Podcast Het Venlo-incident: ‘Vaak duurt het maanden of zelfs jaren voordat de impact van nepnieuws duidelijk wordt’

In het najaar van 2022 organiseerde de KB nationale bibliotheek het Fake News Festival. Een publieksevenement over nepnieuws in heden en verleden. In dat kader kwam ook het idee op om een podcastserie te maken over historisch nepnieuws aan de hand van de KB-collectie.

KB-medewerkers Helen Johnson en Huibert Crijns kwamen uit op het zogenaamde Venlo-incident uit 1939, een schietpartij en ontvoering aan de Duitse grens die omgeven werd door nepnieuws, complottheorieën, geheimzinnigheid en geheime diensten.

Huibert: “Met de kennis van nu kun je prachtig zien hoe het nepnieuws zich in de kranten stap voor stap aan het publiek ontvouwt. Die kennis achteraf heb je in het heden niet. Vaak duurt het maanden of zelfs jaren voordat de omvang of de impact van nepnieuws duidelijk wordt.”

Maar, hoeveel informatie en kennis de KB ook bezit, het maken van een podcastserie bleek een andere discipline. Daarom zocht Helen contact met Paul Ruigrok van de NTR, programmamaker van Andere Tijden.

‘Wordt het meer dan een opsomming?’
Paul was wel geïnteresseerd, maar niet direct overtuigd: “Ik vond het in het begin wel spannend. Ik werk al lang bij Andere Tijden, maar dit was pas mijn tweede podcast. De eerste had ik gemaakt met iemand die ik al jaren kende, dat hoor je ook terug in de podcast. Het was bovendien een catchy onderwerp: Een onopgeloste moord in een trein. Dat verschilde wel met het Venlo-incident. Ik kende Huibert en Helen niet en het onderwerp was ingewikkelder. Een spionageaffaire, die te maken heeft met een bomaanslag, met het begin van de tweede wereldoorlog, met nepnieuws. Je kon er veel kanten mee op. Ik vond het in eerste instantie ook lastig om in twee zinnen uit te leggen waar de podcast over ging. Ik heb me vooraf wel zorgen gemaakt: Wordt het niet te ingewikkeld, wordt het niet een verhaal van alleen maar historici, wordt het meer dan een opsomming van gebeurtenissen?”

Huibert stond daar aanvankelijk veel naïever in: “Ik vond het een fantastisch en ijzersterk verhaal. En ik kan best een goed verhaal vertellen, maar hoe je daar een onderhoudende vierdelige podcastserie van maakt, daar had ik eerlijk gezegd geen kaas van gegeten. Daar hebben we Paul echt voor nodig gehad.”
Paul: “Dat was zoeken in het begin, naar de juiste toon, en naar de juiste samenwerking. We hadden wel wat opstartproblemen, maar daarna begon het goed te draaien. We vonden een rolverdeling, we vonden een aantal bijzondere personages, die de podcast echt kleur hebben gegeven. Daardoor werd het ook een menselijk verhaal, een verhaal van alle tijden, en voor iedereen goed te volgen.”

Helen: “We zijn veel met z’n drieën op pad geweest, naar Venlo, naar München en een paar andere locaties in Duitsland. Dat droeg ook bij aan de onderlinge chemie. Die uren in de auto hebben we natuurlijk eindeloos over de podcast gepraat, maar ook over onze privélevens. En muziek voor elkaar gedraaid. Het schept een vertrouwensband en een gedeeld enthousiasme. Beide waren nodig om samen iets moois te maken.”