— dinsdag 6 november 2012, 11:28 | 0 reacties, praat mee

Klagen over voorlichters lost niets op

Enige tijd geleden mochten we weer genieten van een klassiek rondje ‘de pot verwijt de ketel’ in het programma ‘De kunst van het maken’. Journalisten hebben last van overijverige woordvoerders en voorlichters. Dat eeuwige geklaag over voorlichters is aanmatigend. De journalist moet het eerder bij zichzelf zoeken, vindt persvoorlichter en voormalig journalist Deniz Arslan. ‘Een professionele journalist voorkomt gesteggel met bemoeizuchtige voorlichters.’

Aanleiding van de discussie in het programma De Kunst van het maken: de New York Times stopt met het voorleggen van artikelen aan geïnterviewden, vanwege de toenemende bemoeizucht van voorlichters. Ook Nederlandse journalisten zeggen van die toenemende autorisatiedrang en zeggenschap veel last te hebben. De journalisten Antoinette Scheulderman en Pieter van Os deden hun beklag: interviews mogen niet gepubliceerd worden als er geen akkoord voor is gegeven, vragen moeten van te voren worden opgestuurd, voorlichters willen steeds meer zeggenschap over het stuk en door die bemoeienis herkennen journalisten hun stuk niet meer.

Deze redenatie is ook terug te vinden in het memo van de New York Times over het fenomeen after-the-fact quote approval. Hierin stelt de Amerikaanse krant, dat voorlichtersbemoeienis de spuigaten uitloopt en er dus een duidelijke grens moet worden gesteld. Blijkbaar zijn journalisten de regie kwijtgeraakt en wat mij betreft hebben ze dit volledig aan zichzelf te danken. Fijn dat het probleem ook in Nederland is gesignaleerd, maar door te klagen wordt er nog steeds niets opgelost. In Amerika zijn ze pragmatischer.

Nederlandse journalisten die te maken krijgen met bemoeizuchtige voorlichters doen hun werk niet goed. Ze zijn te soft, maken geen duidelijke afspraken en zijn zich niet bewust van hun positie ten opzichte van voorlichters.

Journalisten proberen te vaak vriendjes te maken. Daarom stemmen ze onder meer in met het schrappen van lastige vragen en ongewenste antwoorden. Voorlichters weten dit. Daardoor ontstaat ruimte voor voorlichters om zich te bemoeien met het werk van de journalist, zoals het opeisen van een vragenlijst, autorisatie van een artikel of het schrappen van quotes. Maar journalisten moeten onredelijke voorwaarden die geïnterviewden voorafgaand aan een interview stellen negeren.
Dus moeten er vooraf duidelijke voorwaarden worden gesteld of afspraken worden gemaakt. Er kan best worden afgesproken, dat quotes niet mooier worden gemaakt, zinnen niet worden toegevoegd of onherkenbaar aangepast.

Tussen de journalist en een voorlichter bestaat geen geïnstitutionaliseerde verhouding. In die zin, dat de positie van de journalist volledig onafhankelijk is. De regie over een artikel, nadat het interview heeft plaatsgevonden ligt volledig in handen van de journalist. Want je laat je stuk als zelfrespecterend journalist toch niet herschrijven door een voorlichter?

De oplossing is gelegen in het maken van afspraken. Uit het betoog van Scheulderman en Van Os, gesteund door NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch, gebeurt dit blijkbaar nog onvoldoende. Journalisten zijn volgens mij bang voor negatieve gevolgen van het maken van afspraken, maar juist door het gebrek aan afspraken ontstaan er problemen. Wat is er bijvoorbeeld mis met het van te voren sturen van de vragen? Het helpt het subject het interview beter voor te bereiden. Krijg je terug dat er vragen tussen zitten die niet mogen worden gesteld, dan stel je ze gewoon toch.

Journalisten zijn denk ik ook bang om geconfronteerd te worden met hun fouten. Maar als een voorlichter een fout herstelt scheelt dat toch gezichtsverlies voor de journalist en het medium? En een feitelijk juist stuk is volgens mij nog altijd belangrijk voor de journalistiek.

Natuurlijk zijn er voorlichters die er een handje van hebben zich te veel met het journalistieke proces willen bemoeien. Maar journalisten moeten deze voorlichters dan ook niet de kans geven hun stuk achteraf om te toveren tot een propagandastuk waar Kim Jong Un jaloers op zou zijn. Een voorlichter bemoeit zich met een stuk zodra een journalist daar een aanleiding voor geeft.

Naast het ontbreken van duidelijke afspraken kan die voorlichter die aanleiding ook vinden in zaken als de reputatie van de journalist of gedragingen voorafgaand en tijdens het interview. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de journalist niet of nauwelijks aantekeningen maakt, vooringenomen vragen stelt, geen recorder bij zich heeft of erom bekend staat quotes uit hun verband te trekken. De natuurlijke reactie van een voorlichter is dan om voorafgaand aan publicatie het artikel nog eens na te lezen op feitelijke onjuistheden.

Het is aan de geïnterviewde om te vertrouwen op de professionaliteit van de journalist. Wees daarom ook professioneel, goed voorbereid en maak duidelijke afspraken. Als de geïnterviewde dan nog zijn mond voorbij heeft gepraat, dan heeft hij pech.

Heeft de New York Times een punt? Ja. Kan dat in Nederland ook? Ja. Kan je geen afspraken maken met een voorlichter of journalist? Doe het interview dan niet. Er wordt wel veel geklaagd, maar of het journalisten ook weerhoudt van publicatie trek in twijfel. De kranten staan nog steeds vol met politiek correcte artikelen.

Deniz Arslan is persvoorlichter en was enige tijd werkzaam als freelance journalist

Bekijk meer van

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.