Teun Voeten over zijn nieuwe boek: Nieuwsgierig blijven, keihard werken en altijd doorgaan

‘Als ik terugkijk was het toch wel een ambitieus project en heidens karwei. Kartels en gevangenissen in Mexico bezoeken, afdalen in enclaves van wanhoop op Skid Row, een rivieroever vol verslaafden in Kabul fotograferen, rondlopen in de fentanyl zombie-apocalyps op Kensington Avenue in Philadelphia.

Van het een komt het ander. Niks is toeval als je maar nieuwsgierig blijft en keihard werkt en altijd doorgaat. Dat is zo ongeveer mijn methode. Een fotoboek over het Mexicaanse drugsgeweld ontspoorde in een PhD thesis waaruit weer een boek over drugs gerelateerde misdaad in Antwerpen voortkwam. Zo kwam ik bij crystal meth terecht.

In 2009 fotografeerde ik hoe het Mexicaanse leger twee meth labs vernietigde. Voor mijn Antwerpen-boek sprak ik uitgebluste gays uit de chemsex scene, een wereld waar homo’s zich onder invloed van crystal meth aan orgies overgeven die soms 72 uur lang duren. Toen in Moerdijk de zogenaamde narco barco werd gevonden, waar Mexicanen in mijn mooie Brabant meth aan het brouwen waren, was mijn interesse definitief gewekt. Ik wist de Taskforce RIEC Zeeland Brabant te overtuigen van de urgentie van het probleem en kreeg een onderzoeksopdracht. Met de clausule dat ik het ook journalistiek mocht uitwerken.’

In 2019 begon mijn onderzoek. Rechtszaken aflopen in Brabant. Tilburgse speeddealers spreken die ik via een verslavingsexpert kende. Ik reed van Juarez naar Tijuana waar kleine straatdealers elkaar vermoorden terwijl in de goten de verschoppelingen zich volspoten met porties meth die slechts drie dollar kostten. Ik scheurde nachtenlang met de plaatselijke misdaadjournalist Margarito Martinez alle crime scenes af.

Het research voor de Taskforce was de kickstart. Eenmaal afgerond kreeg ik de smaak te pakken en besloot ik mijn onderzoek uit te breiden tot een groot project. Het Fonds Bijzonder Journalistiek Projecten had vertrouwen in mijn plannen en gaf me subsidie waar ik onderzoeksreizen naar Mexico, de VS, de Gouden Driehoek, Praag en Kabul mee financierde. Publicaties in NRC, Elsevier, Knack en De Morgen gaven me een duw in de rug.

Het moeilijkste maar ook heerlijkste vond ik het ruige veldwerk op straatniveau. Fotografie dwingt je om recht op de mensen af te stappen die op het eerste gezicht er vreesaanjagend uitzien. Meestal valt het mee. Soms ook niet. Vertrouwen winnen en onbevangen contacten leggen is essentieel. Dit kun je niet op een opleiding leren, alleen maar in de praktijk. Ik onthoud me van elk moreel oordeel tijdens ontmoetingen, hoe walgelijk, gewelddadig, gedegenereerd en slecht de daden van mijn respondenten ook zijn.

Structuur aanbrengen in de duizelingwekkende hoeveelheid data, in de ongrijpbare werkelijkheid is het moeilijkste. Maar uiteindelijk komt een structuur vanzelf bovendrijven volgens thematische, geografische en chronologische criteria. Het eerste rapport was het geraamte van mijn boek. Dat heb ik uiteindelijk uitgebouwd en het evolueerde al schrijvende. En elke dag werken. Minimaal 900 woorden. Ook als je geen zin of inspiratie hebt. Belangrijk is weten wanneer je moet stoppen. Er is nog zoveel te onderzoeken, maar op een gegeven moment is het genoeg. Dan nog twee maanden herkauwen en polijsten. En opeens is er een boek.

Margarito Martinez, mijn vriend en collega uit Tijuana, werd begin dit jaar vermoord. Mijn boek is aan hem opgedragen.