website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Marjan van Loon van Shell: ‘De complexiteit van de energietransitie blijft onderbelicht’

Raymond Krul — Geplaatst op maandag 11 maart 2019, 12:00

© Duco de Vries

Lessen voor de pers Marjan van Loon, president-directeur van Shell Nederland, is de eerste om te erkennen dat Shell zich pro-actiever moet mengen in maatschappelijke discussies. Tegelijkertijd signaleert ze dat de emotie te vaak de berichtgeving overheerst. Houd het bij de feiten en onderken de complexiteit van grote veranderingen, is haar boodschap in deze aflevering van onze rubriek 'Lessen voor de pers'. In deze interviewserie houdt iemand van buiten de journalistiek de media een spiegel voor.

Decennia lang was Shell een bedrijf waar Nederland trots op was. Die tijd lijkt voorbij. Van klimaatverandering en belastingontwijking tot de aard­bevingen in Groningen – Shell is de gebeten hond. En de weerspiegeling daarvan vind je terug in de media. Voor een deel moeten we de oorzaak van het slechte imago bij Shell zelf zoeken, vindt Marjan van Loon. ‘We zijn lang te reactief geweest als het om maatschappelijke thema’s gaat. Bij technische onderwerpen staan we meteen vooraan om te vertellen hoe het in elkaar zit, maar bij maatschappelijke thema’s waren we altijd afwachtend. Vroeger was dat niet zo erg, maar in deze snelle tijd van sociale media kunnen we ons dat niet meer permitteren.’

Bij Shell leefde lang het idee dat Nederlanders goed op de hoogte waren van de activiteiten van het bedrijf, maar volgens Van Loon is dat een misvatting gebleken. ‘We moeten veel actiever uitleggen wat onze strategie is en wat we allemaal doen. Een handicap daarbij is dat Shell in de loop der jaren steeds internationaler is geworden. De hele wereld is ons werkterrein en het gevolg daarvan is dat we de maatschappelijke discussie in Nederland een beetje uit het oog zijn verloren. Daarom zijn we nu aan een inhaalslag bezig. We leggen vaker uit hoe we in de wedstrijd staan en proberen beter te luisteren naar wat er van ons gevraagd wordt.’

403-verklaring
Chemisch technoloog Van Loon werkt al bijna dertig jaar bij Shell. Voordat ze in 2016 Dick Benschop opvolgde als de hoogste baas in Nederland, was ze vicepresident vloeibaar gas. ‘Ik gaf in die tijd ook geregeld interviews, voornamelijk aan technische vakbladen. Dan ging het bijvoorbeeld over wat er allemaal bij komt kijken als je een fabriek op zee bouwt. Zo’n gesprek was feitelijk en ging behoorlijk diep, er kwam weinig emotie bij kijken. Door mijn huidige baan heb ik de pers op een heel andere manier leren kennen.’

Van Loon heeft geleerd dat feiten lang niet altijd zaligmakend zijn. ‘Ik heb me wel eens laten vertellen dat 20 procent van de Nederlanders een bèta is. Bij Shell is het precies andersom. Wij ingenieurs denken graag in data en in feiten. De ratio staat voorop. Maar bij sommige onderwerpen gaat het om meer dan feiten alleen, daar speelt emotie ook een grote rol.’

Neem de discussie rondom de garantstelling voor de schade die is ontstaan door de gasboringen van NAM, voor de helft eigendom van Shell en voor de helft van het Amerikaanse ExxonMobil. Trouw berichtte dat Shell NAM op afstand had geplaatst door de zogeheten 403-aansprakelijkheidsverklaring in te trekken. Gevolg: de bevingsschade zou niet meer te verhalen zijn op Shell. Van Loon: ‘We hebben altijd gezegd dat het intrekken van die verklaring een ander doel diende, namelijk dat toeleveranciers van NAM kunnen zien dat het bedrijf staat voor het betalen van de rekening. Ook de minister heeft dat aangegeven. Maar op een gegeven moment plakt een journalist er een bepaald label op, andere media nemen dat over en voor je het weet is er overal commotie.’

Van Loon besloot bij Jinek te gaan zitten om uit te leggen hoe het zit. Wij betalen de rekening, stelde ze onomwonden. ‘Wij hebben daar ook van geleerd, want eigenlijk gaat het niet om die 403-verklaring, het gaat om vertrouwen. In eerste instantie reageerden we heel feitelijk op de berichtgeving, zo van: dit en dit klopt niet. Maar op een gegeven moment hebben we gezegd: als de vraag is of jullie ons kunnen vertrouwen, dan is het antwoord ja. De volgende keer zou ik sneller naar die boodschap gaan, maar ergens blijf ik het wel jammer vinden dat het nodig is. Want aan de basis van de commotie ligt een verhaal dat feitelijk niet klopt.’

