Panelgesprek: Moeten journalisten AI-teksten controleren of zet je in op taken die betekenis geven?

De belangrijkste bevindingen uit de Arbeidsmarktmonitor kun je hier vinden.

In het panelgesprek discussieerden Femke Cnossen, onderzoeker en docent aan de Rijksuniversiteit van Groningen, gespecialiseerd in de arbeidsmarkteconomie en technologische veranderingen binnen de arbeidsmarkt, Philippe Remarque, directeur journalistiek DPG Media en oud-hoofdredacteur van de Volkskrant en Thomas Bruning, algemeen secretaris van de beroepsvereniging voor journalisten NVJ.

Het gesprek werd geleid door journalist en podcastmaker Rianne van der Molen, die het panel drie verschillende stellingen over de invloed van AI op de journalistiek aanreikte.

©Wilmar Dik

Stelling 1: Journalisten zonder AI-vaardigheden hebben over drie jaar geen werk
Femke Cnossen komt direct met een van de meest steekhoudende argumenten om te pleiten dat we waakzaam moeten zijn voor de gevolgen van AI op de journalistieke arbeidsmarkt. Allereerst wil ze onderstrepen dat de mens altijd een voorsprong op AI zal hebben. Dat ligt volgens haar simpelweg in de waarde die een journalistiek product krijgt als duidelijk is dat een mens een journalistiek product heeft gemaakt.

Maar juist daar ligt het gevaar op de loer, aldus Cnossen. Het lijkt evident dat AI op den duur de meest simpele journalistieke werkzaamheden zal overnemen. Te denken valt aan basale tekstverwerking of eenvoudige onderdelen van bureau- en beeldredactie. Maar dat zijn juist de vaardigheden die startende journalisten nodig hebben om hun journalistieke talenten verder te ontwikkelen en uiteindelijk hun voorsprong op AI te behouden. Een catch 22 dus, betoogt ze.

Als we het hebben over de invloed van AI op ons werk, moeten we niet alleen kijken naar welke banen er verdwijnen of juist bij komen door kunstmatige intelligentie, zegt Cnossen. “We moeten het ook hebben over de kwaliteit van ons werk. Waar word je blij van? Moeten journalisten AI-teksten controleren of zet je in op taken die betekenis geven?”

Remarque vindt de stelling overdreven; “maar daar zijn stellingen voor”. Dat AI het journalistieke vak gaat veranderen is volgens hem wél duidelijk. En ook hij is ervan overtuigd dat de menselijke factor in ons werk onderscheidend zal blijven. Dat vertaalt zich volgens Remarque nu al in persoonlijke, journalistieke content (video’s bijvoorbeeld), maar ook in factchecking.

“Het vertrouwen in instituties is niet meer vanzelfsprekend, daarom moet je als journalist meer over jezelf en je journalistieke afwegingen vertellen. Je moet je laten zien. Mensen zitten misschien wel vaak op hun telefoon, maar ze kijken dan nog steeds naar andere mensen.” Zichtbaarder worden voelt niet voor iedere journalist gemakkelijk, geeft Remarque toe. “Dat is best moeilijk voor journalisten die vooral stukjes willen tikken. Maar we moeten ook dat goed beheersen.”

Kunstmatige intelligentie zal het uitvoeren van bepaalde taken sneller maken, vervolgt Remarque.  “Wij hopen dat daardoor meer ruimte wordt gecreëerd om achter je bureau vandaan te komen en naar buiten te gaan. Onder de mensen komen. Daar moeten we beter in worden.”

Banen ziet hij niet direct verdwijnen, maar functies zullen door AI wel veranderen. En dat gebeurde tijdens eerdere technologische omwentelingen ook al. Zo werd de archiefafdeling van de Volkskrant ooit ontmanteld door de opkomst van zoekmachines. “Nu zie je bijvoorbeeld dat het belangrijk wordt dat eindredacteuren ook goede prompts kunnen schrijven.”

