Opinie: gratis gaat het verschil voor jongeren niet maken

In oktober 2024 publiceerde het Commissariaat voor de Media (CvdM) een onderzoek naar jongeren en nieuws. Het maakte duidelijk dat 78 procent van de 16- tot 24-jarigen sociale media gebruikt om op de hoogte te blijven van het nieuws.

Wat mij vooral raakte, is de conclusie uit het rapport dat jongeren wel degelijk geïnteresseerd zijn in het nieuws. Alleen haken ze pas echt aan als het nieuws aansluit bij hun leefwereld. De interesse in nieuws groeit als de invalshoek relevant is voor deze doelgroep en ze zichzelf terugzien in de verhalen.

Ik houd me heel veel bezig met de nieuwsconsumptie van deze jonge doelgroep. Daarin zie ik dat sociale media een cruciale rol spelen. Niet alleen omdat jongeren daar het nieuws tegenkomen, maar ook omdat die platforms hun verwachtingen van de manier waarop het nieuws gebracht zou moeten worden hebben gevormd. Ze hebben, in mijn optiek, een voorkeur voor korte, persoonlijke en herkenbare verhalen. Nieuws dat niet over henzelf lijkt te gaan, verdwijnt in de ruis van de tijdlijn. Gratis toegang tot nieuws verandert dit patroon denk ik niet, maar herkenning en relevantie wel.

Uit hetzelfde onderzoek van het CvdM blijkt dat de NOS het populairste nieuwsmerk onder de jongeren is en dat meer dan de helft van de jongeren geen ander nieuwsmerk tegenkomt op sociale media. Met een goede strategie en timing weet NOS Stories inmiddels 1,2 miljoen mensen op Instagram te bereiken. Dat is knap, maar in mijn ogen ook zorgwekkend. Want als één merk het nieuwsbeeld van een hele generatie bepaalt, gaat er iets mis met de pluriformiteit.

Andere nieuwsmedia lukt het minder goed om jongeren op die schaal te bereiken en daar zijn natuurlijk meerdere redenen voor. Commerciële uitgevers wijzen vaak naar de ruimte die NOS, als publieke omroep, heeft om te experimenteren met publiek geld. Dat is natuurlijk deels terecht.

Maar als ik zie dat DPG Media vorig jaar 274,4 miljoen euro winst maakte, vraag ik mij toch af: waren de nieuwsconsumenten van de toekomst niet eerder een investering waard?  Sociale media zijn niet rendabel in traditionele verdienmodellen. Maar winstgevendheid mag in mijn naïeve ogen nooit de maatstaf zijn voor de waarde van journalistiek.

En nog belangrijker: het gaat niet alleen om de vorm, maar ook om de inhoud. Het jongerenperspectief is juist de sleutel om journalistiek weer betekenisvol te maken voor jongeren. Een voorbeeld: een verslaggever van NOS Stories ging deze week de straat op om te vragen wat jongeren van de gratis abonnementen vinden. Hun reactie? Bijna alle jongeren die de verslaggever spreekt, vinden het een goed initiatief, maar benadrukken dat het afhangt van wat er in de krant staat.

Jongeren willen niet alleen gratis nieuws, maar vooral geraakt worden. Ze willen begrijpen waarom iets ertoe doet en vooral wat het met hen te maken heeft. De eeuwige vraag: ‘what’s in it for me’.

Janna Nieuwenhuijzen, oprichter van Snackpaper en nu ‘head of future audiences’ bij DPG Media, zegt in een reactie tegen Stories: “Uiteindelijk is het ook belangrijk dat mensen leren dat voor goede journalistiek betaald moet worden. Maar daarvoor moeten wij in eerste instantie heel hard ons best doen om betere journalistiek te maken die beter resoneert bij mensen.” Daar ligt de oplossing en mijn hoop.

Lees je dit en denk je: ‘dat zeg je wel heel makkelijk’. Ik snap het, maar jongeren winnen we niet alleen met gratis toegang, maar met verhalen die voor hen betekenisvol zijn en met journalisten die hun wereld serieus nemen. Journalistiek begint niet bij zenden, maar bij luisteren. En het lijkt mij dat daar de toekomst van ons vak ligt.