Trouw blijft achter zijn publicatie staan, zo blijkt uit de zaterdagse column van 3 februari van hoofdredacteur Cees van der Laan. Hij vraagt zich af of Van Loon tot haar duidelijke uitspraak over de aansprakelijkheid was gekomen als Trouw niet in deze zaak was gedoken.

Plat
Shell is een van de deelnemers aan de industrietafel van het klimaat­beraad. Het concept-klimaatakkoord dat het beraad heeft opgeleverd, ligt nu ter doorrekening bij het Planbureau voor de Leefomgeving. Van Loon vindt dat de klimaatdiscussie in de media ‘te plat’ wordt gevoerd. ‘Shell heeft te maken met een aantal grote maatschappelijke ontwikkelingen, de energietransitie is daar een voorbeeld van. Dat is complexe materie. Daarmee zeg ik niet dat we op de rem staan of dat we het oude verdedigen. Wij willen wel degelijk veranderen en we onderschrijven de klimaatdoelstellingen van het kabinet. Maar ik zeg wel dat het niet gemakkelijk is en dat je iedereen erbij moet betrekken. Ik heb weinig artikelen gezien die de complexiteit goed en genuanceerd neerzetten. Eigenlijk zou je alle kranten moeten lezen om het geheel te overzien.’

Media laten zich soms te veel leiden door emoties en belangen en te weinig door de inhoud, zegt Van Loon. ‘Ik heb zelf in die klimaatgesprekken meegedraaid en ik heb met eigen ogen gezien dat iedereen wil meedoen. Er is enorm veel goed huiswerk gedaan, dus ik weet dat onze doelstellingen haalbaar zijn. De industrie wil het en de industrie wil ook financieel bijdragen. Het enige wat de industrie vraagt, is consistent en duidelijk overheidsbeleid. Maar nog voor de industrietafel goed en wel was begonnen, las je al dat het overleg niets zou opleveren. En dat Shell daaraan zou deelnemen, was voor sommigen al helemaal een brug te ver. Dan laat je je dus puur leiden door emotie en niet door feiten.’

Grote maatschappelijke veranderingen voltrekken zich niet vanzelf, of in de woorden van Van Loon: ‘Je zult op verschillende knopjes moeten drukken. Het is naïef om met de beschuldigende vinger naar één partij te wijzen, de overheid bijvoorbeeld. Je kunt alleen samen dingen veranderen. Daarom vind ik de klimaattafels zo baanbrekend. Een land als Nederland kan daar trots op zijn.’

Een ander maatschappelijk thema is de matige vertegenwoordiging van vrouwen in topposities. In februari werd Van Loon hierover geïnterviewd door Volkskrant Magazine, samen met een aantal andere topvrouwen. ‘Dat was een leuk en geanimeerd gesprek. We lopen echt achter in Nederland op dit vlak. Ook de media zijn niet bepaald genderneutraal. Maar ook voor dit probleem geldt: het is complex en we kunnen het alleen met elkaar veranderen. Het is niet alleen de schuld van mannen, of van vrouwen, van Shell of van de media.’

Klimaatfilm
‘Climate of Concern’ is een film die Shell in 1991 liet maken en waarin het concern waarschuwt voor de gevolgen klimaatverandering. De Correspondent bracht de film vorig jaar opnieuw onder de aandacht. Van Loon: ‘Het werd gebracht als een enorme onthulling, alsof wij die film jaren bewust onder de pet hebben gehouden. Terwijl die film gewoon op onze website werd genoemd [in dit citaat is een correctie aangebracht, zie kader onderaan, red]. Dan verbaast het me dat die journalist doet alsof hij een groot geheim heeft onthuld. Het feit dat hij het niet wist, betekent niet dat het geheim is. Ik zie dat vaker, dat journalisten doen alsof ze iets uit de achterkamertjes hebben opgediept, terwijl het allemaal openbaar is. Zo ging het ook met berichtgeving over onze aandelenstructuur.’

Voor goede journalistiek kan Van Loon wel degelijk waardering opbrengen, ook als die kritisch is. ‘Natuurlijk moet je kritisch gevolgd worden. Ik lees bijvoorbeeld graag stukken in het FD. Daar werken energievolgers die goed geïnformeerd zijn. Dan heb ik er geen moeite mee als ze hun eigen conclusie trekken. Ook het AD belicht vaak meerdere perspectieven.’

Tot slot zou Van Loon het journaille willen meegeven om wat vaker een positieve invalshoek te kiezen. ‘De positieve emoties vind je bij de leuke filmpjes op YouTube en de negatieve emoties vind je in de krant. Volgens mij zou dat best wat beter in balans kunnen zijn.’

