— donderdag 18 juni 2020, 09:00 | 0 reacties, praat mee

Sabine van Wechem: de ‘gringa met haar camera’

Veertien jaar werkte ze in de reclamewereld, nog maar kort in de fotografie. Met haar sociale documentaires valt Sabine van Wechem direct in de prijzen. ‘Het is zo spannend, omdat ik nog veel niet weet.’ Laatste wijziging: 5 september 2023, 13:51

Op de tafel bij de openslaande deuren staat een oude, draaibare wereldbol, als een symbool voor het leven van Sabine van Wechem (36). Vanuit de diepte van de smalle straat in Amsterdam-Oost klinken vrolijke geluiden op van buurtbewoners die - aangestoken door de voorjaarszon – proberen in koor een virus uit hun hoofden te bannen. Binnen vertelt de fotograaf over Braziliaanse kinderen die in een jungle van armoede, drugs en geweld op zoek zijn naar hun eigen geluk. Aan de muren van het appartement hangen grote foto’s uit de favela’s, waar ze ieder jaar naar terugkeert.

Heel Van Wechems wereld is in de kamer samengebald. Bij het raam ligt de laatste Volkskrant, overal zijn stapeltjes fotoboeken, van George Breitner tot ‘The Devils Playground’ van Nan Goldin. Een Nikon-camera ligt onder handbereik. Achterin een kastje staat een oorkonde: ‘Zilveren Camera 2019. 1ste prijs Paul Peters Fotoprijs’.

Het is een aandenken aan een turbulente periode, die maar niet wil eindigen. Vijf jaar geleden had ze nog geen idee waar ze nu als fotograaf zou zijn. Tot die tijd bracht een camera haar hooguit een aardig tijdverdrijf. Nu kan ze niet meer zonder. Ze is een verslaafde geworden, aan fotografie.

Ze zit aan de houten tafel, in rode Nike joggingbroek en hagelwit T-shirt. Aan de binnenkant van haar rechterarm zijn twee woorden geëtst: Fica Suave. De woorden vormen de titel van haar langlopende project in de sloppenwijken van Rio de Janeiro. ‘De hele dag ben ik bezig met fotografie’, zegt ze. Ze loopt stage bij de Volkskrant, maar haar eigen documentaire projecten vergeet ze niet. Daarnaast maakt ze vrij werk, met de camera verkent ze haar eigen liefdesleven.

Fotografie had nauwelijks betekenis in het begin van haar leven. Ze groeide op in Haarlem, onder de vleugels van een moeder die van kunst hield en een vader met een hoge functie bij de Shell. Hoewel hij geregeld van huis was, leerde ze veel van hem: om bij succes bescheiden te blijven, en vooral jezelf. Samen namen ze haar mee naar musea. Kleine Sabine leefde zich uit in schilderen en tekenen. Ze herinnert zich één tekening heel goed: ‘Ik tekende mensen, huizen en bomen die de randen van het papier opzochten. Toen gebruikte ik de kaders al, die in de fotografie zo belangrijk zijn.’

Later nam ze als puber op vakanties een cameraatje mee. Heel lang deed ze niets met dat ene talent. Van Wechem ging in Amsterdam communicatiewetenschappen studeren en stortte zich als producer in de reclamewereld. Ze organiseerde commercials, voor tv, print en campagnes. Ze voedde de creatieve geesten. Na veertien jaar wilde ze zelf ook creëren, misschien was fotografie wel iets.

Met een vriendin meldde ze zich bij de Fotoacademie in Amsterdam, met een stel ‘leuke vakantiefoto’s’ in haar tas. Ze werd toegelaten. ‘Het zal wel iets geweest zijn’, lacht ze breeduit. ‘Ze zullen gedacht hebben: er zitten een paar mooie lijnen en composities in dat hoofd van haar. Laten we proberen het talent eruit te halen.’

Toen is het begonnen, in haar leven vond een ‘verschuiving’ plaats. De keuze voor fotografie had een onverwacht grote impact. Van Wechem: ‘In de basis was ik al geïnteresseerd in mensen. Maar nieuw was de ontdekking dat ik door mijn camera een band kon krijgen met andere, onbekende mensen. De betrokkenheid is alleen maar toegenomen. Fotografie geeft dynamiek aan een contact. Ik werd geprikkeld en raakte enorm gemotiveerd.’

Ze is in vijf jaar als persoon veranderd, denkt ze, haar blik op de wereld werd breder. Van Wechem leerde zichzelf beter kennen, door achter haar eigen grenzen te kijken en op avontuur te gaan. Op de Fotoacademie spoorden ze haar aan. Ze koos voor een project van dakloze verslaafden in Amsterdam. Op straat kwam ze de dichtende Hilmano tegen. Hij droeg een gedicht voor, vroeg wat geld, waarna ze aan de praat raakten. Op een dag ging ze bij hem langs, vertelt ze: ‘Dakloos, verslaafd en een dichter, dat leek me een interessante combinatie voor een fotoproject. En hij had een karakteristiek hoofd. Ik begon hem te volgen’.

Na twee jaar kwam er een vrouw in zijn leven. Iris werd zijn vriendin en muze. Maar een duidelijk fotoverhaal was het nog niet. Dat vonden ze op de academie ook. Nicole Segers was vanaf het begin haar mentor. In het laatste jaar begon ook oud-Volkskrant fotograaf Joost van den Broek haar te coachen. Van Wechem noemt beiden van beslissende betekenis in haar leven. Ze durfden haar uit te dagen. Van den Broek stelde voor om bij de twee te gaan slapen. ‘Door dat te doen kwam ik erachter welk verhaal ik wilde vertellen’, zegt ze. ‘Het werd geen portret van twee dakloze en verslaafde mensen, het werd een liefdesverhaal.’

