website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

‘Journalisten beseffen te weinig dat ze goud waard zijn’

Raymond Krul — Geplaatst in Werk op zaterdag 23 september 2017, 11:00

Interview Journalisten moeten elkaar meer opzoeken en werkgevers moeten hun journalistieke talent beter koesteren. Zo kunnen we volgens hoogleraar mediastudies Mark Deuze het tij in een zwaar geflexibiliseerde arbeidsmarkt keren. ‘Op dit moment vindt niemand de situatie ideaal.’

Van dalende oplages en weglopende adverteerders tot titels die worden opgeheven en – soms wanhopige – zoektochten naar nieuwe online verdienmodellen. Het gaat niet bepaald crescendo in de journalistiek en dat is te merken op de arbeidsmarkt. Die is de afgelopen jaren in sneltempo geflexibiliseerd, zegt Mark Deuze, hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam. Deuze doet onderzoek naar de arbeidspositie en werkervaringen van journalisten in Nederland en daarbuiten.

‘Vroeger was het overzichtelijk: de meeste journalisten hadden een vast contract, sommige een tijdelijk contract en dan was er nog een flexibele schil van freelancers. Nu is dat beeld compleet anders. Veel mediabedrijven moesten en moeten bezuinigen en dat gaat ten koste van de factor arbeid. Het aantal journalisten met een vast contract is dramatisch gedaald. Maar ja, de content moet toch gemaakt worden en dus is die flexibele schil steeds dikker geworden. Omdat het onbegonnen werk is om steeds nieuwe freelancers te zoeken, zie je dat er de meest creatieve constructies worden bedacht om die freelancers toch “vast” voor je te laten werken. Een mooie vind ik wat dat betreft het 0-urencontract: je wordt niet betaald, maar bent tóch in dienst.’

Intrinsiek gemotiveerd
Veel journalisten die gewend waren aan het comfort van de vaste aanstelling, zijn noodgedwongen veroordeeld tot een bestaan in de freelance jungle, waar ze niet zelden voor een appel en een ei hetzelfde werk doen als voorheen in vaste dienst. En toch zouden ze niet terug willen naar hun oude leven. Deuze: ‘Uit onderzoek, onder meer van NVJ Zelfstandigen, komt steeds weer naar voren dat de grootste groep freelancers om de dooie dood niet opnieuw zou willen worden aangenomen. Ondanks de pittige omstandigheden en slechte betaling zijn ze gaan hechten aan de vrijheid die een zelfstandig bestaan biedt. Dat is een interessante ontwikkeling.’

Gunstig voor de werkgevers in dit verband is dat de gemiddelde journalist volgens Deuze minder geïnteresseerd is in geld. ‘De meeste journalisten zijn intrinsiek gemotiveerd. Dat is mooi, maar maakt ze ook exploitabel. Je wordt dan misschien onderbetaald, maar levert toch kwaliteit. Daarom ben ik het niet eens met mensen die zeggen dat de kwaliteit van de journalistiek onder druk komt te staan als mensen slecht betaald worden. Zo zit de journalist niet in elkaar. Sterker nog, ik vind de kwaliteit van de journalistiek beter dan pakweg tien jaar geleden.’

Dat mediabedrijven hun flexibele redacties kunnen inrichten met een grote groep zelfstandigen die hecht aan het vrije bestaan, betekent niet dat de arbeidsmarkt voor mediaprofessionals goed functioneert, vindt Deuze. ‘Eigenlijk vindt niemand de situatie ideaal. Aan de werknemerskant zie je dat er ook een groep journalisten is die minder goed opgewassen is tegen een flexibel leven, die geen zin heeft om zichzelf voortdurend te “branden”. Als je geen jarenlange ervaring hebt, een onderscheidend specialisme of een partner die ook geld verdient, wordt het moeilijk om een bestaan als zelfstandig journalist op te bouwen. En werkgevers hebben dan wel de zo gewenste flexibiliteit, maar het is enorm tijdrovend en kostbaar om telkens weer te werven voor nieuw talent en ‘vaste’ freelancers zijn niet altijd even beschikbaar. Ze hebben hun redacties gevuld met “poppetjes”, maar veel verder dan dat gaat het niet. Van proactief en doordacht personeelsbeleid is nauwelijks sprake.’

