website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Paul van der Steen over het gebrek aan historisch besef als het om vrouwen gaat

Paul van der Steen — Geplaatst op donderdag 7 februari 2019, 12:03

© Harry Heuts

De Schepping In deze rubriek schrijven journalisten zelf iets over de totstandkoming van hun product. Deze keer: Paul van der Steen over zijn boek ‘De ongehoorde helft. De eerste vrouwen op het politieke ­pluche’ dat 15 februari verschijnt.

Wie het plan opvat om biografische schetsen van tien personen in één boek op te nemen, weet bij voorbaat dat hij zijn bronnen op veel verschillende plekken zal moeten zoeken. Gaat het om vrouwen uit het verleden (in dit geval de eerste Nederlandse vrouwen die politieke ambten bekleedden) dan geldt dat nog sterker. Mannen maakten en schreven de geschiedenis. Bewaren en beschrijven was minder belangrijk als het om vrouwen ging, zelfs om degenen die als eersten politieke ambten bekleedden.

De echtgenoot van een van de twee van de eerste vrouwelijke wethouders van Nederland kaartte na haar plotselinge overlijden in 1930 de mogelijkheid van een geschilderd portret aan bij het college van B en W van Valkenburg aan de Geul. Zij had immers geschiedenis geschreven. De gemeentebestuurders vonden dat wel erg veel eer: misschien kon de echtgenoot een uitvergrote foto van zijn vrouw sturen, dan hingen ze die wel ergens op. Zo’n voorbeeld zegt wel iets over het gebrek aan historisch besef destijds.
De voorloper van kennisinstituut Atria probeerde in die jaren al wel tegenwicht te bieden.  De afgelopen decennia zijn sowieso inhaalslagen gemaakt, waardoor archiefmateriaal behouden werd en voorheen onbelichte geschiedenis alsnog aandacht kreeg. Hoewel Marga Klompé, de eerste vrouwelijke minister van Nederland, de enige van de politici in mijn boek is die ook al een serieuze biografie kreeg.

Omdat werken voor moeders lange tijd taboe was, geldt voor veel van de eerste vrouwen in politieke ambten dat ze meestal alleenstaand, of wel gehuwd maar kinderloos waren. Nazaten met herinneringen of bronnenmateriaal waren er daardoor weinig. Ik kon nog wel spreken met een dochter en een zoon van Truus-Smulders-Beliën, de eerste vrouwelijke burgemeester van Nederland. Via hen kreeg ik ook de ontroerende sollicitatiebrieven onder ogen, die hun moeder in 1946 stuurde naar de Noord-Brabantse Commissaris van de Koningin, de minister van Binnenlandse Zaken en koningin Juliana. Haar man was de vierde man uit zijn familie die burgemeester van de gemeente Oost-, West- en Middelbeers was. Maar hij kwam tijdens de oorlog om in Duitse gevangenschap. Zij wilde het ambt graag vasthouden voor haar nog minderjarige, oudste zoon. Dus nam ze een moedige stap en vertelde ze in haar regelmatige onderwijzeressenhandschrift dat zij het ambt zelf wilde bekleden ‘vanwege zeer bijzondere omstandigheden van plaatselijken en persoonlijken aard’.

Behalve correspondentie en notulen uit de werkzame periode van de vrouwen bieden kranten en tijdschriften van toen ook een mooie kijk op hun activiteiten en op de manier waarop er tegen hen werd aangekeken. Wat vooral opviel is hoelang de vooroordelen die vrouwen tot honderd jaar geleden van het kiesrecht weghielden (te weinig verstand, te veel emotie, niet de juiste stem, te veel bezig met uiterlijkheden) daarna bleven echoën. Tot in de media van nu. Denk aan analyses voorafgaand aan Algemene Beschouwingen met relatief veel vrouwelijke fractievoorzitters een jaar of acht geleden die spraken over ‘the battle of the babes’. Of aan Jeanine Hennis-­Plasschaert die na haar aftreden als minister vorig jaar in een krantenportret werd neergezet als ‘opvallende verschijning met haar hoogblonde haar en tijger­printlaarzen tot boven de knie’ en ‘goedlachse flapuit’.

Paul van der Steen (49) studeerde journalistiek en politicologie en werkte van 1994 tot 2008 bij De Limburger. Sinds 2008 freelancet hij voor onder meer NRC, Trouw, De Limburger, het Historisch Nieuwsblad en Zuiderlucht. Hij promoveerde in 2004 op een biografie van oud-premier Cals en publiceerde daarna nog een aantal boeken. Zijn jongste boek ‘De ongehoorde helft. De eerste vrouwen op het politieke ­pluche’ verschijnt op 15 ­februari bij uitgeverij Vantilt (ISBN 97894600441 37, 164 pagina’s, € 19,95).

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

COP Bladenmaken

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.