RTL-hoofdredacteur Ilse Openneer: ‘Niemand wil meer een Bokito aan de top’

Ilse Openneer (48) werkt al 21 jaar bij RTL Nieuws in verschillende functies. Op 1 januari 2022 volgde ze Harm Taselaar op als hoofdredacteur van de RTL Nieuwsgroep, die dagelijks miljoenen mensen bedient via RTL Nieuws, RTL Z, Editie NL en RTL Weer.

Mensen om jou heen zeggen: ‘Ilse ís RTL Nieuws. Dat zit in haar DNA. Vind je dat zelf ook; en wat is dat eigenlijk, RTL-DNA?
‘Dat beschouw ik als een compliment. Ik denk zelf ook wel dat ik hier erg op mijn plek ben, en RTL Nieuws past ook goed bij mij. Dat RTL-DNA zou ik vertalen als: onderzoekend, menselijk en dichtbij. We maken journalistiek voor een breed publiek en onze stelregel is dat je dat publiek áltijd centraal stelt: wat houdt hen bezig? Welke vragen hebben ze? Wat moeten we uitleggen?

We proberen bijvoorbeeld voor de opening van de nieuwsbulletins altijd te kiezen voor een onderwerp dat echt hét gesprek van de dag is. Dat hoeft niet per se het grootste nieuws te zijn, maar wel iets waarvan je weet dat iedereen erop zit te wachten. Een aantal weken geleden begonnen we bijvoorbeeld het nieuws van half acht met het weer, na een hele lange periode van grijze dagen. Die lente kwam maar niet. Met behulp van kaarten en grafieken hebben we uitgelegd hoe dat kwam. En dat is dan natuurlijk niet het grootste nieuws, maar in de afwisseling met de oorlog in Oekraïne of andere grote onderwerpen kan dat soms heel goed.’

Maar om grote nieuwsitems kun je toch niet heen?
‘Natuurlijk niet, maar wat ik echt haat is om volgend te zijn in de nieuwsstroom. We bepalen zoveel mogelijk onze eigen agenda. Een voorbeeld? Twee weken geleden was er een VVD-congres met de zoveelste oproep aan Rutte om haast te maken met het indammen van de asielinstroom. Je weet vooraf dat het een “nummer” in de uitzending zal worden, maar ik zei in de vergadering: laten we daar alsjeblieft iets tegenover zetten, anders lopen we zo de institutionele nieuwsagenda achterna. We zijn naar wethouder Froukje de Jonge in Almere gegaan, die uitlegt dat als er niks aan die instroom wordt gedaan het voor haar college gewoon niet haalbaar is om voor iedereen een woning te vinden. We geven onze eigen draai aan het nieuws. Ik vind het belangrijk dat je onderwerpen voortdurend van meerdere kanten - en dus ook vanuit het land - blijft belichten.

En we willen ook licht schijnen op onderwerpen die niemand brengt en die we met eigen - door journalistiek onderzoek opgedane - expertise verslaan. We richten ons bijvoorbeeld op ondermijning - de verwevenheid tussen de boven- en onderwereld - en hoe die invreet in de samenleving. We volgen dan niet alleen het Marengo-proces, maar ook de explosies in grote steden als Rotterdam of de bedreiging van de kroonprinses. We hebben hier vorig jaar Koen Voskuil (voorheen AD, red.) voor aangetrokken, waarmee we nu een onderzoeks­redactie hebben van inmiddels acht man. Ook op klimaatgebied hebben we een expert aangenomen omdat het zo ongelofelijk veelomvattend en actueel is. We nemen die onderzoekstaak heel serieus.’

Wat levert die focus op ondermijning op?
‘We zijn begonnen een grote onderwereldkaart van Nederland te maken. Op basis van zo’n twintig indicatoren bekeken we op welke plekken het grootste risico bestaat op ondermijning. Dan moet je echt denken aan concrete zaken als drugslabs in woonwijken of straten met alleen maar belwinkels. Dat zijn toch vaak indicatoren dat er hele andere zaken worden gedaan. Heerlen bleek overigens de gemeente met de meeste kans op ondermijning; daar hebben we meerdere items over gemaakt.

Recent brachten we een verhaal over vrachtwagenchauffeurs die onder druk worden gezet om coke mee te nemen en containers te openen - deze mensen worden echt bedreigd en achtervolgd. De meeste van dit soort verhalen zijn uiteraard anoniem; slechts een enkeling wil op camera. Dit soort producties kosten veel tijd, maar we vinden het belangrijk. Want op het moment dat je iemand zo ziet en hoort, snapt het publiek: hé wacht even, dit gebeurt gewoon.’

Je kocht recent ook journalist en opiniepeiler Gijs Rademaker weg bij EenVandaag om het RTL Nieuwspanel op te zetten.
‘Ja, kijk het is natuurlijk niet mijn ambitie om het opinie­panel van EenVandaag honderd procent te kopiëren. Maar we willen weten wat ons publiek vindt. Kijk naar de coronapandemie. Er kwamen ongelofelijk veel meningen naar voren, maar uiteindelijk heeft 89 procent van alle volwassenen zich de eerste coronaprik laten toedienen. Deze hele grote middengroep, die dacht van: ik vind het wel prima, ik neem die inenting, hebben we eigenlijk heel weinig gezien en gehoord in al die nieuws- en actualiteitenprogramma’s. Zo’n panel kan daar balans in brengen.’

