basis naar compleet

— woensdag 7 april 2021, 08:15 | 0 reacties, praat mee

Fotograaf Bart Maat al tien jaar ‘thuis op het Binnenhof’

Van politiek had de man die dé foto maakte nul verstand. Toch loopt fotograaf Bart Maat al tien jaar rond op het Binnenhof, op jacht naar onverwachte onderonsjes en bijzondere momenten. ‘De kijker krijgt nog te vaak de buitenkant te zien.’ Laatste wijziging: 5 september 2023, 13:47

In de vroege nacht kan het zomaar gebeuren. Collega’s en politici hebben – moe van de uitputtende dag - al lang hun spullen gepakt en het bed opgezocht. Het plein van het Binnenhof is stil en leeg, op één fotograaf na. Hij ontwaakt uit zijn sluimering, als iets verderop een man met een stapel papieren onder zijn arm het binnenterrein oversteekt, in een rechte lijn naar het ministerie van Algemene Zaken. De camera wordt geheven, er is kort oogcontact, de sluiter is nauwelijks hoorbaar. Hier loopt een eenzame premier van Nederland, alleen met zijn gedachten. Het is gezien, zoals van te voren uitgedacht, en het is niet onopgemerkt gebleven.

Zeg niet dat politieke fotografie saai is, of zelfs dood. ‘Helemaal mee oneens. De fotografie op het Binnenhof is springlevend, zelfs in de nacht’, antwoordt Bart Maat fel, als hij geconfronteerd wordt met beweringen van sommige afgezwaaide rotten. Als je ziet welke beelden mijn collega’s maken, dan word ik spontaan fan van ze.’ Er zijn weinig vaste fotografen, drie, vier hooguit, en de budgetten zijn inderdaad kleiner geworden. Maar de kwaliteit lijdt er volgens hem niet onder.

Vaak is hij er alleen, voor zijn voornaamste opdrachtgever het ANP. Maar het vaste clubje collega’s is zeer capabel en levert over het algemeen topfoto’s. ‘Vergeleken met dertig jaar geleden, gaan we een stap verder. We zijn brutaler en eigenwijzer. Wij fotograferen door de ramen heen als er overlegjes zijn. Er zijn meer regels, bij overtreding word je geschorst. Voor een goede foto moet je daarom nog meer je best doen. Ik heb wel eens een deur open moeten gooien, per ongeluk zal ik maar zeggen.’

De fotograaf deelt zijn geheimpje in zijn Haagse portiekwoning. De etage met ouderwetse tussendeur verraadt werklust. Een grote fototas ligt op de vloer, op de tafel een laptop, regelmatig trillende telefoon en een Sony-fotocamera met imposante telelens. Een openstaande wandkast is gevuld met haastig gestapelde boeken over politiek, geschiedenis en fotografie. De achterkamer is gevuld met grote foto­lampen en een achtergrondscherm. ‘Mijn tijdelijke studio’, verklaart Maat tijdens een korte rondleiding. ‘Ik heb zojuist iemand gefotografeerd voor een beveiligingsblad.’ Hij wijst naar de muur. Naast elkaar hangen twee fotoportretten van zijn zoon en dochter die onbevangen de lens in kijken. ‘Het zijn de beste foto’s die ik tot nu toe heb gemaakt.’ Hun moeder woont een paar straten verderop.

De fotograaf benut zijn woning als uitvalsbasis voor zijn werk in het parlement. Drie dagen per week fietst hij in tien minuten naar het Binnenhof. Vaak komt hij pas laat thuis. Van huis naar Binnenhof en weer terug, het is deze coronatijd van een voorspelbare regelmaat. Politici laten zich minder vaak in ’s lands zaaltjes zien. Tot teleurstelling van de fotograaf, laat hij weten: ‘Vier jaar geleden was ik in verkiezingstijd het hele land door gereden om politici met rozen of flyers te fotograferen. Nu speelde alles zich af op sociale media. Op foto’s zie je politici achter tafels in plaats van op een drukke markt. Het is minder dynamisch, afstandelijker. Ik verlang nu al naar de algemene verkiezingen van over vier jaar.’

Maat loopt al een tijdje mee, maar is toch een laatbloeier. Vanaf zijn geboorte was hij een vlotte prater, dus leek een baan als salesmanager bij MacMillan hem op het lijf geschreven. Het aanprijzen van marketingproducten en opleidingen zou hij een paar jaar volhouden. Toch miste er iets. Zijn hart werd aangesproken toen hij in 2005 een tijd in Parijs woonde en op een rommelmarkt een oude analoge spiegelreflexcamera kocht. ‘Ik begon als straatfotograaf alles te fotograferen, van vroeg in de ochtend tot ik erbij neerviel. Dit was wat ik wilde.’ Op de fotovakschool zou hij later zijn techniek verbeteren.

Maat stapt vanachter de tafel op en loopt rechtstreeks naar een kastje. De Parijse zwart-wit foto’s liggen er voor het oprapen. ‘Poezen, tortelduiven, mensen op een bankje…’ spreekt hij voor zich uit. ‘Hier begon het kijken.’ Het was hetzelfde plezier als toen hij nog kleuter was en van zijn ouders een Agfa Clack kreeg. Kleine Bart zag een zandbak of een poes en drukte intuïtief af.

