Waarom negeren journalisten nieuws?

Dinsdagavond 11 maart bracht Nieuwsuur een onderwerp over de deal die de huidige staatssecretaris Fred Teeven in 2000 sloot met drugscrimineel Cees H. Het leidde tot een debat in de Kamer. Misdaadjournalist Hendrik Jan Korterink was erbij betrokken en volgde het allemaal met een licht gevoel van verbijstering. Hoe kan het dat ook de serieuze verslaggevers van de kwaliteitskranten zo gemakkelijk genoegen nemen met een afleidingsmanoeuvre van de minister en geen enkele moeite doen antwoord te krijgen op de cruciale vraag: waaróm sloot Teeven deze deal?

In 2013 stuitte ik bij het afronden van het onderzoek voor mijn boek over Heinekenontvoerder Cor van Hout op een interessant lijkend verhaal in het milieu: toenmalig officier van justitie Fred Teeven zou Johan V., beter bekend als De Hakkelaar, een oor hebben aangenaaid met een geheime deal. Na verloop van tijd kwamen er geheime stukken ter inzage. ‘Staatsgeheim’, zelfs. Riskant voor een freelancer: voor je ’t weet krijg je huiszoeking en dat kost op z’n minst heel veel tijd die ik liever besteed aan andere dingen.
Als freelancer werk ik voor Panorama, maar daar was dit iets ‘te groot’ en ‘te politiek’ voor.

Wat dan?

Omdat ik ook had meegewerkt aan de serie Echte Penoze van RTL leek het mij gepast RTL te benaderen, maar dan wel eerst één-op-één met iemand op beslissingsniveau. Dit zijn geen dingen om per telefoon of mail te bespreken. Erland Galjaard leek mij de aangewezen persoon, maar die liet via zijn secretaresse weten geen tijd te hebben.

Toen naar de Publieke Omroep. De enige naam op ‘dat niveau’ die mij wat zei was Henk Hagoort. Die was wel geïnteresseerd, verwees door naar Gijs van Deudekom en die weer naar Nieuwsuur als meest geschikte medium. Na een gesprek met Joost Oranje kwam het tot een goede samenwerking met Bas Haan. Nieuwsuur zou de kar trekken, ik zou er voor Panorama een achtergrondverhaal over maken.

Zo geschiedde.

Vanaf het begin was duidelijk dat Nieuwsuur vooral geïnteresseerd was in die deal van Teeven met Cees H.; daar was al meer over te doen geweest. Het programma ‘Reporter’ had er al eens aandacht aan besteed; er waren al Kamervragen over gesteld en het wordt genoemd in het boek van Cees Koring over advocaat Piet Doedens. Daar ging het steeds om een bedrag van twee miljoen gulden en daar waren weinig details over bekend. Wat wij hadden ging veel verder: een bedrag van vijf à zes miljoen, maar vooral: een speciale constructie waarbij dit geld – dat in Luxemburg op een bank stond -  buiten de fiscus om ten goede kwam aan Cees H.; via een rekening van justitie werd het op een rekening van een kennis van Cees H. overgemaakt. Witwassen op het hoogste niveau.

Aanvankelijk was er tegen Cees H. een ontnemingsvordering geëist van 500 miljoen(!) gulden. Dat zou hij hebben verdiend met zijn drugshandel. De advocaten Piet Doedens en zijn kantoorgenoot Jan-Hein Kuijpers sloegen ook aan het rekenen en kwamen uit op een bedrag van min 20 miljoen: de cliënt had meer kosten gemaakt dan hij had verdiend. Hoe hij dan aan die zes miljoen op de bank in Luxemburg kwam deed er even niet toe. Behalve de prettige deal over het geld kreeg Cees H. ook nog een soepeler regime (overplaatsing uit de EBI) en forse strafvermindering. Dit alles na een uiterst geheim bezoek van Fred Teeven aan de EBI, dat nergens staat geregistreerd. De advocaten zeggen er niets van te weten en er is helemaal niets bekend over een tegenprestatie die Cees H. zou hebben moeten leveren voor die prettige deal. Maar in het milieu blijft weinig onopgemerkt.