Hoe groot is dat panel en moeten mensen zich ervoor aanmelden? 
‘We zijn er twee weken geleden mee begonnen en zitten nu al op 22.000 aanmeldingen. Iedereen vanaf 18 jaar kan meedoen. Na aanmelding laat je weten waar je woont, wat je opleiding is en je politieke voorkeur en tal van andere zaken. We hebben gespecialiseerde mensen in dienst die uit deze database een goede afspiegeling van de samenleving kunnen destilleren. Dat had kunnen voorkomen dat die 89 procent die best geprikt wilde worden een beetje ondergesneeuwd raakte. Wat je nu zag is dat vooral heel veel meningen aan de randen aandacht kregen, overigens vooral bij talkshows. Ik denk niet dat wij bij RTL Nieuws daar een blinde vlek voor hadden. Maar het is wel goed om te beseffen dat je blinde vlekken kan hebben bij bepaalde actuele onderwerpen. Daar kan het panel in helpen.’

Wat is jouw stijl van leiding geven?
‘Ik houd ervan het beste uit mensen te halen, door goed naar ze te kijken en goed naar ze te luisteren en ook goede feedback te geven. Ik denk dat het heel belangrijk is dat je gewoon echt eerlijk bent tegen mensen. Positief, maar als het nodig is ook kritisch. En je moet je punt goed beargumenteren. En ja, gewoon respectvol. Dat kan op veel verschillende manieren.’

In vergaderingen móet er af en toe gelachen worden. Anders houd je de ellende in de wereld ook niet vol.

Mensen met wie je werkte vertelden dat ze bij grote nieuwsgebeurtenissen en hectiek blij waren als je op de redactie was omdat er dan rust heerste.
‘Nou, ik weet niet of dat altijd zo is. Maar ik ben redelijk kalm en beheerst. Ik ben ook eindredacteur geweest van verschillende live-uitzendingen en verkiezingsavonden. Het belangrijkste is dat je gewoon duidelijke keuzes maakt. En ook inderdaad een soort rust uitstraalt. Dat zit denk ik in mijn karakter. Je maakt mij niet snel gek.

Maar het moet ook weer niet te saai worden. Ik probeer altijd wel een soort sjeu aan de zaken te geven. Het hoeft in gesprekken en vergaderingen allemaal niet heel serieus, zo van: nu gaan we vijf onderwerpen behandelen, tak, tak, tak. Nee, er mag ook best gelachen worden. Sterker nog, in vergaderingen móet er af en toe gelachen worden. Anders houd je de ellende in de wereld ook niet vol.

Ik vind het wel leuk om te ontregelen. Als een gesprek of een vergadering echt hartstikke saai wordt dan zeg ik: “nou jongens, het is heel erg goed bedoeld, maar ik vind het allemaal niet heel spannend”. Ik kan er niet tegen als alles repeterend is en hetzelfde blijft. Ik heb voortdurend de drang van: oké, het moet toch weer anders. Binnen bepaalde grenzen natuurlijk. Maar er moet een beetje reuring zijn. Als er geen reuring is ga ik een beetje dood.’

Heb je een rolmodel?
(Denkt lang na) ‘Nou, ik weet wel dat ik heel erg tegen mijn Zeeuwse oma opkeek: Neeltje Openneer. Ze was een heel onafhankelijke vrouw die haar man vroeg verloor. Ze maakte de oorlog mee en liet haar vijf kinderen opgroeien en studeren. Ze werkte op het land om dat mogelijk te maken. Ik bewonderde haar om haar autonomie.

Wat ik erg in Harm Taselaar waardeerde is dat hij altijd onafhankelijk en journalistiek bleef denken. Dat heb ik van hem geleerd en ook overgenomen.

Maar eigenlijk heb ik nooit een echt rolmodel gehad, ook niet in de journalistiek. Ik heb van heel veel mensen, ook van mijn voorganger Harm Taselaar - met wie ik de laatste jaren heel nauw samen werkte - ongelooflijk veel geleerd. En dat is heel erg van waarde geweest voor de journalist die ik nu ben. We konden elkaar ook goed de waarheid zeggen, want we verschilden nog wel eens van opvatting over hoe we iets wilden aanpakken - bijvoorbeeld of we iemand wel of niet naar het buitenland sturen. Maar het was altijd respectvol.

Wat ik erg in Harm waardeerde is dat hij altijd onafhankelijk en journalistiek bleef denken. Dus nooit in het belang van iemand, maar uiteindelijk altijd eerst onafhankelijk en journalistiek een oordeel vormde. Dat heb ik van hem geleerd en ook overgenomen. Ik ken Harm als een journalist vol passie. Hij ging echt vol voor RTL Nieuws. En dat voel ik ook zo.’

