Journalist Benjamin Hall overleefde beschieting in Oekraïne; indrukwekkend herstel beschreven in memoire met open vragen

Fox News-cameraman Pierre Zakrzewski, de lokale Oekraïense journalist (en fixer) Oleksandra Kuvshynova en twee begeleiders van de Oekraïense strijdkrachten, Mykola Kravschenko en Serhiy Mashovets, overleefden de beschieting niet.

Hall raakte zwaargewond en beschrijft in Saved zijn maandenlange en pijnlijke weg naar herstel. Het boek springt prettig in de tijd en van locatie, en leest door de nadruk op snappy dialogen bij vlagen als een filmscenario. Het zou me niet verbazen als dit verhaal op enig moment verfilmd wordt.

Hall vertelt hoe hij het vak inrolt en al snel naar avontuur hunkert. In 2007 vertrekt hij, bijna impulsief, op 25-jarige leeftijd naar Irak. Samen met beginnend oorlogsfotograaf Rick Findler, die hem in Londen al bijbanend een biertje serveerde en opving dat hij in de media werkte. Groentjes kortom. Hall beschrijft die reis naar oorlogsgebied Irak voor een “non-journalist zonder ervaring óf ongelofelijk dom óf enorm gewaagd”.

Zonder angst
Dat Hall in staat was om angst opzij te zetten, blijkt op de vlucht terug naar Londen. Terwijl mede-passagiers door heftige turbulentie huilend en biddend doodsangsten uitstonden, was Hall de kalmte zelf. “Ik was niet verlamd door angst”, schrijft hij. Integendeel: hij voelde het begin van een verslaving aan de sensatie van gevaar.

Deze mentale knop helpt Hall bij zijn werk en enkele afgrijselijke ervaringen: Syrische rebellen die hem, fotograaf Findler en zijn lokale fixer aan een schijnexecutie onderwerpen. Findler kon enkel een oneindige stroom fuck-fuck-fuck’s genereren, de fixer huilde. Hall was daarentegen sereen. Hij beschrijft het als een omslagmoment: ik kan hier blijkbaar mee omgaan.

Libië en de kick van gevaar
In 2011 vertrekt Hall naar Misrata in Libië, juist omdát het gevaarlijk is “en niemand anders gaat”. Fotojournalisten Tim Hetherington en Chris Hondros waren kort daarvoor bij beschietingen van het regeringsleger omgekomen.

Een niet nader genoemde Belgische fotojournalist, net vader geworden, trekt dat constante gevaar niet langer. Hij wil - en vertrekt - naar huis. Hall had daar toen volgens eigen zeggen absoluut geen begrip voor. Dat kwam pas later, toen hij zelf vader was geworden.

Hall was trouwens tegenover zijn vrouw Alicia zelden oprecht over de echte risico’s die hij liep. Hall beschrijft hoe hij met Findler en zijn fixer vanuit Turkije de grens met Syrië oversteekt, een passage waar je nekharen van overeind gaan staan. Persoonlijke ervaringen als deze liet Hall volgens eigen zeggen altijd buiten reportages. “Niets daarvan haalde de uitzendingen. Het is niet mijn plaats om te vertellen hoe ik me voel.”

Het carrièrepad leidt dan echter ineens weg van oorlogsgebied: Hall wordt gevraagd voor een kantoorbaan op de Fox News-redactie in Washington. Zijn kinderen en vrouw blijven om praktische redenen achter in Londen. Maar het acute gevaar is dan naar de achtergrond verdwenen.

Tot Rusland op 24 februari 2022 buurland Oekraïne binnenvalt.

Naar Oekraïne
Fox News wil Hall met een klein team naar Lviv in Oekraïne sturen. Ver van het front, verzekert Hall zijn vrouw. Enkel hijzelf en de bevriende cameraman Pierre Zakrzewski, met wie Hall eerder in Syrië heeft gewerkt.

Lviv wordt uiteindelijk Hotel InterContinental in Kyiv, hoewel op dat moment veel media besluiten dat ook de hoofdstad te gevaarlijk was. Het Fox News-team verwerft een lokale fixer, de 24-jarige Oleksandra ‘Sasha’ Kuvshynova.

Het duurt overigens tot pagina 94 tot haar naam valt. Nu was Hall maar kort in Oekraïne, maar Kuvshynova krijgt geen eigen hoofdstuk. Enkel wat dooddoeners hoe brave and idealistic de jonge journaliste wel niet was. Vrij karig, zeker gezien de omvangrijke en gedetailleerde hoofdstukken die later worden ingeruimd voor Halls internationale reddingsoperatie.

Saved had mijn inziens een klein podium kunnen zijn voor al die Oekraïense collega’s die sinds 2022 hun leven verloren. En er zitten in het boek wel meer losse draden.

Hall vertelt een schrijnend verhaal over een Oekraïens baby’tje in een schuilkelder, geboren uit een bij beschietingen omgekomen draagmoeder. Het Britse stel voor wie het jongetje was bestemd, heeft onvoorstelbaar genoeg geen interesse meer. Hall en zijn cameraman maken plannen om ‘prince Charlie’ - zoals het weesjongetje door Oekraïense verplegers is genoemd - naar het westen te krijgen. “Anders adopteer ik hem zelf”, besluit Zakrzewski resoluut.