Als gezegd: Nieuwsuur concentreerde zich op de deal zelf. Daar gingen alle media in mee. Niemand snapte het waaróm van de deal, maar niemand nam ook maar enige moeite zich daarin te verdiepen. Terwijl ik het op de woensdagmorgen na de uitzending van Nieuwsuur al op mijn website had staan en het diezelfde dag ook in Panorama stond. Dat was het verhaal waar het allemaal mee en om begonnen was: Cees H. was een bedreiging voor de zaak tegen Johan V., de Hakkelaar. Daar was men bezig met een fiscale ontneming, van 123 miljoen euro. Cees H. had aan zijn compagnon Johan V. al toegezegd dat hij als getuige zou optreden. Dan zou duidelijk worden hoe de geldstromen van de drugshandel destijds waren gelopen en dan zou ook duidelijk worden dat er van die 123 miljoen op z’n best een schijntje zou overblijven.

Dát was de deal: in ruil voor die prettige regeling beloofde Cees H. niet als getuige te zullen optreden in het fiscale proces. Lullig voor Johan V., maar het hemd is nader dan de rok. Cees H. hoefde er geen verklaring over af te leggen, hij hoefde alleen maar niks te doen.

Het is niet zo vreemd dat ‘de politiek’ niet geïnteresseerd is in deze kant van het verhaal. Eigenlijk was het helemaal niet zo’n gekke deal van Teeven: je geeft vijf miljoen weg, je krijgt er 123 (van iemand anders) voor terug.

Aan de vooravond van het Kamerdebat had John van den Heuvel, in De Telegraaf, met de gebruikelijke koeienletters de conclusie al klaar. Van zijn politieke bronnen had hij vernomen dat er helemaal niks aan de hand was: er waren destijds al Kamervragen over gesteld, het ging om twee miljoen gulden en niet om zes miljoen en alles was volgens de regels gegaan. Later, in een radioprogramma, noemde hij het hele Nieuwsuur-verhaal ‘journalistiek broddelwerk’ en suggereerde hij dat ‘bepaalde journalisten’ dit verhaal opzettelijk vlak voor de verkiezingen hadden gebracht. En dat het misschien wel uit de koker van de advocaat van Cees H. kwam.

Precies het verhaal zoals Teeven en minister Opstelten het graag naar buiten willen hebben. Tijdens het debat kwam Opstelten ermee weg: over de details kon hij niets zeggen, dat was allemaal geheim, we moesten hem maar vertrouwen.

Dat is – met dank aan John van den Heuvel – wat er niet alleen bij het grote publiek, maar kennelijk ook bij journalisten is blijven hangen. Maandagavond 17 maart was Fred Teeven te gast bij RTL Late Night, de talkshow van Humberto Tan. Teeven hield zich inhoudelijk wijselijk op de vlakte, maar hij sprak het natuurlijk niet tegen toen Humberto het óók weer had over een oud opgeklopt verhaal en twee miljoen.

Ik loop inmiddels al iets meer dan 40 jaar mee als journalist. Ik verbaas me niet zo gauw meer ergens over. Ook niet over collega’s die zich zonder scrupules voor karretjes laten spannen en zich niet door eigen onderzoek of feiten van de wijs laten brengen. Maar hoe komt het toch dat niemand echt geïnteresseerd lijkt in het waarom van de deal?

Een hoofdredactioneel commentaar in NRC Handelsblad, vrijdag 14 maart:

“Het leidde tot een verwarrend debat, waarin de een, de minister, voortdurend de suggestie wekte dat hij klaarheid verschafte, waar een groot deel van de Kamer slechts mist zag. Tegenstrijdigheden genoeg (…) De minister beriep zich „op documenten die ik niet kan overleggen”, zei: „de vergadering van het College van procureurs-generaal is de meest geheime die er bestaat” en gaf de Kamer „de feiten zoals die mij zijn overgebracht”. Het is ook een kwestie van vertrouwen, zei Opstelten (..) En zo resteert een ongemakkelijk gevoel over een deal die kwalijk riekt en met de onbeantwoorde vraag waarom een overheidsinstantie, het OM, het opportuun achtte eraan mee te werken om vermogen van een crimineel voor de Belastingdienst weg te houden.”

Ook hier: de onbeantwoorde vraag. Die door mij – in dit kader medeverslaggever van Nieuwsuur - al was beantwoord. Dat men daaraan voorbijgaat en het zelfs niet de moeite waard vindt eraan te refereren, oké: zo gaan die dingen. Wat mij het meest bevreemdt is dat geen van de serieuze verslaggevers van de kwaliteitsmedia ook maar de geringste aandrang voelt om zelf enig onderzoek te doen in deze richting en het antwoord te achterhalen op die toch tamelijk cruciale vraag naar het waarom van de deal. Klaas Langendoen, hoofdrolspeler in de IRT-affaire, zei: “Het gaat altijd fout als politici zich met de politie bemoeien.” Het lijkt erop dat sommige verslaggevers ook erg in de war raken als het over politiek gaat.