Wat betekent de keuze voor Berghuis als hoofdredacteur van WNL?  - ‘De omroep laadt de verdenking op zich een politiek doel te dienen’

Kan een omroep nog onafhankelijk zijn, als die geleid wordt door een man die daarvoor tien jaar lang spindoctor voor de VVD was? De door de wol geverfde televisiejournalist Carel Kuyl denkt van niet. ‘Ik ben niet enthousiast over de benoeming van Kees Berghuis als hoofdredacteur van WNL, en dan druk ik me nog zachtjes uit.’

Na het vertrek van Bert Huisjes, eind vorig jaar, werd het WNL-programma Goedemorgen Nederland onder Kuyls leiding in een nieuw jasje gestoken. De redactie zou niet langer een spreekbuis zijn van rechtse politici. Om de verdenking van politieke beïnvloeding af te werpen, maar ook gewoon omdat het betere tv opleverde, zo was Kuyls idee.

‘Dat doet de redactie goed, en zeker beter dan voorheen, na een zeer turbulent jaar. Er is veel kritiek geweest op Huisjes’ dagelijkse manier van opereren. Hij wilde alleen de rechtse kerk, dat was een van de oorzaken voor zijn vertrek. En nu deze benoeming? Het is een slecht signaal.’

Vorige week donderdag stelde Berghuis zich aan de redacties van WNL voor als de nieuwe hoofdredacteur. Hij wordt journalistiek eindverantwoordelijk voor programma’s als WNL op Zondag, Café Kockelmann en Goedemorgen Nederland. Zijn benoeming was even daarvoor goedgekeurd door de Raad van Toezicht, met daarin onder anderen de VVD-coryfeeën Loek Hermans en Henri Kruithof. Die laatste is Berghuis’ voorganger als VVD-spindoctor.

Berghuis begon bij de VVD als politiek assistent van Gerrit Zalm, werkte daarna als parlementair journalist en chef voor RTL Nieuws, en keerde in 2015 - voor RTL onverwachts - weer terug naar de VVD, dit keer in de invloedrijke functie van hoofd voorlichting. 

Het is een gemiste kans, dit was hét moment om gezien te worden als de onafhankelijke omroep die we proberen te zijn

‘We waren blij dat dit voorbij was’
Hij heeft zijn VVD-lidmaatschap opgezegd, antwoordde Berghuis bij de eerste redactiebijeenkomst op een vraag van een van de WNL-redacteuren, maar toch heerst op de redactie twijfel over de benoeming. ‘Na het vertrek van Bert Huisjes hebben we ons best gedaan om ons te ontworstelen aan het imago van omroep van de VVD en de Telegraaf,’ zegt een WNL-journalist die anoniem wil blijven. Medewerkers kregen het verzoek om bij vragen over Berghuis’ benoeming door te verwijzen naar de persvoorlichter.

Onder Huisjes voelde de redactie zich een doorgeefluik voor zijn persoonlijke voorkeuren. ‘Hij was als de dood dat zijn omroep uit het bestel zou verdwijnen en dat resulteerde regelmatig in kritiekloze gespreksopzetten voor bijvoorbeeld mediawoordvoerders van de VVD en het CDA,’ zegt de WNL-journalist. ‘We waren blij dat dit voorbij was, maar deze benoeming voelt weer als een stap terug, de schijn hou je tegen op deze manier. Het is een gemiste kans, dit was hét moment om gezien te worden als de onafhankelijke omroep die we proberen te zijn.’

Microfoon afpakken
Ook een eerder akkefietje werkt niet in Berghuis’ voordeel. In 2023 rukte de spindoctor de microfoon uit de handen van de radicaal linkse vlogger Left Laser en gooide het ding weg, nadat hij eerst toenmalig fractieleider Sophie Hermans (de dochter van WNL-toezichthouder Loek Hermans) in een auto had geloodst. Hij bood er later zijn excuses voor aan. In het persbericht dat WNL stuurde nadat zijn benoeming was uitgelekt via het AD, zegt Berghuis dat hij wil investeren in een veilige werksfeer. ‘Ik zal daar samen met Lisa (Versteeg, de zakelijk directeur) en de Raad van Toezicht continu aandacht voor hebben.’ 

Het is de vraag of de Raad van Toezicht daartoe in staat is. De samenstelling van de RvT is onveranderd gebleven: het zijn dezelfde mensen die Huisjes in het zadel hielden, ook toen de redactie in opstand kwam om zijn vertrek af te dwingen na aanhoudende klachten over een verziekte werksfeer, zwangerschapsdiscriminatie en grensoverschrijdend gedrag. De Raad van Toezicht wordt weer benoemd door een tienkoppige ledenraad, waarvan onbekend is wie daarin zitting hebben.

Bij de VVD feliciteerde fractieleider Dilan Yesilgöz haar voormalige naaste collega met een ‘mooie, begrijpelijke stap’. Op X schreef ze: ‘Kees is een man wiens hart klopt voor politiek én het overbrengen van wat wij hier in Den Haag doen, aan de mensen voor wie wij het doen. Ook in zijn nieuwe functie komen die twee samen.’

‘Het gaat om moreel leiderschap’
Kan dit in Hilversum, met de NPO als hoeder van de onafhankelijkheid van de publieke omroepen? Het korte antwoord is ja. Zowel de NPO als het Commissariaat voor de Media, de toezichthouder op de publieke omroepen, wijzen op de eigen verantwoordelijkheid van WNL om de onafhankelijkheid van de journalistiek te bewaken. Beide organisaties spreken zich niet uit over de benoeming van Berghuis.

