5 miljoen ging, schreef De Telegraaf dat het oud nieuws was en NRC Handelsblad dat het om 2 miljoen gaat. Het zou zo veel fijner zijn als andere media op grote dossiers aanvullend onderzoek zouden doen in plaats van elkaar de maat te nemen, maar dat lijkt me een utopie.’

Heb je ooit gedacht dat er, zoals minister Schippers beweerde, een complot achter deze affaire schuilgaat?
‘Nee, natuurlijk niet. Die totale onzin van haar heeft me echt kwaad gemaakt. Ze doet - als minister - zonder een spoor van bewijs een idiote, beschadigende suggestie. Dat zouden wij eens moeten proberen.
Het is heel simpel: de eerste bron gaf me de deal. Die deal bleek te kloppen, en na weken van weerwoordmogelijkheden en verder onderzoek stond vast dat die niet deugde. Toen volgde de eerste uitzending. Daarna heb ik me op heel andere bronnen gebaseerd, waaronder de anonieme OM-medewerker en briefschrijver x.
Die hele complottheorie van Schippers was echt te idioot voor woorden. Ik ben gelukkig zelf niet zo’n complotdenker. Meestal is de eenvoudigste verklaring het juiste antwoord. Er was geen complot. Dat heeft de commissie-Oosting ook vastgesteld.’

Je hebt je gestort op de Teeven-deal, de Deventer moordzaak en de Schiedammer parkmoord. Is politie- en justitie je specialisme?
‘Ik ben algemeen verslaggever bij Nieuwsuur en doe soms de eindredactie van een uitzending. In mijn onderzoeken kijk ik vooral naar het gedrag van de overheid. Maar ik ben wel in de journalistiek begonnen als rechtbankverslaggever bij persbureau Cerberus.  Dan kom je dagelijks in de rechtbank. Dat verveelt nooit. Alles komt daar voorbij. En je bouwt ook een netwerk op wat je later meeneemt.’

De berichtgeving over de Teeven-deal is rond. En nu? Een ander onderwerp?
‘Er ligt geen nieuwe zaak op de plank. Ik kijk ernaar uit weer algemene verslaggeving en eindredactie te gaan doen. Want Nieuwsuur doet zoveel meer mooie dingen waar ik graag deel van uitmaak. Bijvoorbeeld het interview met Assad onlangs. Dan zit ik thuis op de bank met trots te kijken.
Vasthoudendheid is zo belangrijk. Neem het werk van collega Judith Pennarts. Die heeft bijna elke week een primeur over de gezondheidszorg. Misschien dat elk afzonderlijk item geen enorme impact heeft, maar doordat er constante aandacht is voor dat onderwerp, is die impact er wel.
En journalistiek werk is lang niet altijd zichtbaar. Soms worden asielverzoeken ineens ingewilligd als wij in de zaak duiken. Dan is het verhaal weg. Maar voor die mensen is het wel een heel erg belangrijk telefoontje. Voor mij gaf het werken aan het Teeven-dossier een permanente druk. Het is ook wel lekker dat die even weg is.’

Bas Haan (1973) groeide op in Sint Oedenrode en ging naar de middelbare school in Eindhoven. Hij studeerde een jaartje technische natuurkunde in Delft, een jaartje kunst- en cultuurwetenschappen en studeerde uiteindelijk af als maatschappijhistoricus aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Met als doel journalist te worden.
Tijdens zijn studie begon hij als rechtbankverslaggever bij persbureau Cerberus. In 2000 kwam hij bij het tv-programma Netwerk terecht en maakte in 2007 de overstap naar Nova, wat nu Nieuwsuur heet.
Haan werd in 2005 genomineerd voor het Gouden Beeld voor zijn berichtgeving over de Schiedammer parkmoord. Hij verdiepte zich ook in de Deventer moordzaak en schreef daar in 2009 een boek over.
Hij won samen met Mariëlle Tweebeeke in 2013 een Tegel voor berichtgeving over het tv-programma 24 uur: tussen leven en dood van Reinout Oerlemans waarin patiënten van de spoedeisende hulp van het VU medisch centrum met verborgen camera’s werden gefilmd.
Haan is getrouwd, woont in Rotterdam en heeft twee kinderen.

Bekijk meer van

Praat mee

1 reactie

J.C. Roodenburg, 21 december 2015, 21:01

Heel goed werk van Haan. Maar, zoals altijd in journalistieke producties, kun je op onderdelen anders denken. De suggestie van Schippers dient nog verder uitgezocht te worden. Ik heb ook nog niet gelezen dat zij dit in het politieke spel rond Teeven en Opstelten zomaar heeft geponeerd als VVD-drol. Misschien moet zij zelf daarover ook nog iets zeggen.
Maar nog belangrijker vind ik de wildgroei aan awards over publicaties, tegels, journalisten van het jaar, enz. Kan Villa Media of de NVJ dat niet beperken tot 1 of 2 die ertoe doen?
Elke journalist moet per slot van rekening goed werk afleveren. Degenen die dat niet doen - er zijn er nog genoeg - vallen vroeg of laat toch door de mand.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.