Nog twee maanden tot de nieuwe auteursrechtregels voor online ingaan: wat verandert er?

Een betere onderhandelingspositie voor makers. Dat is een van de doelen die de ‘Implementatiewet richtlijn auteursrecht in de digitale eengemaakte markt’ voor ogen heeft. Met de implementatiewet wordt een Europese richtlijn rondom auteursrechtelijk beschermd materiaal omgezet in Nederlandse regelgeving. De richtlijn geldt ook voor werk van (zelfstandige) journalisten en fotografen.

Die betere onderhandelingspositie moet worden bereikt met een zogenoemde ‘transparantieplicht’. Exploitanten van auteursrechtelijk beschermd materiaal zijn volgens de nieuwe regeling verplicht om makers - zoals journalisten - op de hoogte te houden van de wijze waarop hun werk geëxploiteerd wordt. Daarnaast moeten zij makers informeren over de inkomsten uit exploitatie en de te betalen vergoeding.

Extra bescherming voor persuitgevers
Naast de transparantieplicht moet de Europese copyrightwet ook persuitgevers extra bescherming bieden. Uitgaven zoals krantenartikelen mogen niet zomaar meer worden gebruikt op digitale nieuwsdiensten, zoals Google News. Dergelijke nieuwsdiensten moeten eerst toestemming hebben om het materiaal te gebruiken en moeten voor het gebruik betalen. De bescherming geldt niet voor hyperlinks en hele kleine stukjes tekst, aldus het Ondernemersplein van de Kamer van Koophandel.

De nieuwe regelgeving moet het ook moeilijker maken om filmpjes en muziek waar auteursrecht op rust te delen. Online platforms als Facebook, Twitter en YouTube moeten materiaal dat gebruikers uploaden voorafgaand aan publicatie filteren en inbreuk makende inhoud verwijderen. Daarnaast moeten ze een klacht- en beroepsprocedure aanbieden, waarmee gebruikers bezwaar kunnen maken als hun video of foto geweigerd wordt vanwege een auteursrechtenschending. YouTube is inmiddels al begonnen met dit preventief filteren. Een parodie of karikatuur plaatsen mag volgens de nieuwe regels nog wel.

De nieuwe regelgeving geeft uitgevers ook opnieuw recht op thuiskopievergoedingen. Makers krijgen dergelijke collectief geïnde vergoedingen voor kopietjes die van hun werk gemaakt worden of voor uitleningen van hun werk via bijvoorbeeld bibliotheken. In het verleden bestond een dergelijke regeling ook voor uitgeverijen, maar deze werd in 2015 onmogelijk gemaakt door een uitspraak van het Europese Hof van Justitie. De nieuwe regels bieden nieuwe mogelijkheden om dergelijke vergoedingen voor uitgeverijen terug te brengen.

Gebruik zonder toestemming
De nieuwe auteursrechtregels schrijven ook voor dat auteursrechtelijk beschermd werk in sommige gevallen gebruikt mag worden zónder dat de maker daar toestemming voor geeft. Dat is bijvoorbeeld het geval bij het geautomatiseerd doorzoeken van databanken (het zogeheten ‘tekst en datamining’) om belangrijke patronen, trends en verbanden te ontdekken. Nu moeten rechthebbenden nog toestemming geven aan partijen die hun werk op deze manier willen doorzoeken.

Ook onderwijsinstellingen mogen auteursrechtelijk beschermd materiaal vanaf 7 juni in hun klas gebruiken, zonder daarvoor toestemming te vragen aan de maker. Zij mogen het werk ook gebruiken in besloten netwerken waar alleen docenten en studenten toegang toe hebben. Daarnaast mogen culturele erfgoedinstellingen zoals bibliotheken, archieven en musea, alle content die ze op papier hebben digitaliseren.