Opinie Michel Robles: ‘Collega’s, wees niet bang voor constructieve journalistiek’

Ter introductie. Ikzelf (71) heb - na een studie cultuurpsychologie en enige jaren als milieu voorvechter - dertig jaar als freelance (onderzoeks)journalist gewerkt. Onder meer voor vakpublicaties als MilieuMagazine en ROMagazine, Vrij Nederland, De Correspondent, voor dagbladen en voor wetenschapsmedia als EOS Magazine. Ik ben ook vader, half joods en heb familie in Israël. Dat de gruwel-orgie van 7 oktober 2023 en wat daarop volgde voor mij een troosteloze achtbaan betekende, hoeft weinig betoog.

Journalistiek kon ik daarom weinig betekenen: te betrokken. Ik heb me beperkt tot als joods burger mee te doen aan initiatieven gericht op medemenselijkheid. Onder meer aan het door Nijpels genoemde Getuigen Van Gaza-initiatief, waarbij de namen van alle bekende slachtoffers non-stop openbaar voorgelezen worden. Ontroerende reacties van Palestijnen leerden mij: het was niet helemaal voor niets.

Onwetendheid
Toch ben ik me ook gaan verdiepen. Want: snappen we hier eigenlijk wel wat er onderhuids allemaal meespeelt rond het van religie, tragedie én schoonheid doordrenkte oude land Kanaän. Mijn eigen onwetendheid bleek verbijsterend.

Mijn culturele wortels als ‘sefardische’ jood in de oeroude Arabisch-tribale nomadenwereld; de Kaukasisch-christelijke achtergrond van onze fanatieke Oost-Europese volksgenoten; de diepere oorzaken van de diaspora; de xenofobie en discriminatie in joodse gelederen; ons schrijnende slavernijverleden – het was allemaal nooit goed tot me doorgedrongen. Net zomin als de tijdgebondenheid van het politiek-zionistische ideaal van zelfstandige staatsvorming, de afhankelijkheid bij de NAVO van Israëlische wapenonderdelen, de feitelijke positie van Hamas en andere Palestijnse machtsfactoren, de relaties tussen onze universiteiten, wetenschapsfinanciering en Israël, de denkwereld van antizionistische orthodoxe joden, enzovoort.

Kwam mijn kennisgebrek door een blikvernauwende educatie? Door luiheid? Door gemankeerde berichtgeving in de media? Hoe dan ook, mijn eerdere oproep op Villamedia, in 2024, om in te zetten op brede Midden-Oosten onderzoeksjournalistiek kwam mede hieruit voort.

Nu is er een wankel staakt-het-vuren, met allerlei verontrustende bijverschijnselen. Oké, het gaat nu tenminste over uitwegen uit deze wereldvrede bedreigende wraakspiraal. Maar de toekomst oogt onverminderd somber. Duurzaam vreedzame twee-statenoplossing? Klinkt érg on-Arabisch… Dat roept de vraag op: sluimeren in de kantlijn van de actualiteit misschien ook interessante alternatieve toekomstscenario’s? Of staan we straks wéér wanhopig op het Malieveld?

Onbevangen, kritisch toetsend verslag doen van aangedragen oplossingen is geen ‘activisme’, maar gewoon professionele zorgvuldigheid

Hamvraag
Het ‘harde’ nieuws dwingt ons tot verslag doen van rondzingende oplossingen - en ons daarbij door niemands kabaal of belang laten muilkorven. Het laat tevens zien dat dit eigenlijk altijd een onlosmakelijk onderdeel vormt van moderne verslaggeving. Tegen iedereen die, net als Nijpels worstelt met het idee van ‘constructieve journalistiek’ zou ik willen zeggen: niet onnodig bang zijn, collega’s! ‘Objectieve’ journalistiek’ bestaat niet eens. Nuance, doen! Open oog bewaren, absoluut! Evenwicht, verplicht! Toch zijn en blijven ook wij als waarnemers getekend door tijd en cultuur. Bijvoorbeeld qua onderwerpkeuze, bronnenkeuze en citatenselectie.

Maar nog belangrijker, naast onze zelf-aangemeten (en helaas steeds meer bedreigde) waakhondentaak hebben we nog minstens twee andere ‘democratische functies’: verbinden en handelingsruimte bieden. Wanneer wij onze informatie op een eerlijke en toegankelijke manier aanreiken, kunnen burgers machteloosheid en alleen-staan ontstijgen en eigen maatschappelijke keuzes maken.

Onbevangen, kritisch toetsend verslag doen van aangedragen oplossingen is daarom geen ‘activisme’, maar gewoon professionele zorgvuldigheid. Onze kostbare riedel ‘wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe?’ heeft een oersterk sluitstuk. Namelijk, precies datgene wat voor de meeste mensen de werkelijke hamvraag is: wat nu?