De Russische beschieting doorkruist die voornemens. Wat van de kleine Charlie is geworden? Geen idee. Hall komt er niet meer op terug.

Een ander gaat over zijn sollicitatiegesprek bij Fox News met de in 2017 overleden topman Roger Ailes. “Wat vind je van waterboarding?”, vroeg Ailes hem op de man af.

Deze martelmethode, waarbij de sensatie van verdrinken wordt opgeroepen, werd in Irak en Afghanistan door het Amerikaanse leger - met instemming van bovenaf - veelvuldig ingezet, ondanks veroordelingen van mensenrechtenorganisaties en het feit dat het, och, tegen de Geneefse Conventies is.

Kortom, niet de minste vraag. Zet zo’n anekdote in je autobiografie en je bent je lezer een antwoord verschuldigd. Hall houdt het rond zijn sollicitatie enkel bij een muizig “it went well” en laat de lezer gissen waar zijn morele grens ligt.

Ook maakt Hall geen woorden vuil aan het nieuwsbeleid bij Fox News, dat ook na de beschieting ruimte bleef geven aan complotdenkers, die onweersproken mochten stellen dat Biden de Oekraïne-oorlog heeft georganiseerd ter afleiding van de binnenlandse politiek.

De nasleep
Hall beschrijft hoe hij zich - na de beschieting op 15 maart 2022 - brandend uit de auto sleepte, het vuur doofde en - in de journalistieke mindset - een foto van zijn versplinterde been nam. Hij wiste de foto echter meteen, omdat hij niet wilde dat zijn kinderen het op een later moment zouden zien.

Zakrzewski sprak nog een paar woorden, maar overleed door een slagaderlijke bloeding binnen minuten. De duisternis omsluit Hall dan ook snel.

Logistiek
Het betekent ook een veranderend blikpunt in het boek: Hall kan dit alleen achteraf hebben gereconstrueerd. Het klinkt lullig, deze fase in het boek is het minst interessante deel van Saved. Veel bureaucratie en politieke afwegingen. Handenwringende collega’s. Diplomatiek verkeer, omdat de Verenigde Staten in de vroege fase van de oorlog niet té betrokken wilden lijken.

Het leest echter vooral als een logistiek probleem. Dit ondanks de betrokkenheid van een voormalige spion (!) met codenaam Seaspray en het feit dat Halls evacuatie in het geheim plaatsvond aan boord van de trein van de Poolse premier.

Eenmaal op die trein, terwijl de laatste restjes beschikbare morfine vervliegen, keert de pijn vol terug. Het verhaal pikt dan gelukkig weer op, waarschijnlijk omdat het weer uit Halls persoonlijke ervaring en blikpunt wordt verteld.

In de vernieling
Hij leert pas aan boord van de Poolse trein van de dood van zijn collega’s Pierre en Sasha, en hun twee Oekraïense militaire begeleiders.

Het eerste gesprek met een dokter op een Duitse legerbasis is ontnuchterend: Hall heeft een deuk in zijn schedel, maar geen hersenschade. Zijn linkeroog is door een granaatscherf doorkliefd. De linkerhand is vernield en zijn rechterbeen moet onder de knie worden geamputeerd. De linkervoet zal nooit meer de functie van een voet vervullen, constateert de dokter. De voet werd op een later moment afgezet. Verder stond Hall korte tijd in brand, wat pijnlijke huidtransplantaties nodig maakte.

Eenmaal overgebracht naar de Verenigde Staten volgen maanden pijnlijke revalidatie bij het Brooke Army Medical Center (BAMC) in Texas. Hij leert er de voordelen van een huilbui, of dat nu door de pijn komt of door vreugde over de gegeven tweede kans. Al die tijd hebben Hall en zijn vrouw besloten hun drie dochters niets te vertellen, ergens een bijzondere keuze voor een journalist. Via een door een oorlogsveteraan geschreven kinderboek worden de kinderen voorbereid op Halls verwondingen.

De vrees voor trauma is uiteindelijk ongegrond. Halls jonge dochters hebben zelfs een komisch-morbide interesse in wat er is gebeurd. “Kon je zien waar je been naartoe vloog?”, vraagt een van hen over de beschieting. Het leven gaat door, constateert Hall droogjes.

Indringender zijn Halls ontmoetingen binnen BAMC met oorlogsveteranen zoals James, die met paniekaanvallen en hallucinaties kampt na te hebben gediend in Afghanistan bij een eenheid die gewonde en - soms slechts onderdelen van - gedode soldaten van het slagveld moest repatriëren. Hij waarschuwt Hall beducht op te zijn op de vernietigende kracht van zulke aanvallen.

“Hoe ga je om met wat je gezien hebt?” is hun gedeelde en uiteindelijk onbeantwoorde vraag.

Saved is een lezenswaardige memoire van een oorlogsverslaggever voor wie de Oekraïne-oorlog ineens hoogstpersoonlijk werd. Je krijgt een goede inkijk in drijfveren van Hall - die vermoedelijk ook voor andere oorlogsverslaggevers gelden. Wat deze collega’s doorstaan om hun werk te doen haalt zelden de reportages. Tegelijk is de Oekraïne-oorlog in Saved slechts het decor voor Halls drama. De offers die collega’s daar brengen (22 gedode journalisten in 2022, volgens CPJ-cijfers, LP) hadden mijn inziens meer ruimte verdiend.