NVJ Academy cursus Wapen jezelf tegen geheime diensten

Vraag jij je wel eens af of je bronnen goed genoeg zijn beschermd? Of het wel veilig is om via programma’s als Teams te overleggen? Heb je weleens het vermoeden dat je gangen zijn nagegaan toen je bezig was met een gevoelig onderwerp waarbij pijnlijke onthullingen dreigden? Of gewoon bij een onderzoek waarbij ongemakkelijke waarheden aan het licht kwamen?
Journalisten zijn interessant voor inlichtingendiensten vanwege hun kennis of het onderzoek dat ze doen. De interesse is breed: onderwerpen als bijvoorbeeld vluchtelingen en migrantengemeenschappen trekken hun aandacht. Evenals corruptie, ondermijnende misdaad, georganiseerd seksueel misbruik of digitale technologie. Met regelmaat worden journalisten door de AIVD of de politie benaderd om informatie te delen. Wat moet je dan doen?
Om de awareness bij journalisten te vergroten over ongewenste inmenging door veiligheidsdiensten is er een training opgezet – door onderzoeksjournalisten Stella Braam en Huub Jaspers, met steun van collega’s Joep Dohmen en Olivia den Hollander. En met top-gastdocenten. Ze willen journalisten beter wapenen tegen niet-zichtbare bedreigingen vanuit de wereld van geheime diensten in binnen- en buitenland, zowel online als in de fysieke wereld.

Inhoud training
1. De schimmige relatie tussen inlichtingendiensten en de journalistiek
• Met welke (binnen- en buitenlandse) inlichtingendiensten kan een journalist te maken krijgen en hoe werken zij?
• Wat weten we hierover op basis van eigen onderzoek (NRC, Argos Radio), andere Nederlandse onthullingen en internationale studies?
• Bij welke onderwerpen moet je extra alert zijn?
• Hoe vraag je je (eventuele) inzagedossier op bij inlichtingendiensten?
• De voor- en nadelen van het opvragen van je (inzage)dossier.

2. De bevoegdheden van de diensten en de rechten van de journalist
• Wanneer mogen inlichtingendiensten – maar ook justitie, politie of de rijksrecherche – journalisten benaderen om informatie te delen of in actie komen tegen journalisten en media?
• Wat mogen deze diensten volgens de wet wel en niet?
• Op welke wet- en regelgeving kunnen journalisten zich beroepen?
• Hoe zijn verschoningsrecht en bronbescherming geregeld in Nederland?
• De ethische kant: mogen journalisten samenwerken met de diensten?

3. ‘Inlichtingenproof’: veilig werken in de praktijk
• Veilig werken online en offline (in de fysieke werkelijkheid).
• Risico’s bij de omgang met (kwetsbare) bronnen en geheime informatie. Hoe deze risico’s te beperken?
• Wat moet je in welke situatie wel en niet doen?
• Veilige communicatiemiddelen, versleuteling en digitale tools.
• Risico’s van externe (buitenlandse) servers – en alternatieven.
• Witwassen van informatie en de Zes V’s over Veilig Werken.
• Praktijk: een simulatiespel gebaseerd op echte ervaringen en gebeurtenissen.

Doelen training
Na deze training:
• Heb je basiskennis van inlichtingendiensten en hun bemoeienis met de journalistiek.
• Weet je wat je rechten zijn bij contact met geheime diensten (plus politie en justitie).
• Herken je risico’s en kun je je ertegen wapenen.
• Bescherm je je bronnen optimaal.
• Ga je veilig om met (vertrouwelijke) informatie.
• Ben je online zo goed mogelijk beveiligd.

Trainers
Stella Braam (Haarlem, 1962) werkte onder andere voor De Groene Amsterdammer, Vrij Nederland, Opzij, NRC en de Volkskrant. Jarenlang bedreef ze participerende journalistiek ('undercover'). Ze schreef spraakmakende boeken, waaronder: De blinde vlek van Nederland, Grijze wolven (met wijlen Mehmet Ülger), Tussen gekken & gajes, Ik heb Alzheimer, Ik blijf thuis en Uitweg (met Boudewijn Chabot). In 2022 ontdekte Braam dat de AIVD al sinds 1986 interesse in haar persoon en werk heeft gehad. Sindsdien richt Braam zich op de relatie tussen de journalistiek en inlichtingendiensten en is zij oprichter en kartrekker van de Monitor Journalistiek en Inlichtingendiensten.

Joep Dohmen (Heerlen, 1960) schrijft sinds 1983 over fraude, corruptie en machtsmisbruik. Hij werkte bij De Limburger en NRC. Dohmen onthulde onder andere het BVD-dossier over Joseph Luns en schreef over het werven van journalisten door de AIVD en MIVD, en hoe Stella Braam jarenlang door de AIVD werd gevolgd. Hij publiceerde boeken als De Vriendenrepubliek, Kreukbaar Nederland, De geur van kolen, De Vriendenreünie en Tuig van de richel (2025). Hij won meerdere journalistieke prijzen (onder andere De Tegel, De Loep) en werd in 2010 uitgeroepen tot Journalist van het Jaar. Sinds 2022 is hij adviseur van de Monitor Journalistiek en Inlichtingendiensten.

Olivia den Hollander (Dirksland, 1980) maakte in 2022 de overstap naar de journalistiek en begon als trainee onderzoeksjournalistiek bij The Investigative Desk. Ze schreef voor AD, De Correspondent, Vrij Nederland, Follow the Money en NRC. Sinds 2023 is zij redacteur Economie & Recht bij NRC. Eerder werkte ze als advocaat, met ervaring in bestuursrecht en civiel recht. Sinds 2024 geeft ze juridische trainingen aan journalisten en adviseert ze over Woo-procedures.

Huub Jaspers (Tuddern, 1958) is oud-eindredacteur van Argos (VPRO/HUMAN). Hij maakte tientallen uitzendingen over inlichtingendiensten en geheime operaties. In 2020 onthulde Jaspers, samen met The Washington Post en ZDF Operatie Rubicon, en later het bestaan van Maximator, een internationaal afluistergenootschap. Zijn werk trok jarenlang de aandacht van de AIVD en MIVD; via een inzageverzoek kreeg hij slechts beperkte documenten en hij voert nu juridische procedures voor meer openheid. Jaspers won meer dan tien onderscheidingen, waaronder De Tegel en tweemaal De Loep. In 2010 werd hij uitgeroepen tot Journalist voor de Vrede. Sinds 2022 is hij adviseur van de Monitor Journalistiek en Inlichtingendiensten.

Jurre van Bergen komt uit de wereld van de ethische hackers. Hij is een ervaren computerbeveiliger met meer dan tien ervaring. Hij was betrokken bij het opzetten van Publeaks, deed de beveiliging van een tiental redacties bij de OCCRP en onderzoekt nu spyware en de surveillance-industrie bij Amnesty International.

Meer informatie en inschrijven