De net nieuwe genremanager Journalistiek Joost Oranje zal in gesprek gaan met Berghuis, zoals hij dat met alle hoofdredacteuren van de omroepen doet, laat een woordvoerder van de NPO weten. De koepelorganisatie heeft geen mening over de band van Berghuis met de bovenste regionen van de VVD. ‘Daarin mag de NPO geen stem hebben, dat zou ingaan tegen de onafhankelijke journalistieke positie van de omroepen.’ 

Dat standpunt verhoudt zich niet tot de woorden die de NPO gebruikt in zijn beleidsstukken, en ook niet met de opdracht die de NPO heeft vanuit de politiek, vindt Carel Kuyl. ‘De NPO gaat over de onafhankelijkheid van de journalistiek binnen de omroepen. Ze gaan over het geld en dus over de programmering. En zelfs al kan de NPO er niets aan doen, dan nog kan je er iets van vinden. Het gaat om moreel leiderschap. Joost Oranje moet zich afvragen: waarom zit ik hier eigenlijk? WNL laadt nu de verdenking op zich een politiek doel te dienen.’ 

Dierenbeulen
Maar ook als de NPO zich wel uitspreekt, heeft het weinig effect als de omroep niet meewerkt. Zowel de NPO als het Commissariaat voor de Media zijn bijvoorbeeld al jaren in gevecht met Ongehoord Nederland!, zonder dat er voor de kijker werkelijk iets is veranderd.

ON! kreeg van de NPO een tijdslot voor een journalistiek programma in 2022, maar schoof in Ongehoord Nieuws keer op keer PVV’ers en politici van FvD naar voren zonder hen kritisch te bevragen, gelardeerd door feitenvrije filmpjes en onweersproken onwaarheden van de gasten.

De NPO deelde in het eerste jaar van de omroep drie boetes uit aan ON!, onder andere naar aanleiding van een verzengend rapport van de Ombudsman van de Publieke Omroepen Margo Smit. Maar de NPO beet niet door: twee boetes werden weer ingetrokken.

Recent kwam daar een nieuwe waarschuwing en een nieuwe boete bij, dit keer vanwege belangenverstrengeling van presentator Tom de Nooijer en oud-zakelijk directeur en vaste commentator Reinette Klever, nu minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp namens de PVV. De NPO deed eind 2023 een poging om de uitzendlicentie van ON! in te trekken, maar de staatssecretaris voor Media weigerde uiteindelijk om ‘juridische gronden’.

Binnenkort begint een nieuw programma: Dierenridders, waarin het zittende PVV-Kamerlid Dion Graus de confrontatie aangaat met dierenbeulen. 
 
‘Propaganda is logisch gevolg’
Buiten Hilversum waren de reacties op de benoeming van Berghuis bij WNL nog scherper dan in de bubbel van het Mediapark.

Medeoprichter van Follow the Money Eric Smit noemde het op LinkedIn ‘de meest gênante en schaamteloze transfer ooit’ in journalistiek Nederland.

‘Wie in dit tijdsgewricht zo onverholen het DNA van de machtigste politieke partij van Nederland binnenhaalt, laat iedere aanspraak op het kritisch controleren van de politieke macht varen. Dan is propaganda het logische gevolg.’

‘Next level spindoctor’
Berghuis stond in Den Haag bekend als ‘next level spindoctor’ met veel macht over politici én journalisten, zegt journalist Kim van Keken aan de telefoon. Ze schreef in de week van Berghuis’ benoeming in een column: ‘Berghuis was tien jaar lang iemand die journalisten op zwarte lijsten zette. Dat wil zeggen: wie niet zo lief over de VVD schreef, kreeg geen nieuwtjes meer cadeau.’

Tekenend noemt Van Keken de vraag die zij in 2022 kreeg van collega-journalisten: ‘of Berghuis nog wel met ons wilde praten, nadat Dieuwertje Kuijpers en ik kritisch geschreven hadden over de VVD.’ Het zegt veel over de verwevenheid tussen de journalistiek en politiek, maar ook over de macht van Berghuis, als de poortwachter tussen de machtigste regeringspartij en de parlementaire pers, zegt Van Keken. Het zorgt ook intern voor problemen.

‘Hoe moet de WNL-redactie de macht controleren als de baas daar zelf tien jaar lang onderdeel van was? Wie dient hij nu? Hij weet hoe de machinekamer eruit ziet, hij weet bijvoorbeeld hoe er onderhandeld is over de Voorjaarsnota. Als je dingen in je hoofd hebt, is dat toch niet weg als je een ander petje draagt?’

Zowel Van Keken als Smit kregen bijval op sociale media, anderen vonden het een logische benoeming: ‘Omroep WNL is altijd al de spreekbuis van de VVD. Dat wordt nu nog duidelijker’, schreef bijvoorbeeld een van de lezers op LinkedIn. En: ‘Het masker is nu definitief af.’

Het is precies deze gelatenheid waarvoor Van Keken bang is, terwijl er veel op het spel staat: de journalistieke geloofwaardigheid van de publieke omroep. Ook Kuyl maakt zich zorgen: ‘Journalistiek staat onder druk, ook via dit soort benoemingen, omdat politieke beïnvloeding op de loer ligt. Je ziet in de Verenigde Staten wat er gebeurt als politiek en journalistiek zich gaan vermengen. Je kunt die grote verantwoordelijkheid niet overlaten aan de omroep.’