NOS: meeste freelance contracten in de huidige vorm straks niet meer toegestaan

In de hele organisatie van de NOS werken zo’n 200 freelancers. En vaak werken zij al jaren als zzp’er voor de omroep. De organisatie omschrijft het inzetten van freelancers voor de flexibiliteit van een 24-uursorganisatie als “onmisbaar”.

In het intranet-bericht stelt de NOS dan ook dat het gaat om “een gezamenlijk probleem”. “Door deze ontwikkelingen gedwongen, en na extra raadpleging van arbeidsjuristen en fiscalisten, is de NOS tot de conclusie gekomen dat de meeste freelance contracten in de huidige vorm niet meer zullen worden toegestaan. Naar de huidige inzichten kan de NOS per 1 juli 2025 alleen nog werken met CAO-contracten en daarnaast met freelancers die voldoen aan de strengere beoordelingscriteria uit de nieuwe wet VBAR. Voor de duidelijkheid: dat betekent dat freelancen bij de NOS nog wel tot de mogelijkheden blijft behoren, maar alleen binnen de kaders van de strengere wet- en regelgeving. En wat die CAO-contracten betreft: hoe en in welke vorm die moeten worden gegoten, dat weten we nog niet.”

Hoe deze problemen moeten worden aangepakt en welke oplossingen er mogelijk zijn, is nog onduidelijk. De NOS heeft daarom een projectgroep opgericht om over deze vraagstukken na te denken. Ook worden freelancers uitgenodigd om in een vertegenwoordiging mee te praten en ideeën te leveren. “Want als er binnen de (aanstaande) wet- en regelgeving creatieve oplossingen zijn te bedenken, dan staat de NOS daar zeer voor open. Verder wordt natuurlijk ook de Ondernemingsraad bij het proces betrokken en worden de Redactiecommissies op de hoogte gehouden.”

Handhaven Belastingdienst, jurisprudentie en nieuwe wetgeving
Want het probleem met betrekking hoe zzp’ers straks moeten werken speelt natuurlijk niet alleen bij de NOS, het gaat om alle freelancers die werken voor journalistieke organisaties en mediabedrijven. Volgens vertelt NVJ-secretaris Zelfstandigen Milen van Boldrik spelen er nu meerdere dingen.

“De Belastingdienst gaat per 1 januari handhaven op de ‘oude’ wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie) op schijnzelfstandigheid. Daar werd eigenlijk de afgelopen jaren niet op gehandhaafd. Dat de Belastingdienst dat nu wel gaat doen heeft twee redenen: er zijn in de afgelopen jaren meerdere rechtszaken gevoerd, onder andere Deliveroo en Uber, over de vraag wat nu een freelancer is en wat een werknemer is. Die rechtszaken hebben heel veel jurisprudentie opgeleverd. En, dat heeft ons ook enigszins verrast, dat het nieuwe kabinet de plannen van minister Van Gennip gaat uitvoeren. Dat staat in het hoofdlijnenakkoord.”

De verrassing voor de NVJ zit hem in het gegeven dat de plannen nauwelijks zijn gewijzigd na de internetconsultatie over de nieuwe zzp-wet VBAR, eind vorig jaar. Daar kwamen meer dan 1.100 reacties op, veelal negatief. “De moeilijkheid is dat de volledige wetteksten nog niet openbaar zijn”, aldus Boldrik.

Strengere beoordelingscriteria
Maar als de VBAR doorgaat zonder wijzigingen dan wordt er naar de volgende punten gekeken: een zelfstandige is in de nieuwe wetgeving pas een echte zelfstandige als er geen sprake is van ‘aansturing’. Er mag dus niet een chef om de hoek komen kijken, terwijl dat bij veel redactiewerk in de media natuurlijk wel het geval is.

Verder is bepalend om wat voor soort werk het gaat. Is het structureel en zijn er mensen in dienst die hetzelfde werk doen? Dan is een arbeidscontract op zijn plaats.

En gezag, oftewel werkinhoudelijke aansturing, die behoort er niet te zijn. Ook wordt er gekeken naar het ondernemersrisico en het uurtarief. Verdien je als zzp’er minder dan 32,24 euro per uur, dan kun je er zeker van zijn dat je eigenlijk in loondienst bent.

Dan is er ook nog organisatorische inbedding. Dit betekent dat het heel aannemelijk is dat je een werknemer bent als je werk doet wat structureel is, tot een kernactiviteit van de organisatie behoort en wat je zij aan zij met werknemers doet. Kortom, vrijwel al het bureau- en eindredactiewerk wat nu vaak door freelancers wordt ingevuld, zo schreef de NVJ al eerder.

Bezorgde freelancers
Bij de NVJ komen inmiddels dan ook veel bezorgde telefoontjes binnen van freelanceleden die zich afvragen of ze nog wel kunnen freelancen zoals ze deden, vertelt Van Boldrik. “En dat lijkt niet meer te kunnen. Dat zal echt een grote impact hebben, dus ik begrijp de schok heel goed.” Na het weekend zal de NVJ freelanceleden op de hoogte brengen van alles wat er speelt middels een nieuwsbrief. 

Bij de NOS staat er in iedere geval over dit onderwerp een tweede informatiebijeenkomst gepland voor zzp’ers op woensdag 3 juli vanaf 18:30 uur.