Nieuwe kijk op wederhoor

De Nationale Ombudsman constateert dat overheid en (aanverwante) grote instanties de belangen van individuele burgers steeds meer vermorzelen. De verantwoordelijken verschuilen zich achter postbusnummers, internetpagina’s, mailformulieren en telefonische keuzemenu’s. En de media lijken niet meer zo happig op verhalen over het leed van enkelingen. De waakhondfunctie, die altijd zo belangrijk werd geacht, sneeuwt zienderogen onder.
Een voorbeeld: we kennen allemaal dat beginsel van hoor en wederhoor bij kwesties. We zien het als een kleine formaliteit, een plichtpleging, de andere partij even gelegenheid geven iets te zeggen, ‘omdat het nu eenmaal zo hoort in de journalistiek’. Je hebt je verhaal af, laat nog maar een of andere voorlichter een paar voorspelbare zinnen uitbraken, plakt die er achteraan en ...het stuk is persklaar. Op die manier wordt vergeten dat wederhoor al in het voortraject deel moet uitmaken van de waarheidvinding. Voorwaarde daarbij is natuurlijk wel dat een kwestie wordt voorgelegd aan mensen die, hetzij zelf bij de zaak betrokken zijn, hetzij daarvoor rechtstreeks verantwoordelijk zijn, in elk geval er alles van weten. Zij kunnen inzicht geven hoe met problemen wordt omgegaan. Voorlichters en PR-mensen daarentegen zijn benoemd om hun organisatie positief in het nieuws te brengen en dat maakt hen als gevers van weerwoord in geschillen nu eenmaal ongeschikt. Dat ze desondanks haast altijd naar voren worden geschoven voor alle mogelijke perscontacten, onder afscherming van alle anderen, is een bekend fenomeen waar media geen genoegen mee zouden moeten nemen.
In de manier waarop de media hun politienieuws brengen kan de burger snel de dupe worden van het verzuimen van wederhoor. Dat de identiteit van de betrokkenen niet wordt verstrekt en wederhoor dus meestal niet mogelijk is mag geen vrijbrief zijn om alle politie-informatie tot feitelijke berichten om te zetten. Als de politie meldt dat iemand een agent heeft beledigd, kan de krant hoogstens melden dat er iets is gezegd wat door de betreffende agent als belediging is opgevat. We zijn er immers niet bij geweest. Door het als een feit te brengen wordt de suggestie gewekt dat de zaak uitvoerig van twee kanten is bekeken. Dagelijks lezen we weer de stukjes waarin burgers na een dag al lijken te zijn veroordeeld. Vooral in kleinere plaatsen, waar mensen elkaar kennen, kan dit mensen treffen. De journalist die soms in de gelegenheid is een politiebericht na te trekken, zal merken dat de feiten soms flink verdraaid zijn of in elk geval veel genuanceerder en meestal minder ernstig. Gebeurtenissen krijgen in het vaste politiejargon, waar ze willens en wetens in worden geperst, een lading die ze vaak niet hebben. De politie wil voor de eigen statistiek kennelijk graag veel zaken oplossen. Ze krijgt dagelijks gratis de gelegenheid via kranten en andere media zonder tussenkomst van de rechter haar gelijk te halen, waar de verdachte nadeel van heeft. Bij elk bericht hoort dus de verduidelijking dat het eenzijdig uit de bron van de politie komt.
Hoog tijd voor een nieuwe kijk op wederhoor.