NVJ vraagt bij informateur Plasterk om aandacht voor brandende journalistieke kwesties

De NVJ stelt dat journalistiek het beste functioneert bij een gebrek aan inhoudelijke overheidsbemoeienis. “Dat geldt niet voor een aantal basisvoorwaarden, die noodzakelijk zijn voor het uitoefenen van ons vak. Daar kan een nieuw kabinet wel degelijk een wezenlijke rol spelen.”

De NVJ doet informateur Plasterk in hun brief een zestal aanbevelingen.

Voorop staan garanties voor een sterke, onafhankelijke publieke omroep op zowel lokaal, regionaal als landelijk niveau.  “Er is geen verdienmodel om juist de meest wezenlijke journalistieke functies overeind te houden én toegankelijk te houden voor een breed publiek. Wij vragen u te investeren in een publieke omroep waarbij de journalistieke functie een kernactiviteit vormt en waarbij de onafhankelijkheid via verplicht gestelde redactiestatuten, zekerheid biedende (vaste) werkvoorwaarden en structurele financiering goed is gewaarborgd”, schrijven Jensma en Bruning.

Verder moet de overheid het oog op de bal houden wat betreft mediaconcentraties en moet er regelgeving komen rondom transparantie van media-eigendom.

In dat licht dient de positie van freelancemakers te worden verstevigd. “De geconcentreerde markt heeft gezorgd voor een onevenwichtige positie tussen (freelance) makers en mediabedrijven. Dit brengt de onafhankelijkheid en kwaliteit van de nieuwsvoorziening in gevaar. Wij vragen u de positie van de makers te versterken door aanpassing van de wet auteurscontractenrecht, waardoor collectief onderhandelen over tarieven en hergebruik beter verankerd wordt in de wet.” 

Verder moet de publieke nieuwsvoorziening vaker worden gevoed met werk van private lokale en regionale nieuwsmedia, stelt de NVJ: “In een gezond persklimaat is ruimte voor meerdere stemmen en invalshoeken. Private spelers hebben daarin een belangrijke taak met een publiek belang. Door steuninitiatieven op het gebied van onderzoeksjournalistiek en regionale en lokale journalistiek ook beschikbaar te maken voor private partijen, draagt de overheid daaraan bij. Verbindt daar echter wel stringente voorwaarden aan, zodat dit geld daadwerkelijk wordt gebruikt voor het publieke doel waarop het gericht is en de makers een billijke honorering krijgen.”

De vele gewelddadige incidenten tegen journalisten en mediaorganisaties van de afgelopen jaren verdienen meer aandacht voor een veilig werkklimaat. Online bedreiging, discriminatie en intimidatie leidt zelden tot veroordelingen. Die “ervaren straffeloosheid” moet worden aangepakt, onder meer door binnen politie en OM een gespecialiseerde eenheid met capaciteit en kunde te vormen, die deze vormen van bedreiging kunnen aanpakken.

De verantwoordelijkheid van sociale mediabedrijven daarin moet worden benadrukt. Dat kan volgens de NVJ onder meer door Europese wetgeving op dat gebied hier snel te implementeren.

Verder moet er een ongeclausuleerd vertrouwen uit in de journalistieke beroepsgroep worden uitgesproken. “Een dergelijk signaal vanuit een nieuw te vormen kabinet, uitgesproken door de partijen die eerder de integriteit van de journalistiek in twijfel trokken, zou een eerste stap zijn naar een veiliger werkklimaat voor journalisten”, aldus Folkert en Bruning.

Als laatste is het zaak om de haperende Wet Open Overheid (Woo) te verstevigen, door de afhandeling van informatieverzoeken bij gespecialiseerde, onafhankelijk opererende informatiedeskundigen binnen de overheid neer te leggen. Die dienen bovendien los te staan van communicatie-afdelingen, vindt de NVJ.

“Investeer in een overheid die niet fungeert als een marketingmachine”, aldus de vakvereniging.