word studentlid

— donderdag 2 april 2020, 09:42 | 0 reacties, praat mee

Merel Schoneveld: Moeder en fotograaf met hyperfocus

Ze leeft twee levens. Merel Schoneveld heeft een zoontje en een fotocamera, haar liefde verdeelt ze over beide. Als het moederschap het toelaat struint ze over de straten, op zoek naar het onverwachte. Klik op de carrousel linksboven voor een keuze uit haar fotowerk. Laatste wijziging: 6 september 2023, 08:17

‘Zal ik ze loslaten?’, vraagt Merel Schoneveld, als we achter de werktafel zijn gaan zitten. Op het houten blad staat een hoge, stalen kooi, waarvan ze het luikje optilt. ‘Hier wonen mijn ratten, het zijn er drie. Super lief, heel tam. Ze houden me gezelschap, als ik op mijn beeldscherm aan het werk ben. Heel gezellig!’

De fotograaf heeft vandaag af te rekenen met lichte zenuwen. Ze is nog maar betrekkelijk kort vertrouwd met een camera, dit is haar eerste interview, van persoon tot persoon. Ruim drie jaar beheerst fotografie haar leven, buiten het moederschap. Schoneveld (36) heeft een zoon van 6 jaar, waarvan ze de zorgtaken deelt met haar ex-partner. Ze leeft twee levens. De ene week is ze fulltime moeder, de andere week een bezeten straatfotograaf. Haar werk begint op te vallen: het was te zien op de manifestatie Haute Photographie in Rotterdam en op Instagram heeft ze al 23.000 volgers. Komende maanden exposeert ze in het Haagse Museum Panorama Mesdag. En met een serie over de vreugdevuren in Scheveningen viel ze vorig jaar zomaar in de prijzen bij de Zilveren Camera.

Die foto’s maakte ze vlakbij haar huisje, dat op één minuut afstand ligt van het Scheveningse strand. Ze was er die nacht bij, zoals andere jaren, alleen was het dit keer anders. Mensen liepen er in vonkenregens. De foto’s die ze maakte, werden nergens gepubliceerd. Een half uur vóór de sluitingstermijn van de Zilveren Camera-wedstrijd besloot ze toch maar beelden in te sturen. Het werd een serie terwijl ze nooit seriematig werkt. Een foto moet op zichzelf staan, eigen zijn, een beetje zoals zijzelf in het leven. De jury boog diep voor de inzending van de onbekende fotograaf.

Schoneveld laat de foto’s zien in het voormalig vissershuisje, achterin een hofje. Een zilte lucht verraadt er de nabijheid van de zee. ‘Dat het nieuwswaardig was, daar had ik geen idee van’, zegt ze eerlijk. ‘Ik ben eigenlijk geen persfotograaf. Ik ben een straatfotograaf.’ Op de rand van een doorleefd blauw kastje ligt een kleine Olympus-camera, klaar om ieder moment mee te nemen. Op de vensterbank voor het raam leunt een lange rij boeken, midden in de kamer staat een verlaten wigwam. De woonkamer toont opgeruimd.

‘Ben er nog moe van’, lacht ze. ‘Normaal gesproken ben ik chaotisch en rommelig. Wat je ziet is gezichtsbedrog.’ Haar denken en gedrag vertonen kenmerken van ADHD, onthult ze aarzelend, net als bij haar zoontje Odin, die daarom extra zorg en aandacht nodig heeft. Ze noemt hem ‘mijn belangrijkste taak in het leven’. Terwijl ze praat gaan haar handen op zoek naar de ratjes in de kooi. Die geven niet thuis, ze slapen nog. Fotografie geeft haar verlichting. ‘Als ik met mijn camera op pad ben, kan ik mijn hoofd uitzetten, de zorg ontvluchten. Het is de grootste drijfveer waarom ik fotografeer. Ik hoef de hele dag nergens aan te denken. Fotograferen werkt voor mij meditatief. Ik krijg gemakkelijk een hyperfocus, ook dankzij mijn ADHD. Ik vergeet de rest’, zegt ze.