Ook Bruning onderstreept de waarde van de authenticiteit die je als mens kunt gebruiken in je journalistieke werk. “Juist met beeld kun je het verschil maken. Ga de straat op, naar plekken waar je wel uniek bent.” Tegelijkertijd worden juist die plekken ook gevaarlijker voor journalisten, stelt Bruning.

Wie echt bang is om zijn baan te verliezen door AI, moet volgens hem vooral proberen niet achterop te raken qua kennis. “Zorg ervoor dat je altijd een stap vooruit blijft.”

Journalisten die een vast contract hebben bij een van de grote uitgevers in Nederland, prijzen zich gelukkig met een groot scholingsaanbod dat hun werkgever te beschikking stelt. Ook op het gebied van AI. Maar hoe zit dat met freelancers? Volgens Bruning is het daarom belangrijk dat de uitgeefsector samenwerkt om ervoor te zorgen dat deze groep journalisten, bijvoorbeeld door het aanbieden van cursusleiders voor de NVJ Academy, ook deugdelijke trainingen kan volgen. “Want freelancers kunnen in het geval van cursussen niet terugvallen op de werkcode van DPG Media”, zegt Bruning.

Remarque wil dit nuanceren: “Wij kunnen dat niet doen, omdat de belastingdienst daarop handhaaft. Daarnaast zijn de mensen die ik tegenkom en het meest over AI weten, heel vaak freelancers. Die lezen bijvoorbeeld ook de Villamedia nieuwsbrief (AI-Media Journaal, red.)”

Wees daarom waakzaam en bedenk ook dat AI geen technologie is die maar op één manier ingezet kan worden

Stelling 2: Werkdruk in journalistiek is hoog. AI vergroot die alleen maar
Dat de werkdruk bij iedere grootschalige technologische innovatie verandert, meestal niet ten goede, zag Bruning ook tijdens een van de recente digitaliseringsslagen. Toen werd de journalistiek een 24-uurs business en bleken de zaktijden van print niet langer leidend. Daar is de alomtegenwoordige invloed van sociale media bijgekomen. Volgens Bruning is het daarom belangrijk om journalisten de kans te geven ook even ‘uit’ te kunnen staan.

“De nieuwe generatie bewaakt haar 24 uur beter. Dat was vroeger not done. Ik heb daar zelf eerlijk gezegd ook nog steeds moeite mee. Maar je moet kunnen zeggen: ‘Ik heb liefde voor het vak, maar die telefoon gaat ook zo nu en dan uit. Anders ga ik eraan ten onder.’”

Lees ook: Iets minder journalisten in Nederland door verschuiving van freelance naar vast

Stelling 3: AI creëert gevaarlijke schijnzekerheid. We vertrouwen systemen die we niet begrijpen
We moeten stoppen om te doen alsof AI iets is wat ons zomaar overkomt, stelt Cnossen. “Daarom is het belangrijk om kritische vragen te stellen, over ethiek bijvoorbeeld. En we moeten ons afvragen waarom we zo afhankelijk zijn van big tech en zomaar onze data geven. Wees daarom waakzaam en bedenk ook dat AI geen technologie is die maar op één manier ingezet kan worden.”

Dat we een systeem niet begrijpen, hoeft ons er per definitie niet te van weerhouden om het te gebruiken, zegt Remarque.

“Veel mensen weten ook niet helemaal tot in detail hoe Google Search bijvoorbeeld werkt. In deze fase is het vooral belangrijk dat we alles wat door AI tot stand komt dubbelchecken. Mens, machine, mens. Daar wordt echt genoeg over gepraat in de sector en iedereen heeft AI-protocollen. Als er een fout in je output komt en je moet toegeven dat dit door AI is ontstaan, dan is dat het begin van het einde. Je reputatie staat echt op het spel.”

Volgens Bruning is dat checken niet altijd zo eenvoudig. “De vertaalmogelijkheden van AI zijn heel erg goed. Maar als je die andere taal niet machtig bent, loop je wel een heel groot risico.”