Mediawaakhond gematigd positief over hervorming landelijke publieke mediabestel

Positieve elementen
Het Commissariaat ziet positieve elementen, zoals stabiele bekostiging en een vereenvoudiging van het bestel. Deze wijzigingen kunnen de publieke omroep wendbaarder en efficiënter maken en de sociale veiligheid van medewerkers bevorderen. “Medewerkers zijn straks in dienst van het omroephuis met per omroephuis een groter programmabudget dan nu. Een bijkomend voordeel is dat het bestel minder spelers krijgt waartussen afstemming moet plaatsvinden en waarop toezicht moet worden gehouden.”

De permanente positie van de omroephuizen vergroot volgens de mediawaakhond daarnaast de onafhankelijke positie van de publieke omroep, doordat de overheid niet langer een rol heeft in het toe- en uittreden van omroepen. “Omroephuizen leggen verantwoording af via een verantwoordings- en beoordelingssystematiek wat de potentie heeft om het bestel transparanter te maken. Ook kunnen de plannen de bestuurlijke kwaliteit binnen het bestel beter waarborgen door het instellen van wettelijke termijnen van bestuurders en interne toezichthouders.”

Media pluriformiteit
Risico’s ziet de toezichthouder ook: hoe snel de nieuwe constructie kan inspelen op veranderend mediagebruik, de versterking van governance en leiderschap en het bieden van een sociaal veilige werkomgeving.

Verder vraagt het Commissariaat specifiek aandacht voor waarborgen voor media-pluriformiteit. “Het kabinet beperkt het aantal omroephuizen tot 4 à 5 (naast de NOS en de NPO), maar benoemt (nog) geen waarborgen dat verschillende omroephuizen tezamen ook daadwerkelijk gaan zorgen voor de gewenste variatie aan perspectieven en geluiden die in de samenleving leven.”

Daarom vraagt het Commissariaat rondom media-aanbod specifiek aandacht voor waarborgen voor kleinere doelgroepen en thema’s die onderbelicht dreigen te blijven zoals kunst en wetenschap, en de specifieke expertise die de NTR hierin heeft.

Verantwoordelijkheid
De plannen bevatten verder het risico dat de bestuurlijke druk zich verplaatst van discussies tussen de omroepen en de NPO naar discussies binnen de omroephuizen. Hierdoor heeft het Commissariaat straks minder grip dan nu, stellen ze - omdat in het voorstel de omroephuizen het aanspreekpunt voor toezicht zijn, en niet (zoals nu) de verenigingen of groeperingen die hiervan onderdeel uitmaken. Het Commissariaat pleit daarom ook voor een duidelijke en stevige rol van de NPO in aansturen op de langetermijnkoers en het inspelen op het toenemende digitale kijken en luisteren.

Vernieuwing cultuur en leiderschap
Het derde en laatste risico dat het Commissariaat benoemt is dat het succes van noodzakelijke vernieuwing wordt bepaald hoe de huidige partijen de transitie invullen. “We zien een risico in dat (nog) onvoldoende duidelijk is hoe omroepen gaan toewerken naar een hervormd bestel. Bovendien moet de transitie in een kort tijdsbestek plaatsvinden: het gewijzigde bestel moet in 2029 in kunnen gaan. Het Commissariaat wijst er hierbij op dat voor een succesvolle verandering ook vernieuwing van cultuur en leiderschap nodig is in Hilversum.”

Het Commissariaat verwijst hierbij naar hun voortgangsrapportage over de plannen van aanpak van de NPO en de omroepen naar aanleiding van het OGCO-rapport, naar grensoverschrijdend gedrag bij de publieke omroepen.

Hierin signaleerden ze dat er in het algemeen onvoldoende aandacht is voor de aanpak van de grondoorzaken die leiden tot sociale onveiligheid en het belang van leiderschap. “Net als bij OGCO de vraag was in hoeverre leiderschap in staat was om cultuurverandering rond sociale veiligheid te realiseren, is voor de beoogde transitie de vraag: wat is er nodig aan leiderschap en verandervermogen bij de omroepen om de beoogde structuurverandering tot een succes te maken.” Meer bij het Commissariaat [.pdf]