KNMI-klimaatonderzoeker Peter Siegmund: ‘Illustreer een hittegolf ook eens met beelden van een ziekenhuis’

Hoewel het kwik op de dag van het interview nauwelijks boven de 20 graden uitkomt, heeft zich van de wetenschappers bij het KNMI in De Bilt lichte opwinding meester gemaakt. ‘De kans is groot dat er een hittegolf aankomt’, zegt Peter Siegmund (61) terwijl hij op zijn telefoon de befaamde weerpluim voor de komende dagen laat zien. De verwachtingen zijn nog met de nodige onzekerheden omgeven, maar dat de temperatuur flink zal stijgen, is onmiskenbaar.

Natuurkundige Siegmund werkt sinds eind jaren 80 bij het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) en in die periode vervulde hij talloze functies. ‘Ik hou ervan om dingen te berekenen. En het leuke van het klimaat is dat er een aantal natuurkundige wetten zijn die precies kloppen. Het resultaat kun je gewoon zien als je naar buiten gaat.’

Noorden het nieuwe zuiden
Sinds ruim twee jaar maakt Siegmund deel uit van de afdeling klimaatdiensten bij het in 1854 door meteoroloog Buys Ballot opgerichte instituut. Siegmund en zijn collega’s verzamelen informatie over weer en klimaat en leveren die aan allerhande partijen – van de landbouwsector tot waterschappen en ministeries. Ook het bedienen van de media met informatie over weer en klimaat hoort bij het takenpakket.

‘Het is relatief nieuw voor mij, maar ik vind het leuk om contact te hebben met journalisten. Meestal betreft het vakspecialisten, die de materie behoorlijk goed snappen. Ik heb over het algemeen prima ervaringen met ze.’

Siegmund schept er genoegen in om oneliners te bedenken waar de media op aan slaan. ‘Juni is het nieuwe juli’, is daar een voorbeeld van. Ook ‘Het noorden is het nieuwe zuiden’, komt uit zijn koker. Wat Siegmund daarmee hoopt te bereiken, is dat journalisten belangstelling tonen voor de grotere, onderliggende klimaatontwikkelingen. ‘De media melden zich massaal bij extreem weer, zoals langdurige droogte, lange vorstperiodes of de overstromingen in Limburg vorig jaar. Daar reageren wij dan zo goed mogelijk op, maar heel veel informatie die wij onder de motorkap hebben, haalt de media vaak helemaal niet.’

Gevraagd naar een voorbeeld noemt Siegmund de verstoring van de balans tussen de inkomende zonne­straling en de warmtestraling die de aarde uitzendt. In plaats van dat er net zoveel straling op de aarde terechtkomt als er weer uitgaat, zorgt de toegenomen hoeveelheid CO2 ervoor dat er meer zonnestraling ingaat dan er aan warmtestraling uitgaat. Een van de gevolgen hiervan is de opwarming van het zeewater. ‘Ik vergelijk het weleens met de wijzers van een klok. Als je op je horloge kijkt, zie je de kleine wijzer niet bewegen. Maar kijk je na een paar uur weer, dan zie je dat die wijzer wel degelijk bewogen heeft. Zo is het ook met de stijging van de zeespiegel als gevolg van de opwarming van het zeewater. Het is een ramp in slow motion en daarom lastig om dat probleem steeds weer urgent te houden. We hebben het vaak over het resultaat van de opwarming, namelijk extreem weer, maar we hebben het veel minder vaak over de oorzaken, dat is minder sexy. Daarom probeer ik het sexy te maken met een oneliner of een beeld. Dan heb ik het over een extra lampje dat op de aarde schijnt.’

IJsje eten
Terug naar de hittegolf waarmee Nederland de komende weken mogelijk te maken krijgt. Nu we steeds vaker periodes van extreme warmte hebben, is er ook meer aandacht gekomen voor de schaduwkanten van hittegolven. Maar in de beeldvorming overheerst nog altijd de luchtigheid, vindt Siegmund. ‘Als het warm is, dan zie je altijd de geijkte foto’s en beelden van kinderen die ijsjes eten en mensen die op het strand liggen. Terwijl een hittegolf een fenomeen is waarbij gewoon veel doden vallen – ook in Nederland. Die ernst mag wat mij betreft ook terugkomen in de berichtgeving, bijvoorbeeld door er ook een beeld van een ziekenhuis tussen te zetten.

Siegmund merkt daarnaast dat de aandacht van de media soms verslapt. Neem de hitte die India de afgelopen maanden teisterde. ‘Daar heb ik veel over gelezen, maar ik heb eerlijk gezegd geen idee hoe het nu gaat in India. Is het nog steeds zo heet daar? Je leest eigenlijk zelden dat de hitte voorbij is, terwijl ik dat wel graag zou willen weten.’

Gesprek met hoofdredacties
Tot 1997 verzorgde het KNMI de weerberichten voor talloze media. Nog altijd denken veel mensen dat het KNMI de weermannen en -vrouwen voor televisie en radio levert, ook al is dat al 25 jaar niet meer het geval. ‘Ja, dat is een hardnekkig misverstand, zegt Siegmund. ‘We hebben wel veel contact met ze, onder meer omdat ze onze informatie gebruiken. En soms komen ze met z’n allen bij ons langs zodat we rustig kunnen bijpraten. Op die manier weet je een beetje wat voor soort informatie ze fijn vinden. Gerrit Hiemstra had bij de NOS bijvoorbeeld de uitspraak overgenomen dat het noorden het nieuwe zuiden is. Dat is mooi, want ik bereik op onze website zesduizend mensen, terwijl Gerrit een miljoenenpubliek heeft.’

Het weerbericht in de media is de laatste jaren minder droog en feitelijk geworden. De weerpluim deed zijn intrede, er kwamen meer grafieken en foto’s en er wordt ook over klimaatverandering gesproken. Toch vindt het KNMI dat het nog wel wat meer over de onderliggende ontwikkelingen mag gaan. Siegmund: ‘Het plan is nu om met hoofdredacteuren in gesprek te gaan, want het zou mooi zijn als er in het weer­bericht ook wat meer verteld wordt over bijvoorbeeld de structurele droogte waarmee we te maken hebben. Of als een weerman uitlegt dat anderhalve graad opwarming écht niet weinig is.’

Debat
Veel weermannen en -vrouwen zijn zich de laatste jaren actief en in soms felle bewoordingen gaan roeren in het debat over klimaatverandering, met name op sociale media. Ook schuiven sommigen regelmatig aan in talkshows. Zelf voelt Siegmund daar niet voor, al gaat hij wel af en toe in debat met klimaatsceptici. ‘Ik ben nauwelijks actief op sociale media, ik heb er gewoon niet zoveel mee. Bovendien bespaart het me een hoop tijd en gedoe. Daarnaast hou ik het als wetenschapper graag bij de feiten. Je ziet in de hitte van de discussies wel eens dat bepaalde zaken overdreven worden, ook door meteorologen. Daar voel ik me gewoon niet zo bij thuis.’ 

Kun je eigenlijk nog wel van het weer genieten als je iedere dag bezig bent met apocalyptische klimaat­scenario’s? Siegmund: ‘Soms gaat het zelfs samen: dan zit ik op de fiets naar mijn werk over klimaatmodellen na te denken terwijl ik tegelijkertijd van de zon geniet. Misschien komt dat omdat het weer van het moment me niet zoveel zegt, ik ben meer bezig met de getallen en modellen achter het weer. Maar ik kan zeker genieten van mooi weer. Gisteravond ging ik met mijn zoon naar de opera en dan vind ik het heerlijk om daar zonder jas naartoe te lopen.’