Zijn talent voor fotografie was aangeraakt, maar van politiek had hij nul verstand. Tot halverwege zijn twintigste hij had hij geen idee dat de zandbak en de poes zouden worden ingeruild voor het Binnenhof en de premier van Nederland. De journalistiek bood hem tien jaar geleden de kans het onbekende terrein te verkennen. Als vanzelf rolde hij de persbureaus WFA en het latere Novum binnen, nadat hij een foto van een rozen uitdelende minister Plasterk had aangeboden. Het ANP herkende ook zijn talent en vroeg of hij vaste freelancer wilde worden met Den Haag als standplaats en het Binnenhof als werk­terrein. Maat is er niet meer weg te krijgen, of het moet samen met Mark Rutte zijn in het regeringsvliegtuig, op weg naar president Trump en andere staatshoofden.

Het onverwachte maakt zijn werk verslavend. Maat verheugt zich iedere nieuwe dag op de momenten dat hij als fotograaf snel moet reageren: een onverwacht onderonsje of haastig belegde persconferentie, misschien de val van het kabinet. Hij moet erbij zijn, op tijd, en ja, het liefst voordat zijn collega’s in het zicht komen. Zijn gedrevenheid is groter dan ooit. ‘Tien jaar geleden wist ik niet wat ik deed’, zegt hij, ‘nu weet ik beter waar ik naar op zoek ben. Om het politieke bedrijf goed te fotograferen moet je er vaker komen.’ Een geslaagde foto is het resultaat van geduld oefenen, kennis van het spel en de politici, maar ook van een paar stappen vooruit kunnen denken.

Rutte schonk hem, na zijn nachtelijke wandeling over het Binnenhof, nóg zo’n strategisch voorbereid beeld. De premier moest half januari, na aankondiging in de Tweede Kamer, voor de ontslagaanvraag van zijn regering naar de koning, even verderop wonend in Huis ten Bosch. De premier fietst graag, wist de fotograaf, zelf ook liefhebber. Na het passeren van foeterende demonstranten, bedacht Maat, moest Rutte wel zijn weg vervolgen langs de Hofvijver en het torentje. Precies op dat punt lag de foto die nog moest worden gemaakt. Bij een stoplicht kwamen ze elkaar tegen. Een kort beleefdheidsgesprek volgde. ‘Hé, hoe gaat het?’, informeerde de premier joviaal en vond het goed dat ze samen naar de koning opfietsten. De foto lag voor het oprapen. Maat over het fietstochtje met de premier: ‘Dat kan nergens ter wereld. Dat maakt het voor mij als fotograaf zo aantrekkelijk. Ondanks alle regels is het Binnenhof voor journalisten relatief vrij en toegankelijk. Je ziet alle politici op straat. Het is heel erg dat ze zich door demonstranten minder veilig zijn gaan voelen.’

De fietsende premier met ontslagaanvraag in zijn binnenzak was een goede foto, vindt ook de fotograaf. Maar een nog betere foto heeft hij misschien wel een tijdje terug laten liggen. Op een dag zag hij een moeilijk te herkennen man een grote maquette uit zijn auto tillen. Van afstand ontwaarde hij een gebouwencomplex met iets van een glooiende toren, het leek wel een ontwerp van de nieuwe Tweede Kamer. Geen doek of doos die het beeld afschermde. Nog voordat Maat zijn camera tevoorschijn had kunnen halen, was architect Pi de Bruijn het gebouw al binnengelopen. En daar is het fotograferen van ambtenaren of leveranciers verboden. Hij kan de teleurstelling nóg voelen. ‘Ik stond te knipperen met mijn ogen. Hier stond de architect met het ontwerp van een gebouw dat Nederlanders een half miljard euro gaat kosten. Ik heb er slecht van geslapen. Er wordt onterecht zó geheimzinnig over gedaan.’ Als hij een fractie sneller was geweest, had hij de foto zeker gemaakt, de mogelijke ophef had hem weinig gedaan. ‘Als politieke fotografen mogen we nog een stapje brutaler zijn’, zegt de man die zijn jongensachtige verlegenheid al lang achter zich heeft gelaten.

Bij het Catshuis kan hij vanachter een bosje tussen de schermen door loeren, als er weer een corona-overleg plaatsvindt. ‘De kijker krijgt nog te vaak een beeld te zien van de buitenkant’, vindt hij. ‘In het Catshuis, de Trêveszaal of het coalitieoverleg op maandag, dáár gebeurt het. Mensen hebben er recht op om het te zien. Ik vraag me voortdurend af: wat had ik willen zien, als ik zelf geen fotograaf was geweest? Het zijn beelden van het onverwachte, als jasjes over de stoelen hangen en zaken worden gedaan. Ik beschouw politiek steeds meer als een documentair onderwerp. Alleen privézaken houd ik strikt buiten mijn foto’s. Als Rutte naar zijn appartement in Den Haag fietst, ga ik hem niet achterna. Daar houdt het op.’

Dan staat Maat plotseling op. Hij loopt weer naar de kast en pakt een oude zwart-wit foto, niet van zichzelf maar van Theo Meijer. Zijn vinger glijdt van Hans Wiegel naar Dries van Agt, voormannen van VVD en CDA, die als politieke samenzweerders onder het schaarse lamplicht zitten van de Haagse bistro ‘Le Bistroquet’. Het is 1977, hier werd politieke geschiedenis geschreven. De PvdA, winnaar van de verkiezingen, wordt fijntjes buiten spel gezet. ‘Kijk, zonder flits, zo sfeervol. En zó belangrijk. De beste politieke foto ooit gemaakt’,  zegt hij met een zucht. ‘Die moet ik nog maken.’

Bart Maat (Dordrecht, 1979)
Opleiding: Foto­vak­school
Opdracht­gevers: sinds 2014 voor ANP, diverse reclame­bureaus en bedrijven. Geeft lezingen over onder meer beeldvorming in de politiek.
Prijzen: Zilveren Camera, eerste prijs categorie politiek (2016) en Prinsjes­foto­prijs voor beste politieke foto van 2016

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.