Het kwam bij toeval, de fotografie, met dank aan haar moeder. Die gaf haar een groothoeklens als verjaardagscadeau. De lens paste op een oude camera. Daarna is het begonnen. Ze ging de straat op, alles volgde vanzelf. Ze dompelde zich onder in het alledaagse om haar heen. Voorbijgangers, bankjes, meeuwen, etalages, licht en schaduw. Alles gevangen in één moment, één beeld. Ze kwam ’s avonds terug in haar huisje en zag de resultaten. Eén foto sprong eruit: met mannen zonder hoofd met paraplu’s . ‘Dit is gaaf, dacht ik. Best een goede foto’, zegt ze. ‘Daarna was het tsjak, tsjak, de volgende dag weer, alles om me heen fotograferen. Ik voelde me op straat als een kind in de snoepwinkel.’

Schoneveld was de 30 al gepasseerd, maar het was voor het eerst dat ze zoiets als ambitie voelde. Fotografie gaf haar meer dan voldoening. Er was eindelijk een doel om voor te leven. Ze noemt het zelf een sense of purpose. Ze beheerst het Nederlands, maar Engels is haar moedertaal. Haar ouders zijn expats, voor Shell trokken ze van standplaats naar standplaats. Schoneveld is geboren in Oman en woonde in Noorwegen, Maleisië, Japan, Brunei en Australië. Op haar 14e scheidden haar ouders. Terug in Nederland kon ze niet aarden. Ze dacht het geluk te vinden in Amerika, daarna Frankrijk. Ze probeerde studies communicatie, Japanse taal, dierverzorging en meldde zich bij de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten. ‘Verschrikkelijk, pretentieus’, vond ik het toen. Ze moest er over haar werk praten, uitleggen waarom ze iets deed, ze raakte van slag. Daarna volgden jaren van halve baantjes, een spoor van mislukkingen.

Presentaties geven, of interviews – ze doet het liever niet. Schoneveld: ‘Ik weet niet waarom ik zo onzeker ben. Je moet weten: ik ben heel erg perfectionistisch. Misschien ben ik daarom wel bang. Dat mensen een oordeel gaan hebben over jou in plaats van over je werk. Ik ben liever anoniem. Ik wil wel over mijn werk vertellen, maar het moet niet te veel gaan over wie ik ben. Maar kom maar op, het lukt vast wel.’

Het eerste deel van haar leven was richtingloos. Niets hield haar vast, ze verveelde zich snel. Het hielp dat ze de diagnose te horen kreeg, daar hoorde impulsiviteit en hyperfocus bij. Straatfotografie past goed bij haar, het is een zegen. Het vergt geen planning en is altijd spannend. Ze zal het nooit meer loslaten.

‘Fotografie is niet goed voor mijn sociale leven’, zegt de autodidact, ‘maar ik ben nu wel gelukkig, als ik de straat op ga. Ik kan er urenlang in mijn eigen wereld zijn.’ Schoneveld kan per dag wel tien uur achter elkaar lopen. Ze eet, drinkt en kijkt gelijktijdig. Als een meeuw cirkelt ze om potentiële onderwerpen heen. ’s Avonds thuisgekomen vergeet ze vaak haar jas uit te doen, als ze de computer aanzet voor de upload. Onderweg kijkt ze nooit de beelden terug. Het is hier en nu, en weer verder. Het komt voor dat ze om drie uur ’s nachts de misschien wel duizend opnames van die dag langs heeft zien komen en uit die massa slechts één perfecte foto heeft geïsoleerd. Haar jas kan dan uit. Naar bed, morgen weer op pad.

