Vers Beton: 10 jaar bezig en toch pas net begonnen

De Gouvernestraat, waar de Vers Beton-­redactie zich in non-coronatijden bevindt, is een plek vol Rotterdamse geschiedenis en levendigheid. Zo is het de plek van bioscoop Kino en voorheen Nighttown, zetelde literair tijdschrift Hard Werken er in de jaren 80 en veroverden de eerste jazzmuzikanten de stad via wijkcentrum Odeon. De redacteuren struikelen dus al bijna over de verhalen als ze de deur uitlopen. Een wijk die bovendien volop in beweging is en blijft, zo zien we tijdens ons bezoek: de gebouwen voor én naast het kantoor krijgen een intensieve opknapbeurt. Generatoren en allerlei andere luidruchtige apparaten schreeuwen om aandacht, overal lopen bouwvakkers en zover als het oog reikt, zijn steigers te zien.

Eeva Liukku, al sinds jaar en dag betrokken bij en hoofdredacteur van Vers Beton, probeert al koffiezettend boven het lawaai uit te komen. De verbouwwoede koppelt ze in ons gesprek meteen soepeltjes aan een hot item in de Rotterdamse stadsjournalistiek: gentrificatie en de gevolgen daarvan. De redactieruimte is er eentje zoals je je dat als romantisch ingestelde journalistiekstudent voorstelt. Overal papier, boeken, rommelige bureaus, afgebladderde verf. Aan de muur hangen foto’s van de stad en haar bewoners, die eerder op de site van Vers Beton verschenen. Om de vergadertafel in de keuken, die uitkijkt op een binnentuintje met graffiti op de schutting, staat een allegaartje aan stoelen.

Omdat we elkaar nog steeds amper kunnen verstaan, verkassen we naar een ruimte verderop in dezelfde Gouvernestraat. Daar zetelt The Writer’s Guide (to the galaxy), waar schrijfcursussen en -workshops worden gegeven. Inmiddels is ook Hilde Westerink komen aanwaaien, uitgever en zakelijk leider van Vers Beton. Samen met Liukku werkt ze aan een professionaliseringsslag die, zo zegt Westerink zelf, nog niet zo lang gaande is. ‘Sinds 2018 kunnen we pas iedereen die vast onderdeel uitmaakt van de redactie betalen. Daarvoor was het lange tijd liefdewerk oud papier van een vriendenclub. We bevinden ons in een overgangsfase. Óf we gaan vliegen de komenden jaren, óf we verzuipen. Heel spannend. Het lastige daarbij is dat de inhoud voor ons écht leading is. We weten heus wel wat van marketing en zoeken op allerlei manieren naar fondsen, maar zullen nooit concessies doen aan de inhoud. Het is essentieel dat we kritisch kunnen blijven kijken naar de stad.’

Harddenkende Rotterdammers
Dezelfde missie was bij de start van het platform al meteen duidelijk. Florian Schroiff, een websitebouwer van Duitse afkomst, signaleerde dat in de stad amper een blogcultuur bestond. Dit in tegenstelling tot zijn thuisland. Er werd een groep gelijkgestemde creatieve vrienden verzameld en in juni 2011 schreven ze een manifest. De strekking: verdieping en kritiek werd gemist in publicaties over de stad. Liukku: ‘Het medialandschap was op dat moment heel schraal. NRC vertrok, het Rotterdams Dagblad was nog maar een bijlage in het AD… We voelden ons altijd al een beetje genegeerd in de landelijke kranten en dat werd alleen maar erger. Bovendien waren de verhalen dié je las vaak cliché. Steeds dezelfde dingen over “geen woorden maar daden”. Tegen dat geijkte verhaal wilden we aanschoppen. Rotterdam is zoveel meer dan dat.’

Tegelijkertijd was het ook weer niet de bedoeling om met oogkleppen op de kritiekloze Rotterdam-fan uit te hangen. ‘Kritisch enthousiast noem ik het zelf’, aldus Westerink. ‘We juichen over de stad als dat terecht is, maar vertellen het ook als er dingen niet goed gaan. Sommigen geven ons daarom het predicaat “zuur”, maar dat vind ik onterecht. Juist omdát we zo om de stad geven, zijn we zo eerlijk.’

Tegel-nominatie
Op de site lees je vooral achtergronden. Geen kortjes met de laatste updates over bouwplannen dus, wel achtergrondverhalen over de strategie die áchter deze plannen schuilgaat. Liukku: ‘Onze focus heeft altijd gelegen op achtergrond, opinie en debat. Daar is in 2018 onderzoeksjournalistiek bijgekomen. Je ziet ook bij andere media dat daar meer ruimte voor komt.’

Deze koerswijziging leverde Vers Beton dit jaar een Tegel-­nominatie op. Ze werden in de categorie regionaal/lokaal genomineerd voor een uitgebreide reconstructie over de metroverbinding Hoekse Lijn: een waar hoofdpijndossier dat de belastingbetaler bakken met geld kostte en waarbij alles dat kón mislukken, verkeerd leek te gaan. Een meer dan succesvolle samenwerking met onderzoekscollectief Spit en lokale omroepen, die de bijpassende videoreportages uitzonden.