Tekst loopt door onder de afbeelding

Iris en Hilmano hebben seks in hun oude huisje in de Jordaan.

Wat zou ze doen als ze seks hadden, vroeg ze zich af. Haar coach zag een kans. Ze moest van hem onderzoeken hoe ze intimiteit op beeld vast kon leggen. Toen gebeurde het en Van Wechem vergat niet te fotografen. Buiten op een pleintje klinkt het gestuiter van een basketbal, tussen opgewonden roepen door. De fotograaf lijkt het niet te horen, pratend richt ze haar ogen op de boomkruinen achter de geopende deur. Ze had nooit durven denken, zegt ze, dat ze zo in andermans levens zou opgaan en niet meer los zou laten. ‘Misschien is mijn grootste talent, dat ik me in een onderwerp vastbijt. Als ik met iemand ben en het voelt goed, dan blijf ik langer. Met vrienden kom ik graag tot de kern, maar dat gebeurt niet in één dag, dus ook niet in fotografie.’

Daarom gaat ze ieder jaar terug naar Rio de Janeiro. Vijf jaar geleden was ze er voor het eerst, toen haar vriendin van destijds een voetbaltoernooi voor vrouwen moest organiseren. Van Wechem bezocht de favela’s, leerde er mensen kennen en sloot vriendschappen in een omgeving waar anderen zonder noodzaak geen dag zouden willen blijven. ‘Ik ben er niet bang, ondanks het gevaar en de armoede. De mensen zijn zo warm en zorgzaam. Ze proberen ook van het leven te genieten. Ze accepteren me volledig, al blijf ik voor de buurt natuurlijk die gringa met haar camera. Maar als ik door de straatjes slenter, laten ze me lopen. Ik voel me veilig, want ik heb mensen om me heen die me beschermen.’

Van Wechem fotografeert vrijuit in haar ‘tweede thuis’, waar de 18-jarige Thay is uitgegroeid tot de hoofdpersoon van haar project. Ze kunnen het goed met elkaar vinden. Door haar ogen documenteert de fotograaf een familie die een normaal leven probeert op te bouwen in een arena van fysiek en psychisch geweld. ‘Daarbinnen zoeken ze hun vrijheid’, zegt ze. ‘Dat fascineert me. Mijn fotografie richt zich op de mens, hoe die zich staande houdt, en minder op de omgeving. Het is de kern van mijn werk.’ Volhouden hoort daarbij, ze blijft de familie in Rio volgen: ‘Stoppen? Hoe moet ik afscheid nemen? Die mensen zitten in mijn hart!’

Tekst loopt door onder de afbeelding

Thay hangt bij een vriendin thuis in de favela, en ze bespreken wat ze zullen eten.

Haar werk is niet onopgemerkt gebleven. Van Wechem studeerde cum laude af aan de Fotoacadamie met een multimediale installatie over vrijheidsdrang in de favela’s. In januari kreeg haar fotoserie over Hilmano en Iris erkenning als beste sociale documentaire bij de Zilveren Camera. Haar leven nam een sprint, elke dag mocht ze een nieuwe medaille ophalen. In bondige zinnen somt ze op: ‘Donderdag was ik nog in Rio, vrijdag terug naar Amsterdam. Zaterdag prijs ophalen. De volgende dag me voorbereiden op de stage, die de Volkskrant me had aangeboden. Maandag beginnen, meteen op het vliegtuig naar Ierland voor een reportage over de verkiezingen. Als eerste opdracht gelijk naar het buitenland. Zo mooi allemaal, ik was vereerd.’

Ze voelde druk, ze moest het waarmaken. ‘Maar toen ik de eerste beelden van een landelijk dorpje in Ierland terugzag, wist ik dat het goed was. De fotoredacteur miste alleen nog mensen. De volgende dag ben ik teruggegaan. Ik moest nog leren dat de foto er voor de kijker is’, zegt Van Wechem.

Buiten begint de zon langere schaduwen te maken, binnen vraagt poes Saartje minzaam om aandacht. Het gesprek eindigt bij de toekomst. Of ze met fotografie haar bestemming heeft gevonden? ‘Jaaah!’ klinkt het uitgerekte antwoord. Verlaagde fototarieven en onzekere tijden door corona staan haar niet in de weg. ‘Ik kan toch niet meer terug? Ik doe het te graag. Het is zo spannend, omdat ik nog veel niet weet.’

Bij het afscheid, staande bij de lange, smalle trap naar de straat beneden, zegt ze terloops: ‘De trein is vertrokken en ik weet niet waarheen hij me brengt.’

Sabine van Wechem (36)

Opleiding: Fotoacademy Amsterdam. Van Wechem studeerde in 2019 cum laude af en zet haar opleiding voort via masterclasses en speciale programma’s.

Prijzen: Zilveren Camera Paul Peters Fotoprijs 2019.

Diverse groepstentoonstellingen Zilveren Camera Museum Hilversum, Fotoacademie Loods 6, Follow ‘18 Fica Suave, GUP en Fotofestival Naarden.

Opdrachtgevers: De Volkskrant, Het Parool, De Groene, ING, The Oddshop, GVB, Woodwork, Adformatie, Reggs, Brand New Telly, VEA, Youngworks, Favela Street.

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.