— maandag 1 februari 2010, 20:45 | 4 reacties, praat mee

Profileerdrift mondt uit in teleurstelling

De profileerdrift van de omroepen zal uitmonden in teleurstelling, voorspelt Piet de Blaauw. Want kwaliteit bereik je alleen door samenwerking. Maar Hilversum heeft besloten dat Nederland weer behoefte heeft aan duidelijkheid. En dat doen de omroepen door naar het verleden te grijpen.

Stel, het is 1 september 2010. Haïti is getroffen door een tweede grote aardschok. Er landt een vliegtuig uit Nederland. Onderaan de vliegtuigtrap ontvangen de overlevenden de Nederlandse pers. Afhankelijk van het tijdstip van uitzending dalen de cameraploegen van de publieke omroep de trap af: het Journaal (NOS/neutraal), 1Vandaag (AVRO en TROS voor het grote publiek), EO (evangelisch), VARA (sociaal-democratisch), Wakker Nederland (rechts), Het Nieuwe Brandpunt (KRO/katholiek), Het Nieuwsuur (NOS/NPS, neutraal). ‘Dat moet een groot land zijn’, murmelt de ene Haïtiaan tegen de andere.
Eenmaal geïnstalleerd gaan alle ploegen aan de slag. Ieder voor zich, want samenwerken mag niet meer. De Wakker Nederland-journalist zoekt een Haïtiaan die zegt dat de ramp de schuld is van de ontwikkelingshulp, de NOS vertelt hoeveel doden en gewonden er zijn, AVRO en TROS hebben een videoboodschap van Jan Smit, de EO heeft een dominee die de arme slachtoffers helpt, de VARA geeft het grootkapitaal de schuld, de KRO bericht dat iedereen beter om vergiffenis kan smeken en Het Nieuwsuur heeft een kruisgesprek vanuit de studio.
De Haïtiaan kijkt en zwijgt.
Hilversum heeft besloten dat Nederland weer behoefte heeft aan duidelijkheid. En dat doen de omroepen door naar het verleden te grijpen. Dat Nederland is veranderd, lijkt geen rol te spelen. Anders dan vroeger worden mensen geen lid meer van een omroep omdat ze katholiek, protestants of socialistisch zijn. Ze kiezen een omroep omdat de programma’s van die omroep ze aanstaat.
Minister Plasterk heeft aangegeven dat omroepen in de toekomst moeten fuseren. Tot het zover is, doet Hilversum er alles aan zich te profileren, zodat ze over een paar jaar, als fusies onontkoombaar zijn, kunnen zeggen: ‘Kijk eens, wat een duidelijk profiel ik heb. Ik heb bestaansrecht.’
Deze strategie is niet zonder gevolgen. Na twee dagen Haïti stapt het journaille van de publieke omroep weer in het vliegtuig, want het geld is op. Profileren betekent ook: niet samenwerken noch delen in kennis en kosten. Buitenlandreportages zijn kostbaar. Daar geef je alleen geld aan als de kijkcijfers gegarandeerd zijn. Er komen dus geen vervolgreportages uit Haïti. Er is ook geen geld voor aardbevingen in andere landen.
Voor NCRV Netwerk heb ik veel reportages gemaakt in het buitenland. Helaas houdt het programma op te bestaan. In de praktijk bleek het moeilijk om met verschillende omroepen een actualiteitenprogramma te maken. Maar het idee dat journalisten van de AVRO, KRO en NCRV veertien jaar geleden hadden, was goed. Ook NOVA en TweeVandaag (later EenVandaag) ontstonden zo en dat leverde voor alle programma’s kijkcijfers op waar veel buitenlandse actualiteitenprogramma’s alleen maar van kunnen dromen.
Natuurlijk zijn goede kijkcijfers alleen niet voldoende. Alle drie rubrieken hadden te weinig kwaliteit en geld om constante topjournalistiek te leveren. Daarvoor had er nog meer moeten worden samengewerkt, met specialisten op het gebied van financiën, buitenland, research. Het is anders gelopen. De KRO en AVRO vertrokken uit Netwerk, de EO kwam. Toenmalig EO-baas Henk Hagoort wilde dat de EO-journalisten in een eigen gebouw met een eigen decor gingen werken. Wat hij toen in het klein deed, heeft hij nu in heel Hilversum voor elkaar. Voor Netwerk betekende de decorsplitsing het begin van het einde.
De profileerdrift zou wel eens kunnen eindigen in teleurstelling. Journalisten zullen gefrustreerd raken omdat ze gedwongen worden een kleur te bekennen die er niet is, doelgroepen blijken minder duidelijk dan gedacht. Maar kijkers zijn niet gek. Die zien kunstmatig gecreëerde tegenstellingen. ‘Kijk’, roept de kijker, ‘de keizer heeft geen kleren aan.’
En de Haïtiaan, die ploetert voort.
Piet de Blaauw redacteur van NCRV’s Netwerk

Dit artikel verscheen op 30 januari 2010 in de Volkskrant

Bekijk meer van

Praat mee

4 reacties

Pi, 3 februari 2010, 11:37

In het licht van een reportage over Haïti heeft Piet de Blaauw gelijk en zijn standpunt mooi verwoordt. Maar dat is wel een eenzijdig perspectief. Op elk ander onderwerp toegepast, zie ik in bovenstaand scenario dat actuele onderwerpen prettig veelzijdig worden belicht, vanuit diverse invalshoeken.
Dit artikel geeft wel mooi inzicht in hoe de kwaliteit van de journalistiek moet inleveren vanwege de profileerdrift van de omroepen (of specifiek: Henk Hagoort/EO)

Bob, 3 februari 2010, 22:02

Het niveau van de actualiteitenrubrieken is nu al om verdrietig van te worden. Versnippering zal het alleen maar erger maken. Ik hoop dat ze van Zembla en Tegenlicht afblijven.

Hans Op de Coul, 4 februari 2010, 17:56

Als we dan toch de niet aanwezige inspiratie uit het verleden moeten halen: in 1945 kwam de regering uit Londen terug met het vaste voornemen in Nederland het BBC-model in te voeren. Vanuit sterke regionale omroepen moest een nationale omroep worden opgezet. Dat is mislukt vanwege de expansiedrift van de oude verzuilde omroepen. Slechts twee regionale omroepen kwamen toen tot stand: de Regionale Omroep Zuid (nu L1 radio-tv) en de Regionale Omroep Noord en Oost (nu de regionale omroepen Fryslan, Groningen, Drenthe, Gelderland en Overijssel). Inmiddels is heel Nederland bezaaid met regionale omroepen: professionele journalistieke organisaties die stevig verankerd zijn in hun zendgebied. In hun nieuwsuitzendingen werken ze samen met elkaar en met de Wereldomroep. Waarom kijkt iedereen altijd naar het verzuilde Hilversum als er gepraat wordt over publieke omroep? Waarom niet kijken naar het potentieel van dit bijna vergeten regionale deel van de publieke omroep? De Britten, de Belgen (deels) en de Duitsers (ARD) gingen u voor.

monica hols, 7 april 2010, 16:39

Wat een achterlijk (=niet van deze tijd) is het omroepenstelsel in Nederland. Nederland beschikt over goede journalisten, over voldoende budget en de juiste organisatiekwaliteiten om een modern systeem te ontwikkelen. Wat stopt jullie! Groeten vanuit Australie, waar wij elke dag weer genieten van drie publieke zenders (ABC)- zonder reclame - van een uitzonderlijke kwaliteit.

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.