Juliette Dominicus over het maken van een film over een zwijgcultuur waarin niemand in beeld wil

Het was de beginvraag van mijn film Zorgdragers. “Je gaat nooit iemand vinden”, werd vooraf tegen me gezegd toen ik voor het eerst met zorgprofessionals in gesprek ging over dit onderwerp.

Ik groeide op in een gezin vol zorgverleners: een vader als psychiater, een moeder als psychiatrisch verpleegkundige, twee zussen in de psychiatrie en psychologie. Zelf begon ik ook met een studie psychologie, maar koos uiteindelijk voor film.

Toen mijn zus, psycholoog Marcia, een aantal jaar geleden uitviel, ontdekte ik die zwijgcultuur in mijn eigen familie. Over de mentale gezondheid van anderen konden we eindeloos praten, maar zodra het over onszelf ging, werd het stil. Als zorgprofessional mag je niet breken.

Ik vroeg me af: is er een plek waar zorg wordt gedragen vóór onze zorgdragers? Zo kwam ik bij zorginstelling Aerrea terecht, de enige instelling in Nederland die professionele hulp biedt aan zorgprofessionals. Daar ontdekte ik hoe diep het stigma zit. In de zorgsector heerst een zwart-witdenken: de behandelaar is gezond, de patiënt is ziek. Wie als psychiater of psycholoog zelf mentale klachten krijgt, voelt schaamte om hulp te vragen. Je weet immers precies hoe therapie werkt. Maar weten is nog niet hetzelfde als kunnen ontvangen.

Aerrea bleek een bijzonder filmische plek: een groene omgeving, non-verbale therapieën, behandelaren met ervaringskennis. Maar hoe maak je een film over een stigma, over iets dat juist níet getoond wil worden? Ik sprak met tientallen psychiaters, artsen en psychologen die hier, vaak in het geheim, kwamen. Hun verhalen op camera krijgen bleek in eerste instantie onmogelijk.

Na maanden van research en gesprekken zat ik op een dag in de auto met mijn zus. “Het wordt heel moeilijk om iemand te vinden die ik kan volgen,” zei ik. Waarop ze antwoordde: “Je mag mij daar ook wel volgen.” En zo geschiedde.

‘Zorgdragers’ werd een film over mijn zus, te midden van andere zorgprofessionals die durven te onderzoeken wat het betekent om zelf mentaal kwetsbaar te zijn. Samen met de behandelaren zocht ik naar beelden die het innerlijke gevecht konden vangen: maskers, spiegels, confrontaties met de eigen criticus. Tijdens het draaien leerde ik hoe dichtbij je soms moet komen om een groter thema invoelbaar te maken.

Wat begon als een film over een instelling, werd een persoonlijk verhaal over mijn zus en over een cultuur waarin zorgen voor de ander vanzelfsprekend is, maar open zijn over je eigen problemen een taboe. Door de film voerden mijn zus en ik gesprekken die anders nooit gevoerd waren. Ik ben trots op het resultaat en hoop dat Zorgdragers een eerste stap is om dit hardnekkige zwijgen in de zorg te doorbreken.