Olivier van Beemen over zijn nieuwste boek: ‘Het wederhoor bevatte dreigement met miljoenenclaim’

Is het niet gevaarlijk om onderzoek te doen naar zo’n machtige multinational in het soms onvoorspelbare Afrika? Tijdens lezingen en interviews over de (wan)praktijken van Heineken in Afrika die ik eerder blootlegde, komt die vraag meestal voorbij. Naar waarheid antwoord ik dat ik best eens druk heb ondervonden om bepaalde zaken niet te publiceren, maar dat er, als ik dat vervolgens toch doe, weinig aan de hand is. Ik heb me nooit echt bedreigd gevoeld.

Hoe anders is het om journalistiek onderzoek te doen naar een organisatie die ogenschijnlijk veel minder controversieel is, een NGO die het in 22 Afrikaanse natuurgebieden opneemt voor neushoorns, leeuwen en andere bedreigde diersoorten. African Parks heet deze club, die in 2003 mede werd opgericht door industrieel Paul Fentener van Vlissingen en nog steeds talrijke banden onderhoudt met Nederland, onder meer dankzij donaties van de Postcode Loterij. De Britse Prins Harry zit in het bestuur van de organisatie.

Zelf ontdekte ik African Parks tijdens een reportage in een nationaal park in Zambia en raakte ik direct gefascineerd door het motto a business approach to conservation en het feit dat de invloedrijke organisatie bij het grote publiek onbekend was, terwijl ze steun genoot van sterren als Taylor Swift en Leonardo DiCaprio. De NGO weigerde medewerking, waarschijnlijk in de hoop dat ik het project zou staken. Zonder enige argumentatie verbrak de organisatie na enkele maanden bovendien elke vorm van communicatie – en toen het gesprek toch weer op gang kwam, kreeg ík de beschuldiging niet professioneel, transparant of integer te zijn en een agressieve benadering te hebben.

African Parks was bang dat donoren, zoals de Postcode Loterij, hun steun zouden intrekken, omdat ik ook hen om een reactie had gevraagd

Tijdens het veldonderzoek kreeg ik te maken met een geweigerde persaccreditatie in Rwanda, zat ik om onduidelijke redenen urenlang vast in Congo en werd ik in Benin beschuldigd van spionage. Ik dreigde daar zelfs voor een speciaal hof voor terrorisme gedaagd te worden, waar kritische geesten zonder pardon tien jaar celstraf aan de broek krijgen. Maar voor het zover kwam werd ik – na vier dagen in detentie – op het eerste vliegtuig naar Europa gezet. African Parks zegt hiervan niet op de hoogte te zijn geweest, maar interne bronnen betwijfelen dat.

Klap op de vuurpijl was het wederhoor, waarbij ik African Parks inzage gaf in het integrale conceptmanuscript, met de vraag mij te wijzen op eventuele feitelijke onjuistheden. De club meende er ‘meer dan 256’ te bespeuren, maar weigerde te zeggen welke en de schaarse voorbeelden die de NGO wel gaf, wáren geen feitelijke onjuistheden. De organisatie was bang dat donoren, zoals de Postcode Loterij, hun steun zouden intrekken, omdat ik ook hen om een reactie had gevraagd op mijn bevindingen. Als dat zou gebeuren, zo dreigde African Parks, zou de club mijn uitgever (Prometheus) én mij persoonlijk verantwoordelijk stellen. ‘De schade kan in de miljoenen lopen.’

Hoe donoren reageren en hoe serieus het dreigement is, zal de komende tijd moeten blijken.