Ter illustratie van haar betoog noemt Van Loon het Generation Discover-festival dat Shell vorig jaar organiseerde op het Haagse Malieveld. ‘Er lopen daar 35.000 kinderen, ouders en docenten rond die allerlei activiteiten kunnen doen op het gebied van wetenschap en technologie. Omdat ik het ontzettend leuk vind, heb ik daar zelf ook vijf dagen rondgelopen. Als je daar bent, zit je helemaal in een “happy bubble”. Buiten het terrein stonden drie mensen flyers uit te delen tegen Shell en fossiele brandstoffen. Wat zie je de volgende dag op het journaal en waar gaat het over in de krant? Over die mensen die staan te flyeren. Ja, dan vraag ik me wel eens af of dat de juiste invalshoek is.’

CORRECTIE
We hebben een reactie gekregen van Jelmer Mommers van De Correspondent m.b.t. het betreffende citaat in de printversie van dit stuk in Villamedia magazine nummer 2. Hij wees ons erop dat het citaat feitelijk niet klopt. Shells film ‘Climate of Concern’ stond volgens Mommers niet op Shells website op het moment dat hij hem opnieuw openbaarde via De Correspondent. En dat klopt, de film werd en wordt wel genoemd op de site, maar stond zelf niet online.

De lessen voor de pers van Marjan van Loon
• Zorg dat je de feiten goed kunt interpreteren. Het intrekken van de 403-verklaring bijvoorbeeld had niets met de aardbevingsschade in Groningen te maken, maar journalisten suggereerden dat dit wel zo was.
• Laat je bij ingewikkelde thema’s als de energietransitie niet te veel leiden door emoties en belangen van bepaalde groepen, maar houd het inhoudelijk. En onderken de complexiteit van zo’n verandering.
• Breng openbare informatie niet als een geheim dat bewust onder de pet is gehouden.
• Kies vaker voor een positieve invalshoek, of een invalshoek die beter recht doet aan de werkelijkheid.

3 reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

  1. 1. Siebe Schootstra, 11 maart 2019, 21:32

    Marjan heeft een punt. Shell bashen is lekker makkelijk zolang ‘ze’ amper investeren in groen. Tegelijk: leest hun visie ‘Sky Scenario’ nog eens na en bedenk hoe vroeg onze Koninklijke Olie al de risico’s zag van uitgestoten broeikasgassen. Het zijn de bedrijven als Shell en ExxonMobil die de kennis, kunde en kapitaal hebben om de boel om te buigen @followthis2015. (Siebe Schootstra)

  2. 2. jhmommers, 12 maart 2019, 12:19

    In het interview zegt Marjan van Loon: ‘Het werd gebracht als een enorme onthulling, alsof wij die film jaren bewust onder de pet hebben gehouden.’

    Als auteur van de publicaties over deze film op De Correspondent, wil ik hier kort op reageren. Ja, we brachten de openbaarmaking van deze film als onthulling. Maar de suggestie dat Shell de film ‘onder de pet’ had gehouden, komt pertinent niet van De Correspondent.

    Ik schreef destijds letterlijk: ‘De film werd in de jaren negentig wereldwijd als voorlichting vertoond op scholen en universiteiten. Daarna raakte Climate of Concern in de vergetelheid.’ https://decorrespondent.nl/6262/reconstructie-zo-kwam-shell-erachter-dat-klimaatverandering-levensgevaarlijk-is-en-ondermijnde-het-alle-serieuze-oplossingen/690128758-e657cfa2

    De film was pas weer ‘openbare informatie’ toen wij hem opnieuw online zetten. Destijds werd dat groot nieuws en suggereerden sommige andere media wél dat hier een film was geopenbaard die ‘geheim was gehouden’. Waar ik dat zag gebeuren, heb ik het zelf direct proberen te (laten) corrigeren. (Dit radio-interview is daarvan een voorbeeld:  https://www.nporadio2.nl/gemist/audio/12687/shell-wist-al-30-jaar-van-gevaren-door-klimaatverandering).

    Natuurlijk is het te makkelijk om Shell te bashen en het daarbij te laten. Hier licht ik wat uitgebreider toe waarom ik me toch consequent kritisch met het bedrijf bezig heb gehouden de afgelopen jaren: https://decorrespondent.nl/8308/is-de-journalist-klimaat-energie-van-de-correspondent-bezig-met-een-kruistocht-tegen-shell/915616372-d8d98ecf

  3. 3. Tom ten Thij, 12 maart 2019, 17:50

    Nu we weten dat huidig bekende reserves van Shell meer CO2 bevatten dan we nog veilig kunnen gebruiken, waarom investeert Shell dan nog steeds in de TransCanada Coastal GasLink pipeline? Deze pijplijn verwoest de manier van leven van de inheemse bewoners en hun recht op autonomie op hun land wordt met geweld getreden.

    Hoe kan Shell zeggen voor transitie te zijn en nog steeds geld in dit soort projecten investeren?

    https://unistoten.camp/no-pipelines/background-of-the-campaign/

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.