— woensdag 19 juni 2013, 16:40 | 0 reacties, praat mee

Vanwaar de daverende stilte rond de ‘Eurowob’?

Twee jaar geleden riep CDA’er Donner, voormalig minister van Justitie, een storm van verontwaardiging op met zijn voorstellen om de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) in te perken. Journalisten zagen in zijn plannen een aantasting van de persvrijheid. Ook de recente uitspraken van de Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, over het indammen van misbruik van de Wob, waren goed voor felle reacties. In scherp contrast daarmee staat de daverende stilte rondom de ‘Eurowob’, constateert fractievoorzitter Sophie in ’t Veld voor D66 in het Europees Parlement.

De Eurowob uit 2001 (in Eurospeak: Europese Verordening voor Toegang van het Publiek tot Documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie) wordt momenteel herzien. De behandeling ligt echter stil, want het Europees Parlement eist meer openbaarheid van bestuur, de Raad en de Commissie juist minder.

In de EU-instellingen heerst nog de cultuur van discretie en geheimhouding die hoort bij het ouderwetse Europa van diplomaten en ambtenaren. Maar Europa ontwikkelt zich in rap tempo tot een volwassen politieke unie. In een democratische politieke unie moeten burgers hun bestuurders en volksvertegenwoordigers kunnen controleren en ter verantwoording roepen. Media moeten toegang tot informatie hebben om hun rol als waakhond te kunnen vervullen. Openbaarheid is een randvoorwaarde voor vertrouwen van de burger, en andersom wekt geheimzinnigheid wantrouwen.

Een goede illustratie daarvan is de publieke argwaan die ontstond over de geheime onderhandelingen over het internationale anti-namaak verdrag ACTA. Het wantrouwen van de burgers werd tot een wereldwijde Stop ACTA internetcampagne, die het einde van ACTA betekende.

De EU-instellingen moeten nog erg wennen aan het idee van transparantie. Er is een defensieve reflex om 500 miljoen Europeanen buiten te sluiten als lastige pottenkijkers. Daarnaast hebben de lidstaten een veto op openbaarmaking van stukken.

De procedure voor het vertrouwelijk of geheim verklaren van stukken is nauwelijks gereguleerd, en in de praktijk nogal willekeurig. Documenten kunnen geheim worden verklaard op verzoek van derde landen. In de praktijk worden stukken over trans-Atlantische relaties stelselmatig geheim verklaard op verzoek van de VS. Op die manier worden de eigen EU-normen voor openbaarheid feitelijk ondergeschikt gemaakt. In sommige gevallen krijgen Europarlementariërs inzage in stukken, maar het is verboden er vervolgens publiekelijk over te spreken.

Maar de EU-instellingen voeren een achterhoedegevecht. Mensen zijn steeds mondiger en accepteren niet meer dat in de EU in beslotenheid wordt bestuurd. Bovendien is in het tijdperk van internet nauwelijks nog iets geheim te houden voor WikiLeaks of Anonymous. Klokkenluiders en hackers kunnen in een mum van tijd de hele wereld inzage geven in geheime stukken.
De Eurowob is wellicht nog niet zo ingeburgerd als onze nationale Wob, maar er wordt wel steeds meer gebruik van gemaakt. Weigering om stukken openbaar te maken wordt aangevochten bij het Europese Hof van Justitie, waarmee belangrijke jurisprudentie wordt opgebouwd die bijdraagt aan grotere openbaarheid van bestuur. Ook uitspraken van de Europese Ombudsman zijn een belangrijke bijdrage.

Journalisten maken relatief weinig gebruik van de Eurowob. Er is een Nederlandse journalist die procedeert om gegevens los te krijgen over de leden van het controversiële pensioenfonds van het Europees Parlement. De meeste Eurowob verzoeken zijn van NGO’s en academici.

Zelf heb ik twee zaken aangevochten voor de rechter, en in een derde zaak een klacht neergelegd bij de Europese Ombudsman. Een vierde zaak zit eraan te komen. Het betreft stukken over het EU-VS akkoord voor de doorgifte van bankdata (“SWIFT-akkoord”), ACTA en de Amerikaanse wet tegen belastingontduiking FATCA.

Openbaarheid bevechten voor de rechter kan belangrijke jurisprudentie opleveren, en de druk vergroten op de EU-instellingen om meer transparant te worden. Maar het leidt ook tot onwenselijke juridisering van een democratisch principe als openbaarheid van bestuur, en het is voor individuele burgers vaak een onneembare horde om jarenlang te moeten procederen.

Geheimhouding moet de uitzondering zijn, niet de regel. Vrije toegang tot informatie, zodat burgers en media zelf hun informatie kunnen vinden, en alleen in uitzonderlijke gevallen hoeven op te vragen. Er moeten duidelijke regels en toezicht komen voor het geheim verklaren van stukken. Er moeten lichtere procedures zijn voor het aanvechten van een besluit, en rechtszaken hierover moeten sneller en zonder excessieve kosten voor de individuele burger.

De publieke verontwaardiging over Donner’s aanval op de Wob zou ook zeer op haar plaats zijn in het geval van de patstelling rondom de Eurowob. Meer openbaarheid van bestuur is cruciaal voor een democratisch Europa.

Sophie in ’t Veld is fractievoorzitter voor D66 in het Europees Parlement

Bekijk meer van

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.