‘Straatfotografie is zo leuk, zo verslavend’, zegt ze, bijna struikelend over haar woorden. ‘Het is allemaal intuïtief wat ik doe. Ergens zie ik het wel, maar ook weer niet. Alles moet samenvallen. Het is de verrassing thuis en op straat. Het moment, toeval, geluk, alles komt onverwacht!’

De handen woelen plots door het haar. Uit het niets: ‘Heel gek: ik ben perfectionist en dan kies ik iets, waarvoor ik alle controle los moet laten! Het enige wat ik doe is opletten.’ Het resultaat komt als een spiegel van haarzelf: losse, springerige, op zichzelf staande beelden. Sterk als individueel beeld, maar zonder onderlinge samenhang. Het alledaagse leven gecomprimeerd in één oogopslag.

Het sociale leven is beperkt en speelt zich voornamelijk af in een Facebookgroep van andere straatfotografen, waarmee ze soms ook op pad gaat. Toch is ze allerminst mensenschuw, merkt ze op, uit onzekerheid over het beeld dat van haar zou kunnen ontstaan. Op veel foto’s komen mensen voor. Nadrukkelijk kijkend: ‘Mijn liefde gaat uit naar de mens, al zou je dat niet zeggen. Ik ben nieuwsgierig naar hen. Door te fotograferen voel ik meer verbinding met de wereld om me heen. Het is een soort mindfulness. Ik ben tussen de mensen, maar kom niet met hen in contact. Het is net als wanneer ik loop in een bos en me connected voel met de bomen en het licht.’

Tijdens het fotograferen reageert ze niet op anderen. Contact is hinderlijk, ze vermijdt het zelfs. Het leidt af van het fotograferen. ‘Dan verdwijnt misschien het mysterie van het moment.’ Een foto is een frame van haar werkelijkheid, zonder te weten wat of waarom het gebeurde. Ze geeft geen informatie en wil niets hoeven verantwoorden. Het werk is niet journalistiek of documentair, beaamt ze, maar dat kan veranderen. Ze zou nu naar halflege supermarkten willen gaan of naar de vluchtelingen op Lesbos, waarvan ze beelden heeft gezien. Schoneveld: ‘Ik zou er heel anders fotograferen, de mensen en de dingen om hen heen. Maar ja, ik kan helaas geen fulltime fotograaf zijn. Mijn zoontje staat voorop. Misschien moet ik hem eens gaan fotograferen, ik heb zelf bijna geen foto gemaakt. Het is moeilijk voor mij, want ik kan mijn concentratie niet verdelen over mijn kind en de fotografie. Het is bij mij alles of niets.’

Ze kijkt omhoog naar de muur tegenover haar. In los verband hangen foto’s uit verre landen en van zichzelf met een baby. Haar hand reikt naar de geopende kooi. ‘Kom maar eens kijken’, zegt ze zachtjes, uitnodigend. Drie slaperige ratten kruipen uit hun nestje, nieuwsgierig uit hun ogen kijkend, om dan hun eerste stappen van die dag naar buiten te zetten.

Merel Schoneveld (1983, Muscat, Oman)

Publicaties: NRC Handelsblad, de Volkskrant, De Morgen, Focus Magazine, Shutter, Kronkeling.nl, vice.com, Polka Magazine en streatrepeat.org.

Prijzen en nominaties:
2017 winnaar Ed van der Elsken fotowedstrijd (Stedelijke Museum)
2017 winnaar Street Photography Street Awards (VK)
2018 winnaar Los Angeles Center of Photography awards (VS)
2019 2de prijs Zilveren Camera categorie Nationaal Nieuws series

Expositie: In het Haagse museum Panorama Mesdag zal dit jaar vanaf een nader bepalen openingsdag de expositie Candid te zien zijn. Merel Schoneveld is een van de vier exposanten. ‘Scheveningen’ is het thema.

Meer informatie

Volg Merel Schoneveld op Instagram

Tip de redactie

Logo Publeaks Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.