RTL Nieuws laat ook onderzoek doen of er sprake is van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Waarom?
‘We hebben natuurlijk gezien dat dit speelt in media­organisaties. Er wordt ook binnen RTL veel aandacht aan het onderwerp besteed en we vingen signalen op dat het op sommige vlakken ook beter kon bij het Nieuws. Toen hebben we gezegd: oké, dan willen we graag weten hoe dat zit. We hebben bureau Bezemer en Schubad (specialist in de aanpak van ongewenste omgangsvormen en de zorg voor een sociaal veilig werkklimaat, red.) - dat ook de externe vertrouwenspersoon is voor RTL Nederland - gevraagd door middel van gesprekken te peilen hoe de situatie op de werkvloer wordt beleefd, in de breedste zin des woords. We willen weten of mensen zich veilig voelen en of er zaken zijn die verbeterd kunnen worden. De laatste gesprekken worden nu gevoerd. Het is nog niet bekend wanneer het onderzoek afgerond is.

Één aspect dat in mijn ogen onderbelicht blijft in deze discussie is dat als men zich niet veilig voelt in media­organisaties, mensen zich veel minder vrij voelen om ergens iets tegenin te brengen - een tegenstelde mening te laten horen. En dat is in mijn ogen funest voor een journalistieke bedrijf. Wat voor rol of functie je ook hebt, iedereen moet zich hier vrij voelen om zich te mengen in de journalistieke discussie en te durven zeggen wat hij of zij denkt of vindt.’

Ik heb absoluut meegemaakt dat er wel eens op redacties werd geschreeuwd. Bij eerdere werkgevers, en ja ook hier. Maar dat is echt snel aan het veranderen.

Hoofdredacteur Kamilla Leupen van Het Parool zei eerder in Villamedia dat het veel scheelt als de man-vrouwverhouding op redacties ongeveer gelijk is. Hoe zit dat bij RTL Nieuws?
‘Bij ons is die verhouding fifty-fifty, over de hele breedte, dus ook de chefs en eindredacteuren. Ik geloof er overigens niet in dat vrouwen per definitie beter leiding­geven. Het is vooral belangrijk hoe je leiding geeft, en wat voor persoon iemand is. Vrouwen kunnen net zo goed schreeuwen als mannen.

Ik denk dat leiderschap in de afgelopen twintig jaar in algemene zin onmiskenbaar ten goede is geëvolueerd. Ik heb absoluut meegemaakt - net als Kamilla Leupen - dat er wel eens op redacties werd geschreeuwd. Bij eerdere werkgevers, en ja ook hier. Maar dat is echt snel aan het veranderen. De leidinggevende van nu is iemand die stimuleert en inspireert, maar ook grenzen stelt. Niemand wil meer een Bokito aan de top. En ik denk dat dat heel positief is. Als je kijkt naar de leidinggevenden in mijn organisatie dan zijn dat mensen die op een heel andere manier communiceren dan twintig jaar geleden.’

Hoe zie je de toekomst van RTL Nieuws?
‘Ik zie het als mijn taak om RTL Nieuws toekomstbestendig te maken. We zien natuurlijk dat lineaire televisie afneemt, al denk ik dat het medium echt nog een x-aantal jaren super belangrijk blijf. Maar mensen halen steeds vaker op een andere manier hun informatie - van andere platformen. Dan is de vraag: als je niet meer om half acht met je bordje voor de televisie zit, op welke medium gaan mensen dan nieuws halen?

We zijn op dit moment aan het kijken naar wat die platformen van de toekomst zijn. Het ligt bij RTL voor de hand dat Videoland (dat in 2013 door RTL Nederland werd overgenomen, red.) daar ook een rol in heeft. Het is een streaming-platform waar heel veel mensen - vanaf zes uur ‘s avonds - inloggen. We gaan nieuws daar op een heel andere manier aanbieden; hapklaar en toegesneden op het individu.’

Je heb twee opgroeiende zoons (en een man en een hond); hoe vinden zij het dat je deze toppositie hebt?
‘Ik heb gewoon een heel fijn en leuk gezin. Ik lach me af en toe slap om de jongens. En ook om de hond. Ze zijn gewend aan mijn onregelmatige diensten. Bij grote nieuwsgebeurtenissen, zoals de bestorming van het Capitool of de moord op Peter R. de Vries, weten ze dat ze niet op hun moeder hoeven te rekenen. Ik werkte al bij RTL Nieuws voordat ze werden geboren, dus ze weten niet beter. Het grappige was dat ik ze terloops vertelde dat ik hoofdredacteur werd. Ze reageerden zo van: nou gefeliciteerd, leuk voor je. Ze dachten: o, ja weer een andere baan bij RTL. Tot het een paar dagen later bekendgemaakt werd en het ook op de socials van RTL en andere nieuwsmerken stond. Die kregen ze doorgestuurd van vriendjes, met de vraag: “dat is toch jouw moeder?” Dus toen dachten ze opeens: hé, wacht even. Maar goed, verder ben ik voor hun gewoon een moeder. Ze bellen me ook overdag, als er iets is.’