Stadsjournalistiek
De mensen die deze en vergelijkbare verhalen schrijven, redigeren en illustreren, wonen – met uitzondering van sommige onderzoeksjournalisten – allemaal in Rotter­dam. Essentieel, vindt hoofdredacteur Liukku: ‘De verhalen komen voor een deel vanuit mij, maar minstens zo vaak vanuit de redacteuren zelf, of via tips die in de inbox belanden. Zelf sta ik normaal gesproken, als er geen corona heerst, wekelijks op een borrel of bijeenkomst. Dat levert bijna altijd een interessant onderwerp op. Je moet weten wat er speelt als stadsjournalist.’

Een van die stadsjournalisten is Teun van den Ende, opgeleid als architect en met stedelijke ontwikkeling als specialisme. ‘Laatst schreef ik een verhaal over een groep mensen die de gemeente had gevraagd of zij als coöperatie een woongebouw op mochten zetten. Dat mocht, er moest “alleen” nog maar een bouwkavel gevonden worden. Vervolgens werd het steeds last minute afgeketst. De groep was inmiddels behoorlijk pissig en ik vroeg ze naar hun drijfveren, maar sprak ook de gemeente en andere partijen. Zo kon ik analyseren waar het nou precies mis ging. Er wordt hier veel gepraat over het feit dat de gemiddelde bewoner geen fatsoenlijke woning meer kan kopen. Dat is landelijke problematiek natuurlijk, maar in een arbeidersstad als Rotterdam ligt gentrificatie toch nog net wat gevoeliger.’

En daar, zo zegt Van den Ende, kun je alleen met je poten in de modder écht goed over berichten. ‘Het werkt een beetje zoals wanneer internationale media over Nederland schrijven: ze doen hun best, maar het klopt nooit helemaal. Zo ervaren wij het ook als een landelijke krant over Rotterdam schrijft.’

Verdienmodel
Allemaal mooi en aardig, maar een dergelijk platform winstgevend maken is op zijn minst uitdagend te noemen. Vers Beton heeft een ‘soft’ paywall: bezoek je de site, dan krijg je de vraag of je supporter wil worden. Maar klik je de pop-up weg, dan kun je het verhaal alsnog lezen. Inmiddels zijn er zo’n negenhonderd mensen supporter. Liukku: ‘We willen, waarschijnlijk deze zomer nog, een echte paywall invoeren. De tijd is er rijp voor, we hebben onze waarde inmiddels hopelijk wel bewezen. Daarnaast zijn er plannen om meer supporters te vinden door bedrijfsabonnementen te verkopen. Op het stadhuis worden we goed gelezen, daar mogen en kunnen ze ons best voor betalen.’

Momenteel maakt Vers Beton gebruik van de Deelregeling Onderzoeksjournalistiek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, samen met stadsomroep OPEN Rotterdam. Westerink: ‘Mocht het zo zijn dat deze subsidie ooit stopt, dan moeten we de focus op onderzoeksjournalistiek wellicht herzien. Maar we hebben genoeg andere bronnen van inkomsten, dus Vers Beton blijft sowieso bestaan. We zijn allemaal freelancers, mensen in dienst nemen is vooralsnog toekomstmuziek. Ik denk overigens niet dat er een idee bestaat over hoe je geld kunt verdienen met journalistiek, waar we nog nooit van gehoord hebben.’

Een greep uit de initiatieven die ze ondernemen om Vers Beton overeind te houden: ondersteuning vanuit het bedrijfsleven, samenwerken met de cultuursector, een online vacaturebank uitbaten, het eigen productiehuis en printuitgaven, zoals het boek ‘Help, ik ben populair’ in 2016. In datzelfde jaar beleefde het platform zijn beste maand, met zo’n 60.000 bezoekers, inmiddels zitten ze solide op 30.000 per maand. Voor het overgrote deel bestaat dat publiek uit hogeropgeleide Rotterdammers, maatschappelijk bewuste professionals die een connectie hebben met de stad.

Ambitie
Voor de bewoner die graag op de hoogte wil blijven is er in 2021 heel wat meer te kiezen dan tien jaar geleden. Het AD heeft de regionale bijlage uitgebreid, het NRC schrijft vaker over Rotterdam en ook RTV Rijnmond publiceert tegenwoordig longreads. Liukku: ‘Dit dwingt ons om scherpere keuzes te maken. Ik moet ook meer mijn best doen voor de beste verhalen: voor je het weet, gaat een journalist ermee naar een ander medium.’

De plannen van Vers Beton zitten vooralsnog eerder in de versterking van de huidige organisatie, dan in groei. Liukku. ‘Als ik ons manifest van tien jaar geleden teruglees, hadden we het over de ambitie onze stad “beter te maken”. Maar wat betekent dat nou precies? Geen enkele journalist is 100 procent objectief, je neemt altijd je eigen afkomst, ervaring en kennis mee. Traditionele media schrikken ervoor terug om dat uit te dragen en dat snap ik; je ligt snel onder een vergrootglas tegenwoordig. Wij zijn een progressief medium, dat is de gemene deler, maar hebben allemaal onze eigen ideeën over de stad en haar toekomst. Dat mogen we best wat explicieter uit­dragen, want het is precies wat ons onderscheidt.’