Opinie: ‘Bloedbad in Palestijnse regio vraagt om breed duidende onderzoeksjournalistiek’

Toen op 7 oktober de etterbuil van het Midden-Oosten opnieuw open barstte, was ook mijn clannish paniekreflex: waar is mijn lieve familie? Wat nu, wat nu?

Maar op TV zag ik tevens die Palestijnse oma hartverscheurend huilen: “Ze gaan ons van de aardbodem wegvagen!” Ze kreeg misselijkmakend gelijk. Ben ik-jood ineens aan de duistere oever van de wereldgeschiedenis beland?

Dan ga je lezen, scrollen, informatie inzuigen waar je nooit actief naar had gezocht. Je ontdekt: wat wist ik weinig! De decennialang bejubelde socialistisch-zionistische droom van ‘terugkeer naar het beloofde land’,  kleurige volksdansen en een ‘bloeiende woestijn’ móest achteraf gezien wel uitlopen op een steeds uitzichtlozer lijkende nachtmerrie. Reden: de reeds lang voor de holocaust ingebakken minachting voor de lokale Palestijnse bevolking.

‘Apartheidssysteem’
Veel moderne wetenschappers zien het zionisme als een religieus-etnische variant van westers kolonialisme. Het recente boek Towers of Ivory and Steel van de Canadees-Israëlische onderzoekster Maya Wind schildert dit op adembenemende wijze. Wind onderzoekt de Israëlische universiteiten. Ze documenteert op basis van - vaak Hebreeuwse - academische en militaire bronnen hoe die instituten doelbewust zijn gebouwd en fungeren als onmisbare repressie-instrumenten in wat Amnesty International (2022) een ‘apartheidssysteem’ noemt.

Wind beschrijft rabiaat contra-wetenschappelijke praktijken. Zoals verdonkeremanen van Palestijns archeologisch erfgoed, systematisch bouwen aan een rechtsfilosofie die de minderwaarde van Palestijnse levens(vreugde) en rechten moet legitimeren. Of (pagina 48) een top-academicus die op de radio uitlegt dat “de enige manier om een Palestijnse opstandeling af te schrikken is: zeggen dat zijn zuster en moeder verkracht zullen worden”.

Het roept unheimische historische associaties op en overstijgt verre het tamme containerbegrip ‘verwevenheid’, dat ik in kranten tegenkom.
Wind’s boek lijkt een soort Nieuwste Testament te worden onder studenten en universiteitsmedewerkers die zich roeren tegen nauwe banden met Israël’s universiteiten, terwijl Gaza’s academische infrastructuur is weg gebombardeerd.  Maar met een beroep op de ‘vrije academische dialoog’ hebben de Nederlandse universiteitsbestuurders verbazend eensgezind, snel en onbuigzaam gereageerd.

Barstensvol vragen
Dit alles schreeuwt om onderzoeksjournalistiek. Ook jongeren die ik spreek, zitten barstensvol vragen. Kloppen de observaties in Winds ‘academisch activistische’ boek? Welke belangen en geldstromen spelen er precies rond de samenwerking met Israëlische universiteiten? Koesteren universiteitsbesturen tenminste hulpplannen richting hun Palestijnse onderzoekspartners?

En in het Midden-Oosten zelf: heeft de jongste geweldsexplosie ook de Israëlische academici opgeschud? Hoezo blijven de Arabische buurstaten Palestijnse vluchtelingen keihard weigeren? Wie zorgt straks voor wederopbouw en/of compensatieregelingen voor oorlogsleed? Waarheen gaat het met stokebrand Iran, of met Amerika onder Donald Trump? Zijn bruikbare vergezichten voorhanden voorbij het welles-nietes over de tweestaten-mantra? Welke journalistieke meesterverteller kan in simpele taal de oerkrachten beschrijven achter dit schier oudtestamentische bloedbad, inclusief het alsmaar genadelozer geworden zionationalisme en allerlei vormen van politieke Islam?

Langzaam komen zulke verhalen los. De Volkskrant becijferde onlangs de (handels)gevolgen van de   grootschalige vernietiging van Gaza’s landbouwgrond. Het NRC beproefde een portret van Hamas, dat de burgerslachting in Gaza strategisch schijnt toe te juichen. De Groene vergeleek de studentenopstanden eind jaren zestig met de tactisch worstelende campusactivisten van nu, die zich door hun ‘alma mater’ moreel verlaten voelen.

Terloops signaleert auteur Caspar Thomas overigens dat de Palestijnse wetenschappers géén boycot van Israëlische universiteiten vragen. 

Ga zo door, collega’s, niet laten afleiden! Journalistieke herbezinning is broodnodig. Op de verscheurde joodse en Islamitische werelden op hun toekomstperspectieven en op onze eigen ingesleten blinde vlekken.