Te solitair
Hoe kan de arbeidsmarkt voor mediaprofessionals gezonder worden gemaakt? Allereerst vindt Deuze dat journalisten te solitair opereren. ‘Zoek elkaar op, dat maakt je positie veel sterker. Natuurlijk is het zo dat de vakbond nog een beetje achter de feiten aanloopt, die is ingericht op het beschermen van de belangen van mensen met een vast contract. Maar die zijn er bijna niet meer, dus vaste mensen doen er niet meer zoveel toe. Het merendeel van de NVJ-leden is zelfstandig. Tegelijk zie je dat het besef er echt wel is. Secretaris Rosa García López van NVJ Zelfstandigen doet veel goed werk. Dus sluit je aan bij de NVJ, of bij de Coöperatie van Teun Gautier – ook een goed initiatief. Zij onderhandelen bijvoorbeeld met opdrachtgevers voor de aangesloten journalisten, waardoor je veel sterker staat. Kortom, sluit je aan, richt een broodfonds op of vorm een redactioneel collectief. Journalisten zijn erg terughoudend om elkaar op die manier op te zoeken. Dat is jammer, want er gaat op die manier veel talent verloren.’

Deuze vindt het bizar dat journalisten met elkaar concurreren om een bepaald verhaal te mogen maken. ‘Het zou andersom moeten zijn: uitgevers moeten met elkaar concurreren om die ene journalist. Voetbalclubs nemen toch ook niet zomaar iedereen aan? Die zijn ook met elkaar in gevecht om dat ene talent te contracteren. Wat dat betreft zouden journalisten wat kunnen leren van voetballers. Journalisten beseffen te weinig dat ze goud waard zijn.’

Aan de andere kant verzuimen werkgevers om hun mensen te koesteren, zegt Deuze. ‘Ze managen niet op talent. Ze zijn te veel gefocust op pagina’s vullen en programma’s maken, waardoor de grote talenten weglopen. Kijk naar Rob Wijnberg, die De Correspondent is begonnen of Eric Smit, die Follow the Money heeft opgericht. Als hun talent gekoesterd was, hadden ze nu misschien nog bij NRC en Quote gezeten.’

In de periode dat Deuze in de Verenigde Staten woonde en werkte, zag hij hoe het ook kan. ‘Kijk naar bedrijven als Google, hoe die hun campus hebben ingericht om het de medewerkers naar de zin te maken. Ik geloof wat dat betreft in de Happy Productive Worker Thesis: mensen die zich lekker voelen, zijn productiever. Nu hoeven mediabedrijven echt niet meteen een glijbaan op de redactie te zetten, maar ze kunnen wel nadenken over hoe ze hun mensen kunnen binden. Kijk naar de omroepen, waar ieder jaar een stoet freelancers van de ene naar de andere omroep trekt. Met als gevolg dat die omroepen zich nauwelijks nog van elkaar onderscheiden. Alleen de VPRO vormt daarop een uitzondering. Dan denk ik: bind talent, organiseer leuke evenementen, zorg dat mensen bij je willen horen, creëer een bedrijfscultuur die mensen aanspreekt. Dat gebeurt te weinig. Oud-NRC-journalist Freek Staps is bij bureau Second Degree gaan werken, een onderdeel van Dept Agency. Dat bureau organiseert een heel hip festival, exclusief voor werknemers en relaties. Zo kan het ook.’

Tot slot steekt Deuze de hand in eigen boezem. Want ook de journalistieke opleidingen moeten beter inspelen op de snel veranderende arbeidsmarkt. ‘Gelukkig zijn wij daar op de UvA al mee bezig (Deuze runt de masteropleiding journalistiek, red.]) en ik weet dat het ook bij de andere opleidingen hoog op de agenda staat. Maar het kan altijd beter. We zijn gewend om mensen exclusief op te leiden voor het journalistieke vak, maar misschien is het wel beter om veel bredere media-opleidingen op te zetten, waar kruisbestuivingen zijn met illustratoren, filmmakers en andere creatievelingen. Zo leren journalisten makkelijker buiten hun eigen kaders denken, het maakt ze flexibeler en weerbaarder.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Mag Inspiration Day